Γιατί σας είναι δύσκολο να μείνετε ήρεμοι

Για πολλούς ανθρώπους, η ικανότητα να σταματήσουν, να χαλαρώσουν και να παραμείνουν ήρεμοι έστω για λίγα λεπτά αποδεικνύεται δύσκολη. Μόλις το πρόγραμμα αρχίσει να αδειάζει, οι σκέψεις κατακλύζουν το μυαλό, τα χέρια ψάχνουν το κινητό και το σώμα αρχίζει να δείχνει ανησυχία. Γιατί είναι δύσκολο για ορισμένους να ηρεμήσουν και να μείνουν μόνοι με τις σκέψεις τους; Το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στον σύγχρονο, γρήγορο ρυθμό ζωής. Έρευνες, επιστημονικά δεδομένα και παρατηρήσεις ψυχολόγων δίνουν καλύτερη εικόνα για τους λόγους που η απόλυτη ηρεμία αποτελεί πρόκληση, αλλά και για το πώς μπορούμε να τη διαχειριστούμε.

Τι κρύβεται πίσω από τη δυσκολία παραμονής σε ηρεμία

Η αδυναμία να παραμείνει κανείς ήρεμος μπορεί να οφείλεται σε πολλές παραμέτρους – βιολογικούς παράγοντες, στρες, ακόμη και καθημερινές συνήθειες. Η σε βάθος κατανόηση των αιτιών αυτών βασίζεται τόσο στη νευρολογία όσο και στην ψυχολογία.

Η λειτουργία του νευρικού συστήματος και οι συνήθειες

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει αναπτυχθεί ώστε να εντοπίζει απειλές και να αντιδρά στο περιβάλλον. Στο παρελθόν, η εγρήγορση και η ταχύτατη αντίδραση συνέβαλλαν στην επιβίωση, με αποτέλεσμα το νευρικό σύστημα να παραμένει ευαίσθητο στα ερεθίσματα. Σήμερα, οι τεχνολογίες δρουν συνεχώς μεταφέροντας νέες πληροφορίες, ειδοποιήσεις και ενημερώσεις, διατηρώντας τον εγκέφαλο σε αυξημένη ετοιμότητα. Συνεπώς, γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο για το νευρικό σύστημα να μεταβεί σε μια κατάσταση χαλάρωσης.

Άγχος και χρόνιο στρες

Η αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης στο αίμα προκαλεί μεγαλύτερη ευερεθιστότητα και εσωτερική ένταση. Όσοι βιώνουν συχνά στρες ή πάσχουν από χρόνια αγχώδεις διαταραχές συνήθως αποφεύγουν να μείνουν με τις δικές τους σκέψεις. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ήσυχες στιγμές επιτρέπουν να εκδηλωθεί η εσωτερική δυσφορία, γεγονός που οδηγεί σε αποφυγή της απομόνωσης με τον εαυτό.

Υπερβολικά εξωτερικά ερεθίσματα

Καθημερινά, οι άνθρωποι δέχονται αμέτρητα ερεθίσματα – κοινωνικά δίκτυα, ειδήσεις, διαφημίσεις. Ο εγκέφαλος συνηθίζει στη συνεχή ροή πληροφορίας, καθιστώντας την ηρεμία και την αδράνεια αποπροσανατολιστικές ή και απειλητικές. Σύμφωνα με ψυχολόγους, διακόπτοντας αυτή τη ροή εμφανίζεται ένα αίσθημα «πληροφοριακής στέρησης» – μιας προσωρινής ενόχλησης μέχρι το μυαλό να βρει κάτι νέο να απασχοληθεί.

Ατομικές διαφορές: γιατί κάποιοι τα καταφέρνουν πιο εύκολα από άλλους;

Για πολλούς, λίγα λεπτά ηρεμίας αποτελούν ευχάριστη ανάπαυλα, ενώ για άλλους μια ιδιαίτερα δύσκολη δοκιμασία. Αυτές οι διαφορές προκύπτουν τόσο από βιολογικούς παράγοντες όσο και από καθημερινές συνήθειες.

Τεμπεραμέντο και φυσική προδιάθεση

Υπάρχουν άτομα με εντονότερο ταπεραμέντο – παρουσιάζουν μεγαλύτερη παρορμητικότητα, μπαίνουν ταχύτερα σε δράση και συχνά έχουν στοιχεία υπερκινητικότητας. Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά συσχετίζονται με τη δυσκολία παραμονής σε ηρεμία. Από την άλλη, άτομα με σταθερότερο νευρικό σύστημα προσαρμόζονται ευκολότερα στην ήσυχη κατάσταση χωρίς δυσκολίες.

Περιβάλλον και ανατροφή

Από την παιδική ηλικία δημιουργούνται οι συνήθειες απασχόλησης. Όταν σε οικογένεια ή σχολείο η δραστηριότητα ενθαρρύνεται συνεχώς και ο χρόνος ανάπαυσης παραμελείται, τότε δυσκολεύονται να μάθουν απλώς να μένουν σε ησυχία. Όσο νωρίτερα εκπαιδεύεται κάποιος στη χαρά της ηρεμίας, τόσο ευκολότερα προσαρμόζεται μελλοντικά στις σιωπηλές στιγμές της ζωής.

Ιατρικοί παράγοντες: πότε χρειάζεται προσοχή;

Υπάρχουν περιστάσεις κατά τις οποίες η αδυναμία να παραμείνει κανείς ακίνητος ή να ελέγξει το ρεύμα των σκέψεων αποτελεί σύμπτωμα κάποιας πάθησης. Εάν παρατηρήσετε ότι η ηρεμία είναι αδύνατη, δεν μπορείτε να συγκεντρωθείτε και αυτό επηρεάζει την καθημερινότητά σας, καλό θα ήταν να συμβουλευτείτε γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.

• Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ): Χαρακτηρίζεται από συνεχή ανησυχία, δυσκολία στην συγκέντρωση, υπερκινητικότητα και αδυναμία παραμονής σε ηρεμία για περισσότερα από λίγα λεπτά.
• Αγχώδεις διαταραχές: Το άγχος μπορεί να προκαλέσει αδυναμία παύσης, έντονη ανάγκη για δράση και διαρκές εσωτερικό στρες.
• Κατάθλιψη: Εκτός από τη θλίψη, η κατάθλιψη κάποιες φορές εκδηλώνεται με εσωτερική ανησυχία που πολλαπλασιάζει την ανάγκη για διάσπαση προσοχής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αδυναμία να παραμείνει κανείς ήρεμος μπορεί να υποδεικνύει βαθύτερα νευρολογικά ή ψυχολογικά προβλήματα. Εάν οι δυσκολίες επιμένουν και επηρεάζουν τις κοινωνικές συναναστροφές ή την εργασία, είναι ουσιαστικό να αναζητηθεί η παρέμβαση ειδικού.

Μύθοι και πραγματικότητα γύρω από την ηρεμία

Υπάρχει η τάση να θεωρείται η ικανότητα παραμονής σε ηρεμία ως έμφυτο χαρακτηριστικό που αφορά ελάχιστους. Ωστόσο, σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, η ηρεμία αποτελεί δεξιότητα που μπορεί να αναπτυχθεί, ενώ η δυσκολία να παραμείνουμε ήρεμοι συνδέεται με εφικτές στρατηγικές αντιμετώπισης.

• Μύθος: Η ηρεμία είναι αδύνατη επειδή έτσι γεννήθηκα. Πραγματικότητα: Οι δεξιότητες χαλάρωσης καλλιεργούνται και σχετίζονται με τις καθημερινές μας συνήθειες.
• Μύθος: Η αδράνεια αποτελεί χάσιμο χρόνου. Πραγματικότητα: Η ξεκούραση και η ουσιαστική παύση είναι αναγκαίες για το νευρικό σύστημα και την ψυχική υγεία.
• Μύθος: Η ηρεμία προκαλεί πλήξη ή είναι άσκοπη. Πραγματικότητα: Η προσωρινή αποχή από τη συνεχή διέγερση επιτρέπει στον εγκέφαλο να “επαναφορτίσει” και να αυξήσει την απόδοση.

Μέθοδοι για να αποκτήσετε την ικανότητα της ηρεμίας

Για να ενισχυθεί η ικανότητα για ήσυχη ξεκούραση, μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο ψυχολογικές όσο και πρακτικές τεχνικές. Βασικό στοιχείο αποτελεί η εξοικείωση με την προσωρινή δυσφορία που ενδέχεται να εμφανιστεί κατά τα πρώτα λεπτά ηρεμίας. Σκέψεις που ίσως τρομάζουν ή αίσθημα πλήξης είναι φαινόμενα που περνούν γρήγορα. Ακολουθούν κάποιες προτάσεις για να βελτιώσετε την παραμονή με τον εαυτό σας:

• Μειώστε σταδιακά τα εξωτερικά ερεθίσματα. Ξεκινήστε με λίγα λεπτά χωρίς κινητό, τηλεόραση ή υπολογιστή και αυξήστε τον χρόνο σταδιακά.
• Πειραματιστείτε με τεχνικές ενσυνειδητότητας. Περάστε χρόνο καθισμένοι σιωπηλοί, εστιάζοντας στην αναπνοή, στις σωματικές αισθήσεις ή στους ήχους του περιβάλλοντος.
• Εντάξτε ελαφριά σωματική δραστηριότητα χωρίς συγκεκριμένο στόχο. Μια χαλαρή βόλτα χωρίς ακουστικά ή αργές διατάσεις βοηθούν στη χαλάρωση του σώματος.
• Μάθετε να αναγνωρίζετε τις πηγές άγχους. Συχνά, η ηρεμία δυσκολεύει επειδή δεν έχει γίνει σαφές τι προκαλεί την ένταση. Ένας ανοιχτός διάλογος με κάποιο κοντινό πρόσωπο ή η καταγραφή των σκέψεων βοηθούν στη διαλεύκανση των συναισθημάτων.
• Φροντίστε να ξεκουράζεστε επαρκώς. Η έλλειψη ύπνου εντείνει την ευαισθησία στο στρες και εμποδίζει τη μετάβαση στη φάση της χαλάρωσης.

Πότε χρειάζεται να αναζητήσετε βοήθεια;

Εάν διαπιστώσετε ότι η δυσκολία να μείνετε ήρεμοι είναι μια μόνιμη κατάσταση που επηρεάζει την καθημερινότητά σας, καλό είναι να απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας. Ατομικές ή ομαδικές ψυχολογικές συνεδρίες, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ή ψυχιατρική παρακολούθηση μπορούν να συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση και αντιμετώπιση του προβλήματος.

Συμπέρασμα

Η δυσκολία εστίασης στην ηρεμία σχετίζεται συχνά με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, το υπερβολικό άγχος ή χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Πρόκειται για ένα συχνό αλλά διαχειρίσιμο εμπόδιο. Το πιο σημαντικό είναι να μην φοβάστε τις στιγμές ηρεμίας και να εξασκείτε αυτή την ικανότητα τακτικά. Μαθαίνοντας να ζούμε στο παρόν, αποκομίζουμε τόσο ψυχολογικά όσο και σωματικά οφέλη, όπως μείωση του άγχους, ποιοτικότερη ξεκούραση και μεγαλύτερη απόλαυση της ζωής.