Καρκίνος του λάρυγγα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Ο καρκίνος του λαιμού είναι κακοήθης όγκος που εμφανίζεται στον φάρυγγα ή στις φωνητικές χορδές. Ο φάρυγγας είναι ένας μυώδης σωλήνας που ξεκινά πίσω από τη μύτη και κατεβαίνει προς τον λαιμό. Ο λάρυγγας βρίσκεται χαμηλότερα, αποτελείται από χόνδρους και περιλαμβάνει τις φωνητικές πτυχές που επιτρέπουν την παραγωγή της φωνής και την ομιλία.

Περίπου οι μισές περιπτώσεις καρκίνου του λαιμού εντοπίζονται στον ίδιο τον φάρυγγα, ενώ οι υπόλοιπες αφορούν τις φωνητικές χορδές. Συνήθως η νόσος ξεκινά από πλακώδη κύτταρα, δηλαδή επίπεδα κύτταρα που καλύπτουν την επιφάνεια του βλεννογόνου στον λαιμό.

Πρόκειται για πάθηση που μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, γι’ αυτό η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπεία έχουν καθοριστικό ρόλο τόσο στην αποτελεσματική αντιμετώπιση όσο και στη διατήρηση καλής ποιότητας ζωής. Όσο περισσότερα γνωρίζει κανείς για τη νόσο, τόσο καλύτερα μπορεί να προετοιμαστεί για τη θεραπευτική διαδικασία.

Τύποι καρκίνου του λαιμού

Οι περισσότερες μορφές ξεκινούν από λεπτά, επίπεδα κύτταρα που επενδύουν τον φάρυγγα και τις φωνητικές χορδές.

Οι βασικές κατηγορίες καρκίνου του λαιμού είναι οι εξής:

Καρκίνος φάρυγγα

Ο φάρυγγας είναι ο σωλήνας που συνδέει τη μύτη με τον οισοφάγο. Ο οισοφάγος μεταφέρει την τροφή από τον λαιμό στο στομάχι.

Ο καρκίνος του φάρυγγα μπορεί να εμφανιστεί σε τρεις περιοχές:

• Ρινοφάρυγγας: το ανώτερο τμήμα πίσω από τη μύτη. Αυτή η μορφή είναι σπάνια.
• Στοματοφάρυγγας: η περιοχή πίσω από το στόμα. Συχνά ο καρκίνος εντοπίζεται στις αμυγδαλές, στη βάση της γλώσσας ή στη μαλακή υπερώα.
• Υποφάρυγγας: στενή ζώνη πίσω από τις φωνητικές χορδές.

Καρκίνος λάρυγγα

Οι φωνητικές χορδές βρίσκονται στον λάρυγγα, στο κατώτερο μέρος του λαιμού, και περιλαμβάνουν τις φωνητικές πτυχές.

Ο καρκίνος του λάρυγγα μπορεί να αναπτυχθεί σε τρεις θέσεις:

• Γλωττιδική περιοχή: περιλαμβάνει τις φωνητικές πτυχές.
• Υπεργλωττιδική περιοχή: βρίσκεται πάνω από τις φωνητικές πτυχές και περιλαμβάνει και την επιγλωττίδα, που λειτουργεί σαν «καπάκι» για τις αεροφόρες οδούς.
• Υπογλωττιδική περιοχή: κάτω από τις φωνητικές πτυχές και πάνω από την τραχεία.

Στάδια καρκίνου του λαιμού

Μετά τη διάγνωση, ο γιατρός καθορίζει το στάδιο της νόσου. Η σταδιοποίηση δείχνει πόσο έχει προχωρήσει ο καρκίνος και αν έχει επεκταθεί σε άλλες περιοχές του σώματος. Με βάση το στάδιο επιλέγεται η καταλληλότερη θεραπεία.

Τα στάδια του καρκίνου του λαιμού περιγράφονται ως εξής:

• Στάδιο 0: εντοπίζονται αλλοιωμένα κύτταρα που μπορεί να εξελιχθούν σε κακοήθεια. Πρόκειται για καρκίνωμα in situ.
• Στάδιο I: πολύ πρώιμο στάδιο, με όγκο έως 2 cm, χωρίς επέκταση πέρα από τον λαιμό.
• Στάδιο II: ο όγκος έχει μέγεθος 2–4 cm, δεν έχει φτάσει στους λεμφαδένες και οι φωνητικές πτυχές κινούνται ακόμη φυσιολογικά.
• Στάδιο III: ο όγκος είναι πάνω από 4 cm ή έχει φτάσει σε κοντινούς λεμφαδένες. Οι φωνητικές πτυχές μπορεί να μην κινούνται πλέον, ή ο καρκίνος μπορεί να έχει επεκταθεί σε άλλα τμήματα του λάρυγγα.
• Στάδιο IV: ο όγκος μπορεί να έχει οποιοδήποτε μέγεθος, αλλά έχει πλέον επεκταθεί σε άλλες δομές, όπως ο τράχηλος, η τραχεία, ο θυρεοειδής, ο οισοφάγος, η γνάθος ή η στοματική κοιλότητα. Μπορεί επίσης να έχουν προσβληθεί μεγαλύτεροι λεμφαδένες ή λεμφαδένες στην αντίθετη πλευρά του λαιμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υπάρχουν μεταστάσεις σε μακρινά όργανα, όπως οι πνεύμονες.

Ο καρκίνος του λαιμού μπορεί να διαγνωστεί σε οποιοδήποτε στάδιο. Συχνά εντοπίζεται μόνο όταν έχει ήδη επεκταθεί σε κοντινούς λεμφαδένες. Οι μορφές σταδίου III και IV αντιμετωπίζονται δυσκολότερα και έχουν αυξημένη πιθανότητα υποτροπής.

Συμπτώματα καρκίνου του λαιμού

Πολλές παθήσεις προκαλούν παρόμοια ενοχλήματα, γι’ αυτό ένα απλό πονόλαιμο ή ένας βήχας συνήθως δεν θεωρούνται κάτι ανησυχητικό και τις περισσότερες φορές υποχωρούν μόνοι τους. Παρ’ όλα αυτά, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται με σοβαρότερη κατάσταση, όπως ο καρκίνος του λαιμού.

Πιθανές εκδηλώσεις είναι:

• Αλλαγές στη φωνή, όπως βράχνιασμα ή δυσκολία στην καθαρή ομιλία
• Δυσκολία στην κατάποση, στη μάσηση ή στην αναπνοή
• Αίσθηση ότι κάτι έχει «κολλήσει» στον λαιμό
• Επίμονος πονόλαιμος ή βήχας, μερικές φορές με αίμα
• Πονοκέφαλος
• Πόνος στα αυτιά ή στον λαιμό
• Οίδημα ή εξόγκωμα στον λαιμό
• Απώλεια βάρους χωρίς σαφή αιτία
• Δυσκαμψία στη γνάθο
• Αιμορραγία από το στόμα ή τον λαιμό
• Απώλεια δοντιών
• Δυσοσμία στόματος
• Πληγές στο στόμα ή τον λαιμό που δεν επουλώνονται

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν για περισσότερο από μερικές εβδομάδες, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Παράλληλα, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ότι πολλά από αυτά τα σημεία μπορεί να οφείλονται και σε αιτίες που δεν σχετίζονται με καρκίνο.

Πώς φαίνεται ο καρκίνος του λαιμού;

Συνήθως οι κακοήθεις βλάβες στον λαιμό δεν είναι εύκολα ορατές, επειδή συχνά είναι μικρές και βρίσκονται βαθιά στους ιστούς. Μόνο περίπου 20% έως 30% των ασθενών μπορούν να διακρίνουν κάποιο εμφανές σημάδι στον λαιμό.

Όταν υπάρχουν ορατές αλλοιώσεις, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Διαφορά στην εικόνα της μίας πλευράς του λαιμού σε σχέση με την άλλη
• Κόκκινες ή λευκές κηλίδες στον βλεννογόνο του λαιμού
• Πρήξιμο

Για την αξιολόγηση, οι γιατροί χρησιμοποιούν συχνά ενδοσκόπιο, δηλαδή έναν εύκαμπτο σωλήνα με κάμερα που εισάγεται από τη μύτη ή το στόμα ώστε να εξεταστούν εσωτερικά οι ύποπτες περιοχές.

Πρώιμα σημάδια καρκίνου του λαιμού

Στα αρχικά στάδια πολλοί άνθρωποι δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Όταν υπάρξουν ενδείξεις, μπορεί να πρόκειται για ένα ογκίδιο ή μια μάζα στη μία πλευρά του λαιμού. Συνήθως δεν προκαλεί πόνο, όμως κάποιες φορές συνοδεύεται από ενόχληση στο πίσω μέρος του λαιμού ή δυσκολία στην κατάποση.

Η «κοκκώδης» εικόνα στον λαιμό σημαίνει καρκίνο;

Ο όρος «κοκκώδης λαιμός» περιγράφει μικρά ορατά εξογκώματα στο πίσω μέρος του λαιμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για φλεγμονή που σχετίζεται με λοίμωξη, ερεθισμό ή αλλεργία. Δεν θεωρείται ένδειξη καρκίνου και συνήθως αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά ή αντιισταμινικά, ανάλογα με την αιτία.

Αίτια καρκίνου του λαιμού

Παρότι τα ακριβή αίτια δεν είναι πλήρως γνωστά, ο καρκίνος του λαιμού εμφανίζεται όταν κύτταρα αποκτούν γενετικές αλλαγές που οδηγούν σε ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό και εξάπλωση. Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζεται κακοήθης όγκος.

Σε γενικές γραμμές, ο καρκίνος του λαιμού δεν είναι ιδιαίτερα συχνός. Ο καρκίνος του λάρυγγα αντιστοιχεί περίπου στο 0,6% των νέων περιστατικών καρκίνου ετησίως, ενώ ο καρκίνος στόματος και φάρυγγα είναι περίπου 2,9%.

Παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του λαιμού

Αν και δεν είναι γνωστές οι ακριβείς αιτίες, υπάρχουν παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης:

• Κάπνισμα ή χρήση καπνού μάσησης
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• Λοιμώξεις, ιδιαίτερα από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) και τον ιό Epstein-Barr
• Χαμηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών
• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (GERD)
• Έκθεση σε βλαβερές ουσίες όπως αμίαντος, νικέλιο ή θειικό οξύ

Ορισμένοι παράγοντες δεν μπορούν να επηρεαστούν:

• Φύλο: οι άνδρες εμφανίζουν τη νόσο περίπου πέντε φορές συχνότερα από τις γυναίκες.
• Ηλικία: τα περισσότερα περιστατικά διαγιγνώσκονται μετά τα 65 έτη.
• Φυλή: οι μαύροι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα τη νόσο σε σύγκριση με άνδρες άλλων φυλετικών ομάδων.

Καρκίνος του λαιμού και HPV

Υπάρχουν πάνω από 100 τύποι HPV. Περίπου 40 μπορούν να μεταδοθούν σεξουαλικά μέσω επαφής με τα γεννητικά όργανα, το στόμα ή τον λαιμό του/της συντρόφου. Ο HPV στη στοματική κοιλότητα μπορεί να μεταδοθεί κατά το στοματικό σεξ. Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη υποχωρεί μέσα σε 1–2 χρόνια, ωστόσο σε κάποιες περιπτώσεις ο ιός παραμένει και μπορεί, μετά από πολλά χρόνια, να συνδεθεί με εμφάνιση καρκίνου.

Δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως αν ο HPV από μόνος του αρκεί για να οδηγήσει σε καρκίνο ή αν απαιτούνται επιπλέον επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως το κάπνισμα. Παρ’ όλα αυτά, ο HPV σχετίζεται με περίπου 70% των περιπτώσεων καρκίνου του στοματοφάρυγγα, και η συχνότητά τους αυξάνεται.

Ο εμβολιασμός για τον HPV μπορεί να προστατεύσει από τη λοίμωξη και ενδεχομένως να συμβάλει στην πρόληψη καρκίνου του λαιμού. Μελέτες δείχνουν ότι όταν εμβολιαστεί επαρκές ποσοστό γυναικών και ατόμων που έχουν γεννηθεί θηλυκού φύλου, μπορεί να δημιουργηθεί προστασία μέσω συλλογικής ανοσίας. Παρ’ όλα αυτά, το εμβόλιο συνιστάται για όλους τους νέους.

Σε ποιους προτείνεται το εμβόλιο HPV:

• Παιδιά 11–12 ετών
• Νεαρούς ενήλικες έως 26 ετών
• Άτομα άνω των 26 ετών, με την επισήμανση ότι το εμβόλιο μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικό αν έχει ήδη προηγηθεί έκθεση στον HPV

Συνιστάται σχήμα δύο δόσεων, με μεσοδιάστημα 6–12 μηνών. Αν ο εμβολιασμός ξεκινήσει αργότερα, απαιτούνται τρεις δόσεις. Ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει από την ηλικία των 9 ετών.

Πώς να μειωθεί ο κίνδυνος καρκίνου του λαιμού που σχετίζεται με HPV:

• Εμβολιασμός κατά του HPV
• Περιορισμός του αριθμού σεξουαλικών συντρόφων
• Χρήση μέσων προστασίας, όπως προφυλακτικά ή οδοντικά διαφράγματα κατά το στοματικό σεξ

Καρκίνος του λαιμού και στοματικό σεξ

Το στοματικό σεξ δεν προκαλεί από μόνο του καρκίνο, ωστόσο αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Έρευνες έδειξαν ότι άτομα με έξι ή περισσότερους συντρόφους στοματικού σεξ στη διάρκεια της ζωής τους έχουν 8,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο του στοματοφάρυγγα. Πιο πρόσφατα δεδομένα αναφέρουν ότι όταν οι σύντροφοι στοματικού σεξ ξεπερνούν τους 10, ο κίνδυνος αυξάνεται κατά 4,3 φορές.

Διάγνωση καρκίνου του λαιμού

Ο γιατρός θα προχωρήσει σε κλινική εξέταση και θα λάβει πληροφορίες για τη γενική κατάσταση υγείας, συνήθειες όπως κάπνισμα και κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και το σεξουαλικό ιστορικό.

Εξετάσεις που μπορεί να ζητηθούν:

• Ενδοσκόπηση ή λαρυγγοσκόπηση: επιτρέπουν την εσωτερική εξέταση του λαιμού.
• Βιοψία: λαμβάνεται δείγμα ιστού και εξετάζεται στο μικροσκόπιο για επιβεβαίωση της διάγνωσης.
• Απεικονιστικός έλεγχος:
  • Μαγνητική τομογραφία (MRI)
  • Αξονική τομογραφία (CT)
  • Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET)
  • Ακτινογραφίες

Αν διαγνωστεί καρκίνος του στοματοφάρυγγα, το δείγμα μπορεί να ελεγχθεί για HPV. Γενικά, όσοι έχουν καρκίνο που σχετίζεται με HPV παρουσιάζουν καλύτερη πρόγνωση από όσους η νόσος συνδέεται με το κάπνισμα.

Πώς να γίνει έλεγχος στο σπίτι για καρκίνο του λαιμού

Η αυτοδιάγνωση είναι δύσκολη, όμως μπορούν να γίνουν ορισμένοι απλοί έλεγχοι:

• Ψηλάφηση στον λαιμό για τυχόν εξογκώματα
• Οπτικός έλεγχος στο πίσω μέρος του λαιμού
• Παρατήρηση για κόκκινες ή λευκές κηλίδες
• Παρακολούθηση τυχόν βλαβών που δεν υποχωρούν για μεγάλο διάστημα

Αν παρατηρηθούν ασυνήθιστες μεταβολές που δεν υποχωρούν μέσα σε λίγες εβδομάδες, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Θεραπεία καρκίνου του λαιμού

Ο στόχος της θεραπείας είναι να αφαιρεθεί ο όγκος, να εμποδιστεί η εξάπλωση και να διατηρηθούν, όσο γίνεται, οι λειτουργίες της κατάποσης και της ομιλίας.

Η επιλογή θεραπείας επηρεάζεται από:

• Το στάδιο του καρκίνου
• Την ακριβή εντόπιση
• Τη γενική κατάσταση υγείας
• Τις προσωπικές προτιμήσεις

Οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν:

Ακτινοθεραπεία

Χρησιμοποιούνται δέσμες υψηλής ενέργειας για την καταστροφή καρκινικών κυττάρων. Μπορεί να εφαρμοστεί ως βασική θεραπεία σε αρχικά στάδια ή σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ή χειρουργείο σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις.

Χειρουργική αντιμετώπιση

• Ενδοσκοπική επέμβαση: για αφαίρεση μικρών όγκων
• Λαρυγγεκτομή: μερική ή ολική αφαίρεση των φωνητικών χορδών
• Φαρυγγεκτομή: μερική αφαίρεση του φάρυγγα και αποκατάσταση
• Αφαίρεση λεμφαδένων τραχήλου: όταν υπάρχει βαθύτερη επέκταση της νόσου

Χημειοθεραπεία

Χορηγούνται φάρμακα που καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα ή αναστέλλουν την ανάπτυξή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζεται με ακτινοθεραπεία.

Στοχευμένη θεραπεία

Χρησιμοποιούνται φάρμακα που παρεμποδίζουν ουσίες απαραίτητες για την ανάπτυξη του καρκίνου, όπως τον υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFR).

Ανοσοθεραπεία

Ενεργοποιεί την άμυνα του οργανισμού ώστε να επιτεθεί στον καρκίνο. Μπορεί να εφαρμοστεί όταν άλλες θεραπείες δεν αποδίδουν.

Αποκατάσταση και ποιότητα ζωής μετά τη θεραπεία

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, μπορεί να χρειαστεί πρόσθετη υποστήριξη:

• Λογοθεραπεία: όταν έχουν αφαιρεθεί οι φωνητικές χορδές
• Διατροφική καθοδήγηση: όταν υπάρχει δυσκολία στην κατάποση
• Αντιμετώπιση πόνου: φάρμακα για πόνο ή ενόχληση

Δυσφαγία (διαταραχές κατάποσης)

Ορισμένες θεραπείες μπορεί να οδηγήσουν σε δυσκολίες στην κατάποση. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με πνίξιμο κατά το φαγητό, πόνο στην κατάποση ή αίσθηση ότι η τροφή «στέκεται» στον λαιμό. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει ειδικό διαιτολόγιο ή συμπληρώματα. Αν το πρόβλημα επιμένει, μπορεί να χρειαστεί εκμάθηση νέων τρόπων κατάποσης.

Όσο νωρίτερα εντοπιστεί ο καρκίνος του λαιμού, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας και διατήρησης ικανοποιητικής ποιότητας ζωής.