Γιατί σας είναι δύσκολο να απαλλαγείτε από την ένταση στο σώμα σας

Νιώθετε συχνά σφίξιμο στον αυχένα, στους ώμους ή στην πλάτη; Ίσως ακόμα και όταν ξεκουράζεστε να μην καταφέρνετε να χαλαρώσετε πλήρως. Η ένταση στο σώμα είναι ένα φαινόμενο οικείο στους περισσότερους, ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις η χαλάρωση φαίνεται ανέφικτη. Το συγκεκριμένο ζήτημα δεν σχετίζεται μόνο με τα συναισθήματα ή τη θέληση, καθώς τα αίτια της μυϊκής τάσης ή της κακής στάσης έχουν ρίζες στο νευρικό μας σύστημα, την ψυχική κατάσταση και τις συνήθειες της καθημερινότητας. Για ποιους λόγους είναι τόσο δύσκολο να αποβάλουμε τη σωματική ένταση και με ποιους τρόπους μπορούμε να βοηθήσουμε τον εαυτό μας;

Το σώμα και ο νους: πώς συνδέονται με την ένταση

Ο ανθρώπινος οργανισμός και η ψυχική λειτουργία βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Κάθε έντονο συναίσθημα, όπως το άγχος ή η ανησυχία, συνοδεύεται από σωματική αντίδραση των μυών. Αυτή η αντίδραση είναι ένα αυτόματο βιολογικό αντανακλαστικό που έχει εξελιχθεί για να προστατεύει τους ανθρώπους σε περιόδους κινδύνου. Πλέον, όμως, αυτή η φυσική στάση του «συναγερμού» γίνεται συχνά μόνιμη και η ένταση παραμένει εγκλωβισμένη στο σώμα.

Μυϊκή ένταση ως βιολογική αντίδραση στο άγχος

Όταν βιώνουμε στρες, ο οργανισμός παράγει ορμόνες, όπως αδρεναλίνη και κορτιζόλη, που προετοιμάζουν το σώμα για αντίδραση – για φυγή ή άμυνα. Έτσι σφίγγονται ομάδες μυών, κυρίως οι ώμοι, ο αυχένας και το κάτω μέρος της πλάτης. Αν το άγχος είναι έντονο ή διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι μυς διατηρούν τη σύσπαση ακόμα και μετά την απομάκρυνση του ερεθίσματος. Το σώμα δυσκολεύεται να επιστρέψει σε κατάσταση ηρεμίας, ιδιαίτερα όταν η καθημερινότητα προσφέρει ελάχιστες ευκαιρίες για ουσιαστική χαλάρωση.

Πώς γίνεται η ένταση να παραμένει χρόνια

Αν και η μυϊκή τάση λειτουργεί ως άμυνα σε καταστάσεις στρες, όταν παραμένει για μεγάλο διάστημα, μετατρέπεται σε συνήθεια. Το σώμα συγκρατεί τις επαναλαμβανόμενες κινήσεις, στάσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις, φαινόμενο που ονομάζεται «μυϊκή μνήμη».

Ο ρόλος του νευρικού συστήματος

Όλες οι εμπειρίες αποτυπώνονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Η διαρκής έκθεση στο άγχος μπορεί να διατηρεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα σε κατάσταση συναγερμού και εγρήγορσης. Ακόμη και αν προσπαθούμε συνειδητά να χαλαρώσουμε, το σώμα δυσκολεύεται να απελευθερώσει την ένταση λόγω αυτής της βαθύτερης νευροβιολογικής κατάστασης. Άτομα με έντονη ψυχολογική φόρτιση ή ανησυχία, συνήθως εμφανίζουν χρόνιες μυϊκές συσπάσεις.

Σωματικοί παράγοντες

• Παρατεταμένη ακινησία ή κακή στάση (όπως εργασία σε καθιστή θέση)
• Ασταθής εναλλαγή ανάπαυσης και δραστηριότητας
• Τραυματισμοί ή ασθένειες που προκαλούν αντισταθμιστικούς σπασμούς
• Διαταραχή στην ισορροπία των μυών ή ακατάλληλη ευθυγράμμιση του σώματος

Αυτό σημαίνει πως ακόμη και αν κάποιος αξιοποιεί τεχνικές χαλάρωσης, το σώμα δύσκολα αποβάλλει την ένταση εάν δεν αλλάξουν οι εσωτερικοί ρυθμοί ή οι καθιερωμένες συνήθειες.

Λόγοι που δυσκολεύουν την απελευθέρωση της έντασης

Ψυχολογικοί παράγοντες

Το άγχος, η συνεχιζόμενη εσωτερική πίεση και οι ασυνείδητες συναισθηματικές αντιδράσεις συχνά εκδηλώνονται ως μυϊκή τάση. Ακόμη και συναισθήματα που δεν έχουν εκφραστεί, όπως ο θυμός, η λύπη ή ο φόβος, συσσωρεύονται στο σώμα με τη μορφή έντασης. Πολλές φορές οι άνθρωποι καταπιέζουν συναισθήματα, αποφεύγοντας να τα βιώσουν ή να τα εκδηλώσουν.

Ανεπαρκής ελεγχόμενη χαλάρωση

Η ικανότητα να χαλαρώνει κάποιος φυσικά μειώνεται στους ενήλικες, είτε λόγω συσσωρευμένου στρες είτε από έλλειψη προσοχής στην ξεκούραση. Τα παιδιά καταφέρνουν να αποβάλλουν την ένταση μέσω του παιχνιδιού και της κίνησης, όμως οι μεγαλύτεροι μένουν συχνά εγκλωβισμένοι σε κατάσταση άγχους.

Συνθήκες καθημερινής ζωής

• Η πολύωρη ακινησία και ο χαμηλός βαθμός άσκησης
• Κακή ποιότητα ύπνου
• Υπερβολικός χρόνος μπροστά σε οθόνες (υπολογιστές, κινητά)
• Ανικανότητα διαχείρισης του στρες με υγιή τρόπο

Τρόποι ουσιαστικής απελευθέρωσης της έντασης

1. Εξάσκηση στην επίγνωση

Μελέτες καταδεικνύουν ότι τεχνικές ενσυνειδητότητας και διαλογισμού διευκολύνουν την αντίληψη των εντάσεων στο σώμα και βοηθούν στον εντοπισμό των σημείων όπου συσσωρεύονται. Όταν αναγνωρίζουμε το πρόβλημα, είναι ευκολότερο να το διαχειριστούμε. Η εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα ενδυναμώνει τη νευρολογική επικοινωνία ανάμεσα στις σωματικές αισθήσεις και τις νοητικές αποφάσεις, κάνοντας την αντιμετώπιση του άγχους πιο αποτελεσματική.

2. Κίνηση και ασκήσεις αναπνοής

Η σωματική δραστηριότητα, ακόμη και μια απλή βόλτα ή ελαφριά άσκηση, διευκολύνει τη χαλάρωση των μυών και βελτιώνει τη κυκλοφορία του αίματος. Πολύ χρήσιμα θεωρούνται επίσης:

• Ασκήσεις και στάσεις γιόγκα
• Βαθιές διαφραγματικές αναπνοές
• Τεχνικές διατάσεων και μυϊκής χαλάρωσης όπως η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση

Αυτές οι μέθοδοι μειώνουν την υπερδραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και ενισχύουν τα αντανακλαστικά χαλάρωσης.

3. Έκφραση συναισθημάτων

Πολλοί συγκρατούν συγκεκριμένα συναισθήματα, όμως οι ειδικοί προτείνουν να μιλάμε ανοιχτά για αυτά, να κρατάμε ημερολόγιο ή να χρησιμοποιούμε θεραπευτικές τεχνικές. Η διαδικασία αυτή μειώνει το συναισθηματικό βάρος και εκπαιδεύει το σώμα να μην κατακρατά περιττή ένταση.

4. Αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας

Όταν η ένταση είναι ανυπόφορη, επηρεάζει τον ύπνο ή την ευεξία, καλό είναι να απευθυνθείτε σε ειδικό. Φυσικοθεραπευτές, ειδικοί στη χειροπρακτική, ψυχολόγοι ή επαγγελματίες σωματικής ψυχοθεραπείας μπορούν να βοηθήσουν στην απελευθέρωση χρόνιας έντασης. Ακόμη και το μασάζ ή σφαιρικές θεραπευτικές τεχνικές συχνά προσφέρουν ανακούφιση.

Συνήθεις παρανοήσεις για την ένταση

• Το να πούμε απλώς «χαλάρωσε» σε κάποιον δεν αρκεί, καθώς η χαλάρωση απαιτεί βαθύτερες αλλαγές στο σώμα και το νου, όχι μόνο δύναμη της θέλησης.
• Η ένταση στο σώμα δεν αφορά αποκλειστικά τους μύες – έχει να κάνει με τη συνεργασία του νευρικού συστήματος και των συναισθημάτων, οπότε οι διατάσεις μόνο δεν αρκούν.
• Το να προσπαθεί κάποιος να φανεί «ανθεκτικός» διατηρώντας την ένταση δεν είναι ωφέλιμο. Το να μάθει κανείς να χαλαρώνει βοηθά τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά.

Σύνοψη: απελευθέρωση της έντασης ως πράξη φροντίδας

Η παρατεταμένη ένταση δεν οφείλεται απαραίτητα σε έλλειψη προσωπικής θέλησης, αλλά συνδέεται με έναν περίπλοκο συνδυασμό βιολογικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών παραγόντων. Αναγνωρίζοντας ότι η ένταση αποτελεί φυσιολογική αντίδραση στο στρες, αποκτούμε μεγαλύτερη επίγνωση των σημάτων που στέλνει το σώμα και ο νους μας. Η συστηματική άσκηση, η εστιασμένη χαλάρωση και οι τεχνικές διαχείρισης των συναισθημάτων βοηθούν να βγούμε από τον φαύλο κύκλο της διαρκούς έντασης. Σε περίπτωση που η αυτοδιαχείριση δεν αρκεί, είναι χρήσιμο να λάβουμε υποστήριξη από ειδικούς της υγείας που μπορούν να προτείνουν ειδικό πλάνο χαλάρωσης. Η απελευθέρωση της έντασης είναι μια δεξιότητα που βελτιώνει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής και ενισχύει την υγεία σώματος και νου.