Κολονοσκόπηση: ποιες παθήσεις ανιχνεύει και πώς να προετοιμαστείτε

Η κολονοσκόπηση είναι μια ιατρική εξέταση κατά την οποία ο γιατρός εισάγει, μέσω του ορθού, ένα μακρύ και εύκαμπτο σωληνάκι με κάμερα και φωτισμό, που ονομάζεται κολονοσκόπιο, ώστε να ελέγξει το παχύ έντερο. Η εξέταση χρησιμοποιείται για πρόληψη, θεραπευτική παρέμβαση ή παρακολούθηση παθήσεων του παχέος εντέρου, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Την κολονοσκόπηση την πραγματοποιεί συνήθως γαστρεντερολόγος ή χειρουργός παχέος εντέρου, με εξειδίκευση σε νοσήματα του πεπτικού συστήματος.

Ποιες παθήσεις μπορούν να εντοπιστούν με την κολονοσκόπηση;

Κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης είναι δυνατό να διαγνωστούν πολλές καταστάσεις, όπως:

• Καρκίνος παχέος εντέρου και ορθού
• Πολύποδες παχέος εντέρου και ορθού, δηλαδή μικρές αλλοιώσεις που συνήθως είναι καλοήθεις, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθούν σε κακοήθεια
• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, όπως η ελκώδης κολίτιδα ή η νόσος του Crohn
• Ισχαιμία του εντέρου, όταν μειώνεται η αιμάτωση του εντέρου
• Εκκολπωμάτωση, όπου σχηματίζονται μικροί θυλάκοι στο τοίχωμα του εντέρου
• Εκκολπωματίτιδα, δηλαδή φλεγμονή που σχετίζεται με την εκκολπωμάτωση
• Έλκη
• Διατρήσεις του πεπτικού σωλήνα, δηλαδή οπές στο πεπτικό σύστημα
• Απόφραξη του παχέος εντέρου

Πότε πρέπει να γίνει η πρώτη κολονοσκόπηση;

Η κολονοσκόπηση χρησιμοποιείται συχνά ως μέθοδος ελέγχου για τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Συνήθως προτείνεται η πρώτη εξέταση στην ηλικία των 45 ετών. Ωστόσο, ορισμένοι παράγοντες κινδύνου μπορεί να οδηγήσουν σε σύσταση για έλεγχο νωρίτερα, όπως:

• Ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου ή συγκεκριμένων τύπων πολυπόδων
• Οικογενειακό ιστορικό κληρονομικών συνδρόμων καρκίνου παχέος εντέρου, όπως η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση (FAP) ή το σύνδρομο Lynch (γνωστό και ως κληρονομικός μη πολυποδιακός καρκίνος παχέος εντέρου)
• Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, όπως ελκώδης κολίτιδα ή νόσος Crohn
• Προηγούμενη ακτινοθεραπεία στην κοιλιακή ή πυελική περιοχή για άλλους τύπους καρκίνου

Αν υπάρχουν περιστατικά καρκίνου παχέος εντέρου στην οικογένεια, είναι σημαντικό να συζητήσετε με τον γιατρό το ενδεχόμενο προληπτικού ελέγχου σε μικρότερη ηλικία. Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η συχνότητα εμφάνισης της νόσου σε νεότερα άτομα και πολλές διαγνώσεις γίνονται σε προχωρημένα στάδια, γεγονός που δυσκολεύει τη θεραπεία.

Κόστος κολονοσκόπησης στη λιθουανία

Στη Λιθουανία, το κόστος της κολονοσκόπησης διαμορφώνεται ανάλογα με τη μονάδα υγείας που θα επιλεγεί, τη δυσκολία της εξέτασης και πρόσθετες παροχές, όπως η αναισθησία. Για παράδειγμα, στην κλινική Hila η τυπική κολονοσκόπηση κοστίζει 199 ευρώ, ενώ στην Endoklinika 230 ευρώ. Αν κατά τη διάρκεια της εξέτασης απαιτηθεί αφαίρεση πολυπόδων, προστίθεται επιπλέον χρέωση, η οποία εξαρτάται από τον αριθμό και το μέγεθός τους. Παράλληλα, το σύστημα υγείας της Λιθουανίας παρέχει δωρεάν κολονοσκόπηση σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες. Στο πλαίσιο προγράμματος πρόληψης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, άνδρες και γυναίκες ηλικίας 50 έως 74 ετών μπορούν να κάνουν δωρεάν τεστ ανίχνευσης αφανούς αίματος στα κόπρανα κάθε δύο χρόνια. Εάν το αποτέλεσμα είναι θετικό, ο ασθενής δικαιούται δωρεάν κολονοσκόπηση. Για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα απαιτείται παραπεμπτικό από οικογενειακό γιατρό. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τιμές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το κέντρο και τις παρεχόμενες υπηρεσίες, γι’ αυτό συνιστάται επικοινωνία με τη μονάδα υγείας πριν από την εξέταση για ακριβές κόστος και ενδεχόμενες αποζημιώσεις.

Τι πρέπει να γίνει πριν από την κολονοσκόπηση;

Πριν την κολονοσκόπηση είναι απαραίτητο να ενημερώσετε τον γιατρό για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε, συμπεριλαμβανομένων των μη συνταγογραφούμενων και των συμπληρωμάτων, καθώς και για τυχόν νοσήματα ή καταστάσεις υγείας, όπως:

• Εγκυμοσύνη
• Παθήσεις του αναπνευστικού
• Καρδιοπάθειες
• Διαταραχές πήξης του αίματος
• Αλλεργία σε φάρμακα

Αν λαμβάνετε φάρμακα για διαβήτη ή σκευάσματα που επηρεάζουν την πήξη, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει προσωρινές τροποποιήσεις πριν από τη διαδικασία. Δεν πρέπει όμως να διακόπτετε φάρμακα χωρίς να το έχετε συζητήσει με τον γιατρό. Αν παίρνετε συμπληρώματα σιδήρου, θα πρέπει να τα σταματήσετε 7 ημέρες πριν από την κολονοσκόπηση.

Προετοιμασία για κολονοσκόπηση

Ο γιατρός θα σας δώσει αναλυτικές οδηγίες προετοιμασίας. Η πιστή εφαρμογή τους είναι κρίσιμη, επειδή χρειάζεται το έντερο να είναι πλήρως καθαρό ώστε να υπάρχει καθαρή εικόνα κατά την εξέταση. Αν η προετοιμασία δεν είναι επαρκής, μπορεί να απαιτηθεί αναβολή. Παρότι οι οδηγίες ενδέχεται να διαφέρουν λίγο, συνήθως περιλαμβάνουν τα εξής:

• Διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες για τουλάχιστον 2 έως 3 ημέρες πριν από την εξέταση, αποφεύγοντας τρόφιμα με σπόρους, ξηρούς καρπούς, ποπ κορν ή άλλες επιλογές με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες
• Δίαιτα με διαυγή υγρά την τελευταία ημέρα πριν από την κολονοσκόπηση, χωρίς στερεά τροφή στο πρωινό, το μεσημεριανό ή το βραδινό, με επιτρεπόμενες επιλογές όπως διαυγές ζωμό, ζελέ χωρίς κόκκινες, μπλε ή μωβ χρωστικές και παγωμένες λιχουδιές ή γρανίτες σε κίτρινο, πράσινο ή διαφανές χρώμα
• Λήψη καθαρτικού σκευάσματος σύμφωνα με τις οδηγίες, συνήθως το απόγευμα ή το βράδυ πριν από την εξέταση, ως μέρος του σχήματος προετοιμασίας εντέρου που συχνά περιλαμβάνει και ηλεκτρολύτες, με ανάγκη για επαρκή πρόσληψη υγρών και υποστήριξη της ισορροπίας ηλεκτρολυτών λόγω της έντονης κένωσης

Μέσα προετοιμασίας εντέρου

Οι βασικές κατηγορίες σκευασμάτων προετοιμασίας εντέρου είναι δύο:

• Σκευάσματα με βάση πολυμερή (PEG), που θεωρούνται αποτελεσματικά και ασφαλή, αλλά απαιτούν κατανάλωση μεγάλης ποσότητας υγρού διαλύματος, μερικές φορές πάνω από περίπου 3,8 λίτρα, κάτι που για ορισμένα άτομα είναι δύσκολο να γίνει ανεκτό
• Σκευάσματα με βάση άλατα (NaP) σε μορφή δισκίων, τα οποία αρκετοί ασθενείς θεωρούν πιο πρακτικά, αλλά μπορεί να ερεθίσουν το στομάχι και να προκαλέσουν διαταραχές ηλεκτρολυτών, που είναι επικίνδυνες σε άτομα με ορισμένες παθήσεις όπως ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια, καρδιακά προβλήματα, διαβήτη ή φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου

Υγρά που επιτρέπονται πριν από την κολονοσκόπηση

Την ημέρα πριν από την εξέταση είναι σημαντικό να καταναλώνετε αρκετά υγρά. Επιτρέπονται:

• Νερό
• Ζωμός
• Χυμός μήλου
• Χυμός από λευκά σταφύλια ή λευκός χυμός κράνμπερι
• Αναψυκτικό τζίντζερ ή Sprite, με ζάχαρη ή χωρίς
• Σκέτος καφές ή τσάι, χωρίς γάλα ή κρέμα

Αποφύγετε το αλκοόλ, καθώς και τρόφιμα ή ποτά με κόκκινο, μπλε ή μωβ χρώμα.

Μετά την κολονοσκόπηση

Φροντίστε να υπάρχει άτομο που θα σας οδηγήσει πίσω στο σπίτι μετά την εξέταση. Κατά την κολονοσκόπηση χορηγούνται κατασταλτικά φάρμακα, επομένως η οδήγηση ή η χρήση μηχανημάτων είναι επικίνδυνη για 8 ώρες μετά τη διαδικασία. Ενημερώστε το άτομο που θα σας συνοδεύσει ότι συνήθως θα είστε έτοιμοι για επιστροφή περίπου 2 έως 3 ώρες από την έναρξη της εξέτασης.

Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης;

Πριν ξεκινήσει η εξέταση, θα σας χορηγηθεί γενική αναισθησία ή φάρμακα καταστολής, ώστε να βρίσκεστε σχεδόν πλήρως σε κατάσταση ύπνωσης και να μην αισθάνεστε.

Πώς γίνεται η κολονοσκόπηση

Κατά την εξέταση θα είστε ξαπλωμένοι στο πλάι, με τα γόνατα λυγισμένα και τραβηγμένα προς το στήθος. Ο γιατρός θα προωθήσει το κολονοσκόπιο, ένα μακρύ και εύκαμπτο σωληνοειδές εργαλείο με κάμερα και φωτισμό, το οποίο προβάλλει την εικόνα σε οθόνη. Καθώς το όργανο κινείται μέσα στο έντερο, ο γιατρός ελέγχει για τυχόν ύποπτες αλλοιώσεις ή άλλα ευρήματα. Όταν φτάσει στο τελικό σημείο, το κολονοσκόπιο αποσύρεται αργά, ώστε να γίνει νέος έλεγχος κατά την έξοδο και να μειωθεί η πιθανότητα να παραλειφθεί κάτι.

Είναι επώδυνη η κολονοσκόπηση;

Κατά την κολονοσκόπηση τοποθετείται ενδοφλέβιος καθετήρας, μέσω του οποίου χορηγούνται κατασταλτικά και αναλγητικά, ώστε η διαδικασία να μην προκαλεί πόνο. Ωστόσο, είναι πιθανό να αισθανθείτε πίεση, είτε από την κίνηση του κολονοσκοπίου στο έντερο είτε από την εισαγωγή αέρα για να διαταθεί το έντερο και να υπάρχει καλύτερη ορατότητα.

Πόση ώρα διαρκεί η κολονοσκόπηση;

Συνήθως η εξέταση διαρκεί περίπου 30 λεπτά, όταν δεν εντοπίζονται παθολογικά ευρήματα. Αν βρεθούν μικρές αναπτύξεις, γνωστές ως πολύποδες, συχνά αφαιρούνται άμεσα κατά την ίδια διαδικασία, κάτι που μπορεί να προσθέσει περίπου 15 λεπτά. Αν ο γιατρός δει αλλοιώσεις που θεωρούνται ύποπτες για κακοήθεια, μπορεί να ληφθεί δείγμα ιστού για εργαστηριακό έλεγχο, δηλαδή να γίνει βιοψία. Σε αυτή την περίπτωση, η συνολική διάρκεια μπορεί να φτάσει έως και 60 λεπτά.

Τι συμβαίνει μετά την κολονοσκόπηση;

Μετά το τέλος της εξέτασης θα παραμείνετε περίπου μία ώρα σε χώρο ανάνηψης για παρακολούθηση, ώστε να αποκλειστούν επιπλοκές και να δοθεί χρόνος να επανέλθετε πλήρως από την αναισθησία. Η επίδραση της αναισθησίας μπορεί να διαρκέσει έως 24 ώρες, οπότε θα χρειαστεί να κανονίσετε μεταφορά για την επιστροφή στο σπίτι.

Παρενέργειες της κολονοσκόπησης

Μετά την εξέταση μπορεί να εμφανιστούν τα ακόλουθα:

• Αέρια, κράμπες, φούσκωμα ή ναυτία μέσα στην πρώτη ώρα μετά τη διαδικασία
• Αν χρησιμοποιήθηκε γενική αναισθησία, είναι πιθανό να αισθάνεστε ζάλη ή σύγχυση και να παρουσιαστούν ναυτία, έμετος, ξηροστομία, ρίγος ή πόνος στον λαιμό
• Μικρή αιμορραγία μετά την πρώτη κένωση θεωρείται συχνά φυσιολογική, ειδικά όταν έχει αφαιρεθεί ιστός, και μπορεί να συνεχιστεί για μερικές ημέρες

Φροντίδα μετά την κολονοσκόπηση

Μετά τη διαδικασία προτείνεται ξεκούραση. Εφόσον η επίδραση της αναισθησίας μπορεί να κρατήσει έως 24 ώρες, αποφύγετε την οδήγηση, σημαντικές αποφάσεις ή την επιστροφή στην εργασία. Μπορείτε να επανέλθετε στη συνηθισμένη διατροφή μόλις νιώσετε έτοιμοι.

• Αν υπάρχει φούσκωμα ή έντονα αέρια, ένας σύντομος περίπατος μπορεί να βοηθήσει
• Παρακολουθήστε τυχόν αιμορραγία: μικρή απώλεια αίματος μετά την πρώτη κένωση μπορεί να είναι αναμενόμενη, όμως αν η αιμορραγία είναι έντονη ή εμφανιστούν θρόμβοι, επικοινωνήστε με γιατρό

Επικοινωνήστε επίσης με τον γιατρό αν εμφανίσετε κοιλιακό πόνο, πυρετό ή ζάλη, καθώς πρόκειται για σπάνια αλλά πιθανές καταστάσεις μετά την εξέταση.

Οδηγίες από τον γιατρό

Πριν φύγετε από τη μονάδα υγείας, θα λάβετε συγκεκριμένες οδηγίες. Διαβάστε τις προσεκτικά και εφαρμόστε τες. Ενδέχεται να σας συσταθεί πιο ήπια διατροφή, καθώς και αποφυγή τροφών με πολλές φυτικές ίνες ή επιλογών που χωνεύονται δύσκολα. Τρόφιμα και ροφήματα που συνήθως προτείνονται είναι:

• Αθλητικά ποτά με ηλεκτρολύτες
• Χυμοί φρούτων
• Βότανα σε μορφή τσαγιού
• Κράκερ
• Σούπα κοτόπουλου ή ζωμός
• Αυγά ομελέτα
• Κονσερβοποιημένα φρούτα
• Γιαούρτι
• Φρυγανισμένο λευκό ψωμί
• Πουρές πατάτας

Αποφύγετε το αλκοόλ, το ψωμί ολικής άλεσης, τους ξηρούς καρπούς, τους σπόρους, τα τηγανητά, τα πολύ πικάντικα φαγητά και τα ωμά λαχανικά.

Επιπλοκές της κολονοσκόπησης

Παρότι η πλειονότητα των κολονοσκοπήσεων ολοκληρώνεται χωρίς προβλήματα, μπορεί να παρουσιαστούν σπάνιες επιπλοκές, όπως:

• Ρωγμές στο τοίχωμα του εντέρου ή άλλες κακώσεις
• Αιμορραγία που δεν σταματά μετά από αφαίρεση ιστού
• Λοίμωξη
• Ανεπιθύμητη αντίδραση στην αναισθησία

Είναι απαραίτητο να μελετήσετε και να ακολουθήσετε όλες τις οδηγίες εξόδου. Αν έγινε βιοψία ή αφαιρέθηκαν πολύποδες, μπορεί να χρειαστεί για κάποιο διάστημα να αποφεύγονται ορισμένα φάρμακα, όπως αντιπηκτικά.