Έρπης ζωστήρας: Αίτια, συμπτώματα και μεταδοτικότητα

Η ζωστήρας (herpes zoster) είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλεί επώδυνο εξάνθημα ή φυσαλίδες στο δέρμα. Υπεύθυνος είναι ο ιός varicella-zoster, ο ίδιος που ευθύνεται και για την ανεμοβλογιά. Συνήθως, το εξάνθημα εμφανίζεται σε περιορισμένη περιοχή του σώματος και σχηματίζει μια ζώνη ή μια συστάδα.

Από πού προέρχεται ο ζωστήρας;

Όταν κάποιος περάσει ανεμοβλογιά στην παιδική ηλικία, ο οργανισμός καταστέλλει τον ιό, όμως αυτός παραμένει μέσα στο σώμα. Μετά από πολλά χρόνια μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά και να οδηγήσει σε ζωστήρα.

Πόσο συχνά εμφανίζεται ο ζωστήρας;

Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 1 εκατομμύριο περιστατικά ζωστήρα. Η πιθανότητα εμφάνισης αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ηλικία, με περίπου τα μισά περιστατικά να εντοπίζονται σε άτομα άνω των 50 ετών. Ζωστήρας εκδηλώνεται περίπου στο 10% των ανθρώπων που έχουν περάσει ανεμοβλογιά στο παρελθόν.

Ποιοι έχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν ζωστήρα;

Άτομα που νόσησαν από ανεμοβλογιά όταν ήταν παιδιά έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν ζωστήρα, ιδιαίτερα όταν ισχύει κάποιο από τα παρακάτω:

• υπάρχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (π.χ. καρκίνος, HIV, μεταμόσχευση οργάνου ή χημειοθεραπεία),
• η ηλικία είναι πάνω από 50 έτη,
• υπήρξε πρόσφατα άλλη νόσος,
• προηγήθηκε σωματικός τραυματισμός,
• υπάρχει έντονο στρες.

Μετά την ανεμοβλογιά, ο ιός παραμένει στα γάγγλια των ριζών των νωτιαίων νεύρων και τις περισσότερες φορές δεν δημιουργεί πρόβλημα. Σε ορισμένα άτομα, όμως, μπορεί να ενεργοποιηθεί εκ νέου, συχνά σε περιόδους στρες.

Μπορεί να εμφανιστεί ζωστήρας περισσότερες από μία φορές;

Ναι, ο ζωστήρας μπορεί να υποτροπιάσει. Αν και πολλοί άνθρωποι τον περνούν μόνο μία φορά στη ζωή τους, σε κάποιους μπορεί να επανεμφανιστεί. Όταν συμβεί νέο επεισόδιο, το εξάνθημα συνήθως παρουσιάζεται σε διαφορετικό σημείο του σώματος από την πρώτη φορά.

Τι προκαλεί τον ζωστήρα;

Αιτία του ζωστήρα είναι ο ιός varicella-zoster, δηλαδή ο ίδιος ιός που προκαλεί την ανεμοβλογιά.

Ποια είναι τα συμπτώματα του ζωστήρα;

Πρώιμα συμπτώματα:

• πυρετός,
• ρίγος,
• πονοκέφαλος,
• κόπωση,
• ευαισθησία στο φως,
• ενοχλήσεις από το στομάχι.

Μετά από λίγες ημέρες εμφανίζονται επιπλέον συμπτώματα:

• κνησμός, μυρμήγκιασμα ή αίσθημα καύσου σε συγκεκριμένη περιοχή του δέρματος,
• κοκκίνισμα στο ίδιο σημείο,
• υπερυψωμένο εξάνθημα σε μικρή επιφάνεια του σώματος,
• φυσαλίδες γεμάτες υγρό που αργότερα σπάνε και δημιουργούν κρούστα,
• πόνος, από ήπιος έως έντονος.

Πόσο διαρκεί ένα επεισόδιο ζωστήρα;

Από την εμφάνιση των πρώτων ενοχλήσεων μέχρι την πλήρη υποχώρηση μπορεί να περάσουν 3 έως 5 εβδομάδες.

• Τις πρώτες ημέρες: πριν εμφανιστεί το εξάνθημα, μπορεί να υπάρχει κνησμός, κάψιμο ή πόνος σε συγκεκριμένο σημείο του σώματος.
• Μετά από λίγες ημέρες: εμφανίζεται υπερυψωμένο εξάνθημα, συνήθως από τη μία πλευρά του σώματος, γύρω από τον κορμό, το πρόσωπο, τον λαιμό ή το στήθος.
• Σε 3 έως 4 ημέρες: το εξάνθημα μετατρέπεται σε επώδυνες φυσαλίδες με υγρό.
• Μετά από 10 ημέρες: οι φυσαλίδες αρχίζουν να ξεραίνονται και να καλύπτονται από κρούστες.
• Μέσα σε 2 έως 3 εβδομάδες: οι κρούστες πέφτουν και το δέρμα επανέρχεται σταδιακά.

Ο ζωστήρας εμφανίζεται πάντα με το χαρακτηριστικό εξάνθημα;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, άτομα με ζωστήρα δεν παρουσιάζουν εξάνθημα, αλλά εκδηλώνουν άλλα συμπτώματα. Αν υπάρχουν ασυνήθιστοι πόνοι, αίσθημα καύσου ή κνησμός, είναι προτιμότερο να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση.

Γιατί το εξάνθημα συνήθως εμφανίζεται στη μία πλευρά του σώματος;

Ο ιός ακολουθεί τη διαδρομή των νεύρων, γι’ αυτό το εξάνθημα του ζωστήρα εντοπίζεται συνήθως στη μία πλευρά του σώματος και μοιάζει με ζώνη ή ομάδες βλαβών. Δεν εξαπλώνεται σε όλο το σώμα. Οι περιοχές που προσβάλλονται συχνότερα είναι:

• ο κορμός,
• το πρόσωπο,
• ο λαιμός,
• η πλάτη.

Είναι μεταδοτικός ο ζωστήρας;

Δεν μεταδίδεται ζωστήρας από άτομο σε άτομο. Ωστόσο, είναι δυνατόν να μεταδοθεί ανεμοβλογιά σε κάποιον που δεν έχει ανοσία. Ο ιός διασπείρεται μέσω άμεσης επαφής του δέρματος με το υγρό από τις φυσαλίδες. Αν υπάρχει εξάνθημα με φυσαλίδες, πρέπει να αποφεύγεται η επαφή με:

• άτομα που δεν έχουν περάσει ανεμοβλογιά,
• εγκύους,
• νεογνά,
• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Για πόσο διάστημα είναι μεταδοτικός;

Η μεταδοτικότητα διαρκεί μέχρι οι φυσαλίδες να στεγνώσουν πλήρως και να καλυφθούν ολοκληρωτικά από κρούστες.

Πώς γίνεται η διάγνωση του ζωστήρα;

Η διάγνωση μπορεί να τεθεί από τον γιατρό με βάση τη θέση και το μοτίβο του εξανθήματος, το οποίο συνήθως περιορίζεται στη μία πλευρά του σώματος. Αν υπάρχει αμφιβολία, μπορούν να γίνουν εργαστηριακές εξετάσεις με δείγμα από το υγρό των φυσαλίδων ή από το δέρμα.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ζωστήρας;

Δεν υπάρχει τρόπος να εξαλειφθεί πλήρως ο ζωστήρας, όμως υπάρχουν επιλογές που μειώνουν τα συμπτώματα και βοηθούν να επιταχυνθεί η ανάρρωση.

Αντιιικά φάρμακα

Τα αντιιικά μπορούν να περιορίσουν την ένταση των συμπτωμάτων και να συντομεύσουν τη διάρκειά τους, ιδιαίτερα όταν ξεκινήσουν μέσα στις πρώτες 72 ώρες από τα αρχικά σημάδια. Επίσης, ενδέχεται να συμβάλουν στην πρόληψη της μεθερπητικής νευραλγίας, δηλαδή του επίμονου νευρικού πόνου που μπορεί να διαρκέσει μήνες ή ακόμη και χρόνια μετά το επεισόδιο. Συνήθως χορηγούνται:

• aciclovir
• famciclovir
• valaciclovir

Παυσίπονα

Για την ανακούφιση του πόνου είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν μη συνταγογραφούμενα φάρμακα όπως:

• παρακεταμόλη
• ιβουπροφαίνη

Άλλα φάρμακα

• Αν το εξάνθημα επιμολυνθεί από βακτήρια, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει αντιβιοτικά.
• Αν η λοίμωξη επηρεάζει τα μάτια ή την περιοχή του προσώπου, μπορεί να δοθούν αντιφλεγμονώδη, όπως πρεδνιζολόνη.

Πότε χρειάζεται νοσηλεία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η αντιμετώπιση γίνεται στο σπίτι, όμως σε εκτεταμένη λοίμωξη μπορεί να απαιτηθεί νοσοκομειακή περίθαλψη. Αν υπάρχουν πολλαπλές περιοχές εξανθήματος ή δεν είναι εφικτό να καλυφθούν, στο νοσοκομείο μπορεί να ισχύουν τα εξής:

• νοσηλεία σε θάλαμο απομόνωσης για να μειωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης,
• υποχρεωτική χρήση προστατευτικής ενδυμασίας και γαντιών από το προσωπικό,
• περιορισμένη πρόσβαση στον θάλαμο για άτομα που δεν έχουν περάσει ανεμοβλογιά ή δεν διαθέτουν ανοσία στον ιό.

Πιθανές επιπλοκές του ζωστήρα

Ακόμη και μετά την υποχώρηση του εξανθήματος, μπορεί να παραμείνει νευρικός πόνος, γνωστός ως μεθερπητική νευραλγία, που ενδέχεται να διαρκέσει μήνες ή και χρόνια. Πάνω από 10% των ασθενών εμφανίζουν αυτή την επιπλοκή. Παρότι δεν είναι ξεκάθαρο γιατί σε ορισμένους ο πόνος επιμένει, θεωρείται ότι μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη ευαισθησία των νεύρων ή με ιογενή βλάβη στον εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Άλλες πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• άλλες νευρικές βλάβες που προκαλούν μούδιασμα ή κνησμό,
• βακτηριακή λοίμωξη στο σημείο του εξανθήματος,
• φλεγμονές σε μάτια και αυτιά, όταν το εξάνθημα εμφανίζεται σε αυτές τις περιοχές.