Ανυδονία

Η ανηδονία περιγράφει την αδυναμία να νιώσει κανείς ενδιαφέρον, ευχαρίστηση ή χαρά από τις εμπειρίες της ζωής. Ένα άτομο με ανηδονία μπορεί να αποφεύγει την παρέα άλλων ή να μην θέλει να συμμετέχει σε δραστηριότητες που παλαιότερα του έδιναν ικανοποίηση. Πρόκειται για συχνό σύμπτωμα σε πολλά ζητήματα ψυχικής υγείας. Είναι φυσιολογικό με τον χρόνο να αλλάζουν τα ενδιαφέροντα. Στην ανηδονία, όμως, η απόλαυση από αγαπημένες ασχολίες μειώνεται αισθητά.

Τύποι ανηδονίας

Η ανηδονία διακρίνεται κυρίως σε δύο βασικές κατηγορίες:

• Κοινωνική ανηδονία: εμφανίζεται όταν το άτομο δεν αντλεί ευχαρίστηση από την παρουσία και την αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους.
• Σωματική ανηδονία: σε αυτή την περίπτωση, αισθητηριακά ερεθίσματα όπως το άγγιγμα, οι μυρωδιές ή οι ήχοι δεν προκαλούν ευχάριστο συναίσθημα. Για παράδειγμα, η μουσική, το φαγητό ή οι ερωτικές σχέσεις μπορεί να φαίνονται αδιάφορα.

Πώς βιώνεται η ανηδονία;

Όταν κάποιος περνά ανηδονία, μπορεί να νιώθει ότι δεν έχει συναισθήματα, σαν να υπάρχει ένα κενό εκεί όπου κανονικά θα υπήρχαν αισθήματα. Μερικές φορές μοιάζει σαν ένα βαρύ πέπλο που «σκεπάζει» τη διάθεση. Η εμπειρία αυτή μπορεί να εκδηλωθεί ως:

• έλλειψη ανταπόκρισης ή συναισθηματικό μούδιασμα,
• βαρεμάρα,
• απάθεια,
• αρνητική διάθεση.

Παράλληλα, είναι δυνατό να παρουσιαστούν διαταραχές ύπνου, οι οποίες επηρεάζουν τη διάθεση και την ικανότητα να ολοκληρώνονται καθημερινές υποχρεώσεις. Μπορεί επίσης να μειωθεί η σεξουαλική επιθυμία. Η κοινωνική επαφή συχνά δυσκολεύει, επειδή το άτομο νιώθει ότι δεν μπορεί να προσφέρει στους άλλους αγάπη, τρυφερότητα ή ευγνωμοσύνη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση ή σε εκδήλωση διαταραχής κοινωνικού άγχους.

Ανηδονία και απάθεια: είναι το ίδιο;

Όχι. Παρότι μπορεί να συνυπάρχουν, δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Η ανηδονία αφορά την απουσία ευχαρίστησης ή χαράς, ενώ η απάθεια σχετίζεται περισσότερο με έλλειψη ενέργειας ή κινήτρου για δράση.

Ποιες καταστάσεις συνδέονται με την ανηδονία;

Η ανηδονία μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα των παρακάτω καταστάσεων:

• κατάθλιψη,
• σχιζοφρένεια,
• διπολική διαταραχή,
• διαταραχές εθισμού,
• νόσος Πάρκινσον,
• διαταραχή μετατραυματικού στρες,
• τραυματική κάκωση εγκεφάλου.

Ποια είναι τα αίτια της ανηδονίας;

Μελέτες δείχνουν ότι η ανηδονία μπορεί να σχετίζεται με μειωμένη δραστηριότητα στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα του εγκεφάλου. Η περιοχή αυτή βρίσκεται πάνω και πίσω από τα αυτιά. Εκεί εντοπίζεται το λεγόμενο «κέντρο της ευχαρίστησης», το οποίο παράγει και αξιοποιεί τη ντοπαμίνη, μια ουσία που συνδέεται με το αίσθημα ευεξίας. Μεταβολές στη λειτουργία αυτής της περιοχής μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις ευχάριστες εμπειρίες, όπως την κοινωνική συναναστροφή ή ορισμένες δραστηριότητες.

Διάγνωση της ανηδονίας

Ένας επαγγελματίας υγείας θα διερευνήσει ενδείξεις ανηδονίας μέσω ερωτήσεων για τη διάθεση, τα συναισθήματα και τη γενικότερη ψυχική κατάσταση. Ενδέχεται επίσης να γίνει κλινική εξέταση, ώστε να αποκλειστούν άλλα πιθανά σωματικά αίτια. Ο γιατρός θα λάβει αναλυτικό ιατρικό ιστορικό. Επειδή η ανηδονία μπορεί να σχετίζεται με την κατάθλιψη, μπορεί να προταθούν εξετάσεις αίματος για να εντοπιστούν ή να αποκλειστούν υποκείμενοι παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική υγεία, όπως:

• έλλειψη βιταμινών (π.χ. βιταμίνης D),
• διαταραχές στις ορμόνες του θυρεοειδούς (υποθυρεοειδισμός).

Υπάρχει ειδική θεραπεία για την ανηδονία;

Δεν υπάρχει μία αποκλειστικά στοχευμένη θεραπεία για την ανηδονία. Ο στόχος του επαγγελματία υγείας είναι να μειώσει το σύμπτωμα, εντοπίζοντας και αντιμετωπίζοντας την αιτία ή την υποκείμενη κατάσταση. Πιθανές επιλογές αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία,
• αντιψυχωσικά φάρμακα,
• αντικαταθλιπτικά,
• εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI),
• ένεση κεταμίνης,
• θεραπεία με ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT),
• διακρανιακή μαγνητική διέγερση (TMS).

Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται συνδυασμός μεθόδων, όπως φαρμακευτική αγωγή μαζί με γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Αν, μετά την έναρξη μιας νέας αγωγής, εμφανιστούν ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως αυτοκτονικές σκέψεις, είναι απαραίτητο να ενημερωθεί άμεσα ο γιατρός. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί να συνεχιστεί ακόμη και όταν υπάρξει βελτίωση, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης της ανηδονίας.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι για να μειώσετε την ανηδονία;

Ένας επαγγελματίας υγείας ή ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να προτείνει πρακτικούς τρόπους για την ανακούφιση των συμπτωμάτων στο σπίτι. Ενδεικτικά, μπορεί να συστηθεί:

• τακτική άσκηση: μπορεί να περιλαμβάνει περπάτημα ή γιόγκα. Κατά τη σωματική δραστηριότητα ο οργανισμός απελευθερώνει ντοπαμίνη. Επειδή η ανηδονία επηρεάζει τα επίπεδα ντοπαμίνης, η άσκηση μπορεί να βοηθήσει στην αύξηση της παραγωγής της και στην ενεργοποίηση του εγκεφαλικού «κέντρου ευχαρίστησης».

Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι αν δεν αντιμετωπιστεί η ανηδονία;

Όταν η ανηδονία μένει χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική και τη σωματική υγεία. Πιθανοί κίνδυνοι είναι:

• σοβαρή κατάθλιψη,
• κοινωνική απομόνωση,
• άγχος,
• δυσκολία στη διατήρηση σχέσεων,
• διακυμάνσεις στη διάθεση,
• αυτοκτονικές σκέψεις,
• έλλειψη ενέργειας ή κόπωση,
• κακή διατροφή.

Μπορεί να προληφθεί η ανηδονία;

Δεν υπάρχει γνωστός τρόπος πρόληψης της ανηδονίας.

Υποχωρεί η ανηδονία;

Η ανηδονία μπορεί να βελτιωθεί ή να μειωθεί με την παρακολούθηση από γιατρό και/ή επαγγελματία ψυχικής υγείας. Δεν φεύγει από μόνη της. Με την έναρξη θεραπείας είναι αναμενόμενο να υπάρξει σταδιακή βελτίωση. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να επανεμφανιστεί μετά το τέλος της θεραπείας. Για να περιοριστεί ο κίνδυνος υποτροπής, είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι οδηγίες του γιατρού ακόμη και όταν το άτομο νιώθει καλύτερα.