Γιατί το σωματικό βάρος επηρεάζεται από τη διάθεση;

Έχετε παρατηρήσει ποτέ πως σε περιόδους με κακή διάθεση το βάρος σας φαίνεται αυξημένο, ενώ όταν νιώθετε καλά οι ζυγαριές δείχνουν μικρότερους αριθμούς; Παρόλο που συχνά θεωρούμε πως το σωματικό βάρος καθορίζεται αποκλειστικά από τη φυσική δραστηριότητα και τη διατροφή, όλο και περισσότερες μελέτες επισημαίνουν την ισχυρή επίδραση των συναισθημάτων στο σώμα μας. Τα επιστημονικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι οι διακυμάνσεις στη διάθεση μπορούν να μεταβάλλουν την ορμονική ισορροπία, να αλλάξουν τις διατροφικές συνήθειες και να επηρεάσουν ακόμη και την κατακράτηση υγρών – όλα αυτά έχουν άμεση αντανάκλαση στο τελικό βάρος. Ποιοι είναι οι βασικοί αυτοί μηχανισμοί και τι πρέπει να λαμβάνετε υπόψη αν θέλετε να εκτιμήσετε πιο αντικειμενικά το βάρος σας;

Πώς τα συναισθήματα επηρεάζουν τις σωματικές λειτουργίες

Η ψυχική μας κατάσταση συνδέεται στενά με πολλά σωματικά μας συστήματα. Καταστάσεις όπως ο φόβος, το άγχος ή η λύπη ενεργοποιούν την αντίδραση μάχης ή φυγής, κατά την οποία εκκρίνονται ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Αυτές οι ορμονικές αλλαγές προετοιμάζουν το σώμα για δράση, ωστόσο στον σύγχρονο τρόπο ζωής συχνά δεν οδηγούν σε φυσική δραστηριότητα, προκαλώντας αλυσιδωτά αποτελέσματα που σχετίζονται με το σωματικό βάρος.

Ο ρόλος της κορτιζόλης και η κατακράτηση νερού

Σε περιόδους έντονου στρες, τα επίπεδα κορτιζόλης αυξάνονται, ενισχύοντας τη συγκράτηση υγρών και αλάτων στον οργανισμό. Αυτή η διαδικασία μπορεί να προκαλέσει προσωρινή άνοδο βάρους λόγω αυξημένης κατακράτησης νερού. Χωρίς να υπάρχει απαραίτητα αύξηση στην ποσότητα των τροφίμων που καταναλώνετε, μπορεί να παρατηρήσετε στη ζυγαριά ένα έως δύο κιλά επιπλέον. Όταν τα επίπεδα στρες μειώνονται, το πλεονάζον νερό αποβάλλεται και το βάρος επανέρχεται σταδιακά.

Συναισθηματική υπερφαγία και αύξηση θερμίδων

Το φαινόμενο της συναισθηματικής υπερφαγίας δεν αποτελεί άγνωστη κατάσταση. Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι ισχυρά αρνητικές συναισθηματικές εμπειρίες συχνά ωθούν σε επιλογές τροφίμων πλούσιων σε σάκχαρα ή λιπαρά, καθώς αυτά προσφέρουν πρόσκαιρη βελτίωση της διάθεσης. Όταν τέτοιες επιλογές επαναλαμβάνονται συχνά, αυξάνεται η συνολική πρόσληψη θερμίδων, γεγονός που οδηγεί σε πραγματική και συντηρητική αύξηση του σωματικού βάρους. Έτσι, η σχέση μεταξύ διάθεσης και διατροφικών συνηθειών είναι στενή – η κακή ψυχική κατάσταση μπορεί να προκαλέσει αυθόρμητη κατανάλωση περισσότερου φαγητού.

Οι αρνητικές ψυχολογικές καταστάσεις και ο μεταβολισμός

Αλλαγές στο σωματικό βάρος συχνά διαπιστώνονται μετά από περιόδους έντονης πίεσης ή απογοήτευσης. Ένας από τους λόγους είναι οι μεταβολές στις ορμονικές λειτουργίες. Το στρες οδηγεί σε χαμηλότερη έκκριση λεπτίνης, της ορμόνης που σχετίζεται με τη μείωση του αισθήματος πείνας, ενώ ταυτοχρόνως αυξάνει τα επίπεδα γκρελίνης, η οποία ενισχύει την όρεξη. Αυτές οι διεργασίες με την πάροδο του χρόνου επιβαρύνουν την ικανότητα αυτοελέγχου στη διατροφή. Επιπλέον, η χρόνια κόπωση επιβραδύνει το μεταβολισμό, με αποτέλεσμα το σώμα να αποθηκεύει περισσότερη ενέργεια υπό μορφή αποθεμάτων.

Έλλειψη ύπνου και ψυχική διάθεση

Πολλοί διαπιστώνουν ότι η κακή διάθεση συνοδεύεται από ανεπαρκή ύπνο. Αυτό δεν αποτελεί σύμπτωση, αφού η έλλειψη ύπνου αυξάνει τα επίπεδα ορμονών του στρες, διαταράσσει τα σήματα που ρυθμίζουν την όρεξη και καθιστά δυσκολότερη τη διαχείριση του βάρους. Οι καταθλιπτικές διαθέσεις επίσης διαμορφώνουν το διατροφικό μοτίβο – ορισμένοι σταματούν να τρώνε, ενώ άλλοι αναζητούν παρηγοριά στο φαγητό.

Ισορροπία υγρών και διακυμάνσεις διάθεσης

Τα συναισθήματα δεν μεταβάλλουν μόνο την όρεξή μας, αλλά και τη διαχείριση των υγρών στον οργανισμό. Ο εκνευρισμός συχνά προκαλεί αύξηση της απελευθέρωσης της αντιδιουρητικής ορμόνης, οδηγώντας σε προσωρινή κατακράτηση υγρών και, συνεπώς, μεγαλύτερο βάρος στη ζυγαριά. Ακόμη, σε καταστάσεις έντονου στρες η κινητικότητα μειώνεται, γεγονός που καθυστερεί την αποστράγγιση της λέμφου και οδηγεί σε οιδήματα που γίνονται αισθητά, συνήθως στα πόδια ή στην κοιλιακή χώρα.

Ο εμμηνορροϊκός κύκλος και οι συναισθηματικές διακυμάνσεις

Στις γυναίκες παρατηρούνται σημαντικές αυξομειώσεις βάρους εντός του μήνα, κυρίως λόγω των ορμονικών αλλαγών κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου. Πριν την έμμηνο ρύση, η διάθεση συχνά επιβαρύνεται και οι διακυμάνσεις στα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης προκαλούν μεγαλύτερη κατακράτηση υγρών. Αυτό το χρονικό διάστημα απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση του σωματικού βάρους, αποφεύγοντας βιαστικές αποφάσεις σχετικά με τη διατροφή ή την άσκηση.

Συχνές παρανοήσεις σχετικά με το βάρος και τη διάθεση

• Μύθος: Τα νεύρα καίνε θερμίδες. Στην πραγματικότητα, το έντονο άγχος οδηγεί κυρίως σε κατακράτηση υγρών και όχι σε αυξημένη καύση θερμίδων.
• Μύθος: Η κακή διάθεση προκαλεί αναγκαστικά αύξηση βάρους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα σύντομα επεισόδια διακυμάνσεων διάθεσης επηρεάζουν μόνο το ισοζύγιο υγρών και όχι το λιπώδη ιστό.
• Μύθος: Η ξαφνική μεταβολή του βάρους υποδηλώνει παχυσαρκία. Συνήθως οι τέτοιες μεταβολές σχετίζονται είτε με κατακράτηση υγρών είτε με παροδικό φούσκωμα στομάχου, παρά με την άθροιση λίπους.

Πώς να διατηρείτε σταθερό βάρος σε ψυχολογικά ευαίσθητες περιόδους

Εάν έχετε αντιληφθεί σημαντικές διακυμάνσεις βάρους που συνδέονται με ψυχολογικούς παράγοντες, είναι χρήσιμο να εστιάσετε στη διαχείριση του στρες και στην υιοθέτηση υγιών καθημερινών συνηθειών:

• Καταγράψτε τις διακυμάνσεις στη διάθεσή σας και εξετάστε πώς αυτές επηρεάζουν τις διατροφικές σας επιλογές και το βάρος σας.
• Τηρείτε σταθερό πρόγραμμα ύπνου, ώστε να διατηρείται η ορμονική ισορροπία, να μειώνονται τα επίπεδα στρες και να περιορίζονται οι κρίσεις πείνας.
• Υιοθετήστε ενεργό τρόπο ζωής, καθώς η σωματική δραστηριότητα ελαττώνει τις ορμόνες του στρες και ενισχύει τη διαχείριση του βάρους.
• Εφαρμόστε την τεχνική της συνειδητής διατροφής: πριν καταφύγετε σε σνακ, ελέγξτε αν πεινάτε πραγματικά ή αν πρόκειται για συναισθηματική ανάγκη.
• Αποφύγετε τις επιπόλαιες αποφάσεις σχετικά με το βάρος σας και μην κάνετε συγκρίσεις με άλλους – κάθε σώμα αντιδρά με διαφορετικό τρόπο.

Πότε πρέπει να συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό;

Μικρές αυξομειώσεις βάρους λόγω διάθεσης και ψυχολογικής πίεσης θεωρούνται φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Όταν όμως παρατηρούνται έντονες και διαρκείς μεταβολές βάρους, αυτό μπορεί να υποδηλώνει σοβαρότερα προβλήματα υγείας. Σε περίπτωση που το βάρος μεταβάλλεται γρήγορα χωρίς προφανή αιτία ή συγχρόνως διαπιστώνετε συνεχή αίσθηση κόπωσης, έλλειψη ενέργειας ή αδιαφορία, η συμβουλή του παθολόγου ή του ενδοκρινολόγου είναι απαραίτητη. Σε αυτές τις περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητο να διερευνηθούν πιθανά προβλήματα με τον θυρεοειδή, τα επινεφρίδια ή άλλους ενδοκρινικούς αδένες.

Συμπέρασμα

Η ψυχική κατάσταση και τα συναισθήματα αποτελούν σημαντικούς, αν και συχνά υποτιμημένους, παράγοντες που επιδρούν στις καθημερινές διακυμάνσεις του βάρους. Ο στρες, η θλίψη και η χαρά επηρεάζουν άμεσα την ορμονική ισορροπία, τη διαχείριση των υγρών και τις διατροφικές συμπεριφορές. Είναι θεμελιώδες να παρατηρείτε τα σήματα του σώματός σας, να μαθαίνετε να διαχειρίζεστε το συναισθηματικό στρες και να μη δίνετε υπερβολική σημασία στις μικρές αλλαγές βάρους. Θυμηθείτε πως η υγεία είναι πιο σημαντική από τον αριθμό στη ζυγαριά, και ότι η συνέπεια στον τρόπο ζωής και η ψυχολογική ισορροπία οδηγούν, σταδιακά, στα καλύτερα αποτελέσματα.