Σύνδρομο Asperger: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Το σύνδρομο Asperger είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται ορισμένες φορές για να περιγράψει μια αναπτυξιακή διαταραχή που εντάσσεται στη διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ). Τα άτομα με αυτή τη μορφή ΔΑΦ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Συχνά προτιμούν σταθερές ρουτίνες, δείχνουν έντονη προσήλωση σε περιορισμένα ενδιαφέροντα και μπορεί να επαναλαμβάνουν συγκεκριμένες κινήσεις, όπως το κούνημα των χεριών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί αναφέρονται στο σύνδρομο Asperger ως τύπο ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας, επειδή τα χαρακτηριστικά του συνήθως είναι λιγότερο εμφανή σε σχέση με άλλες μορφές του φάσματος.

Ιστορία του συνδρόμου Asperger

Η ονομασία προέρχεται από τον Hans Asperger, γιατρό στη Βιέννη, ο οποίος εργάστηκε την περίοδο της ναζιστικής διακυβέρνησης. Τη δεκαετία του 1940 ήταν ο πρώτος που περιέγραψε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφοράς σε παιδιά με ιδιαίτερες κοινωνικές δυσκολίες, το οποίο αποτέλεσε αργότερα βάση για την αναγνώριση της διαταραχής. Μεγάλο μέρος της σύγχρονης γνώσης για το σύνδρομο Asperger συνδέεται με τη δική του ερευνητική δουλειά. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση του ονόματός του παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Ορισμένα ευρήματα υποστηρίζουν ότι το επιστημονικό του έργο μπορεί να συνέβαλε στην προώθηση της λεγόμενης φυλετικής υγιεινής, δηλαδή πολιτικών που προέβλεπαν τη θανάτωση ανθρώπων με συγκεκριμένες αναπηρίες και τη στείρωση των γονέων τους. Μια θεωρία αναφέρει ότι ο Asperger ανέπτυξε ορολογία για να περιγράψει παιδιά στο υψηλότερο λειτουργικό άκρο του αυτιστικού φάσματος, με στόχο να τα προστατεύσει από αυτές τις πρακτικές. Ωστόσο, νεότερες μελέτες παρουσιάζουν μια πιο σύνθετη εικόνα, υποδεικνύοντας ότι αυτή η ταξινόμηση ενδέχεται, για ορισμένα παιδιά, να οδήγησε όχι μόνο σε προστασία αλλά και σε σοβαρές αρνητικές συνέπειες.

Συμπτώματα του συνδρόμου Asperger

Τα σημάδια του συνδρόμου Asperger εμφανίζονται από την πρώιμη παιδική ηλικία. Η διάγνωση γίνεται συχνότερα μεταξύ 5 και 9 ετών, αν και σε κάποιους ανθρώπους η αναγνώριση του ζητήματος συμβαίνει μόνο στην ενήλικη ζωή. Τα συμπτώματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο, όμως συνήθως αφορούν τον τρόπο έκφρασης συναισθημάτων, την επικοινωνία και συγκεκριμένα μοτίβα συμπεριφοράς. Ένα άτομο με αυτό το προφίλ μπορεί να:

• αποφεύγει να κοιτάζει στα μάτια
• νιώθει άβολα σε κοινωνικά περιβάλλοντα
• δυσκολεύεται να απαντήσει σε αυτά που λέει ο άλλος στη διάρκεια μιας συζήτησης
• μην αντιλαμβάνεται κοινωνικά «υπονοούμενα» που για άλλους θεωρούνται αυτονόητα
• δυσκολεύεται να ερμηνεύσει τη γλώσσα του σώματος
• μην καταλαβαίνει το νόημα των εκφράσεων του προσώπου
• μιλά με επίπεδη, μονότονη χροιά
• επικεντρώνεται επίμονα σε ένα μόνο θέμα, όπως ένας συγκεκριμένος επιστημονικός κλάδος ή η στατιστική
• επαναλαμβάνει φράσεις, λέξεις ή κινήσεις
• αντιδρά αρνητικά στις αλλαγές
• τηρεί άκαμπτο καθημερινό πρόγραμμα, για παράδειγμα τρώγοντας μόνο συγκεκριμένα φαγητά

Συμπτώματα του συνδρόμου Asperger στους ενήλικες

Στους ενήλικες δεν περιγράφονται μοναδικά, αποκλειστικά συμπτώματα για αυτή τη διαταραχή, ωστόσο παρατηρούνται συχνότερα τα εξής:

• αδεξιότητα
• ιδιαίτερα ανεπτυγμένη λεκτική έκφραση
• εμμονική ενασχόληση με συγκεκριμένο αντικείμενο
• δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση
• υπερευαισθησία σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος

Διάγνωση του συνδρόμου Asperger

Αν παρατηρείτε ενδείξεις που παραπέμπουν σε σύνδρομο Asperger στο παιδί σας, είναι χρήσιμο να συζητήσετε το θέμα με τον παιδίατρο ή τον θεράποντα γιατρό. Εκείνος μπορεί να σας κατευθύνει σε ειδικό που ασχολείται με τις διαταραχές αυτιστικού φάσματος. Κατά την αξιολόγηση είναι πιθανό ο γιατρός να ρωτήσει:

• ποια συμπτώματα έχουν παρατηρηθεί και πότε εμφανίστηκαν
• πότε ξεκίνησε το παιδί να μιλά και με ποιον τρόπο επικοινωνεί
• αν δείχνει υπερβολική ενασχόληση με συγκεκριμένα θέματα ή δραστηριότητες
• αν έχει φίλους και πώς σχετίζεται μαζί τους

Επιπλέον, ο γιατρός θα παρακολουθήσει τη συμπεριφορά του παιδιού σε διαφορετικές συνθήκες, ώστε να εκτιμήσει τις δεξιότητες επικοινωνίας του. Για τους ενήλικες δεν υπάρχει ειδική, αποκλειστική εξέταση για τη διάγνωση του συνδρόμου Asperger, ούτε έχουν καθοριστεί απόλυτα συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια. Επειδή η διαταραχή συνήθως εντοπίζεται στην παιδική ηλικία, οι ενήλικες που υποψιάζονται ότι την έχουν καλό είναι να απευθυνθούν σε γιατρό, ο οποίος μπορεί να τους παραπέμψει στους κατάλληλους ειδικούς. Τη διάγνωση μπορεί να θέσουν:

• ψυχολόγοι, που αξιολογούν συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες
• νευρολόγοι, με εξειδίκευση σε παθήσεις του εγκεφάλου
• ειδικοί παιδικής ανάπτυξης, που εξετάζουν διαταραχές λόγου και άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες
• ψυχίατροι, που διαγιγνώσκουν ψυχικές διαταραχές και μπορούν να προτείνουν φαρμακευτική αγωγή

Συχνά ακολουθείται διεπιστημονική προσέγγιση, οπότε ο ασθενής μπορεί να παρακολουθείται από περισσότερους από έναν επαγγελματίες υγείας.

Σχέση του συνδρόμου Asperger με τον αυτισμό

Στο παρελθόν, το σύνδρομο Asperger και ο αυτισμός αντιμετωπίζονταν ως διαφορετικές διαταραχές. Από το 2013, μετά την αναθεώρηση του Διαγνωστικού και στατιστικού εγχειριδίου ψυχικών διαταραχών (DSM-5), το σύνδρομο Asperger εντάχθηκε στη διαταραχή αυτιστικού φάσματος. Το φάσμα αυτό περιλαμβάνει ποικιλία συμπτωμάτων και διαφορετικούς βαθμούς έντασης. Παρά τη συγκεκριμένη αλλαγή, πολλοί εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον όρο σύνδρομο Asperger. Στο DSM-5 προστέθηκε επίσης η κοινωνική (πραγματολογική) διαταραχή επικοινωνίας, ως διάγνωση για άτομα που έχουν δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, χωρίς να εμφανίζουν άλλα χαρακτηριστικά του αυτιστικού φάσματος.

Αντιμετώπιση του συνδρόμου Asperger

Επειδή κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές ανάγκες, δεν υπάρχει μία μοναδική θεραπευτική λύση που να εφαρμόζεται σε όλους. Οι γιατροί συχνά συνδυάζουν περισσότερες από μία παρεμβάσεις, ώστε να βρεθεί η καταλληλότερη προσέγγιση. Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν:

• εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων, με ατομικές ή ομαδικές συνεδρίες που επικεντρώνονται στην επικοινωνία και στην έκφραση με κοινωνικά κατάλληλο τρόπο
• λογοθεραπεία, με στόχο τη φυσικότερη διαμόρφωση της φωνής, τη διατήρηση αμφίδρομης συζήτησης και την καλύτερη κατανόηση κοινωνικών σημάτων
• γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, που βοηθά στην αλλαγή μοτίβων σκέψης και στη ρύθμιση συναισθημάτων και συμπεριφορών, όπως η διαχείριση επίμονων σκέψεων ή απρόσμενων συναισθηματικών αντιδράσεων
• ανάλυση εφαρμοσμένης συμπεριφοράς, που ενισχύει θετικές κοινωνικές δεξιότητες και μειώνει μη επιθυμητές συμπεριφορές μέσω επαίνων και άλλων μορφών ενίσχυσης
• φαρμακευτική αγωγή, καθώς δεν υπάρχουν ειδικά φάρμακα για τη θεραπεία του συνδρόμου Asperger, αλλά ορισμένες ουσίες μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση συνοδών συμπτωμάτων, όπως το άγχος ή η κατάθλιψη
  • αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης
  • αντιψυχωσικά φάρμακα
  • διεγερτικά φάρμακα

Στους γονείς μπορεί να προτείνονται εκπαιδευτικά προγράμματα, ώστε να εφαρμόζουν στο σπίτι τεχνικές ενίσχυσης κοινωνικών δεξιοτήτων. Επίσης, ορισμένα μέλη της οικογένειας συμμετέχουν σε θεραπευτικές διαδικασίες, με στόχο να κατανοήσουν καλύτερα την καθημερινότητα και να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τις προκλήσεις που σχετίζονται με τη συμβίωση με άτομο που έχει σύνδρομο Asperger.