Πώς το συνεχές άγχος μπορεί να διαταράξει την όρεξή σας;

Το επίμονο άγχος αποτελεί μέρος της καθημερινότητας για πολλούς ανθρώπους. Ωστόσο, σπάνια αναλογιζόμαστε με ποιον τρόπο η κατάσταση αυτή επηρεάζει όχι μόνο τον ψυχικό μας κόσμο αλλά και το σώμα μας. Μία συνέπεια του άγχους που συχνά παραβλέπεται είναι η διαταραχή της όρεξης. Έχετε παρατηρήσει ότι σε περιόδους έντονου στρες τρώτε λιγότερο απ’ ό,τι συνήθως ή, αντιθέτως, τρώτε αυθόρμητα χωρίς εμφανή λόγο; Η κατανόηση του πώς το χρόνιο άγχος μεταβάλλει τις διατροφικές σας συνήθειες καθώς και των μηχανισμών με τους οποίους αντιδρά ο οργανισμός, μπορεί να συμβάλλει όχι μόνο στην επαναφορά της ισορροπημένης διατροφής αλλά και στη φροντίδα της ψυχικής σας υγείας.

Πώς το άγχος επηρεάζει το πεπτικό σύστημα

Το άγχος δεν αποτελεί απλώς ψυχολογική διεργασία· πρόκειται για περίπλοκη κατάσταση που εμπλέκει διάφορα συστήματα του σώματος, συμπεριλαμβανομένου του πεπτικού. Σε στιγμές άγχους ή στρες, ο οργανισμός ενεργοποιεί τη λεγόμενη αντίδραση μάχης ή φυγής, η οποία ελέγχεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και συνοδεύεται από έκκριση ορμονών όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη.

Αυτές οι ορμόνες προετοιμάζουν γρήγορα το σώμα να αντιμετωπίσει την πρόκληση, εστιάζοντας την ενέργεια στις πιο βασικές λειτουργίες. Το πεπτικό σύστημα τότε τίθεται σε δεύτερη μοίρα και λειτουργεί πιο αργά. Για τον λόγο αυτό, το άγχος μπορεί να εμφανίζεται με συμπτώματα όπως δυσφορία στην κοιλιά, ναυτία ή μείωση της όρεξης. Ορισμένες φορές, αντίθετα, μερικά άτομα παρατηρούν αυξημένη επιθυμία για φαγητό ως προσπάθεια να ηρεμήσουν μέσω της διατροφής.

Μειωμένη όρεξη λόγω διαρκούς άγχους

Το νευρικό σύστημα και ο έλεγχος της πείνας

Έρευνες έχουν δείξει ότι το μακροχρόνιο άγχος επηρεάζει τη ρύθμιση της πείνας στον εγκέφαλο. Το στρες μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία του υποθαλάμου, περιοχής που ρυθμίζει τα σήματα πείνας και κορεσμού. Σε συνθήκες αυξημένου άγχους, ο υποθάλαμος ενδέχεται να μην εκπέμπει ξεκάθαρα μηνύματα σχετικά με την ανάγκη λήψης τροφής, οδηγώντας έτσι σε απώλεια όρεξης.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η μεταβολή των επιπέδων της σεροτονίνης, μιας ουσίας που σχετίζεται με τη διάθεση αλλά και τη ρύθμιση της όρεξης. Η μείωση της σεροτονίνης λόγω άγχους μπορεί να προκαλέσει όχι μόνο δυσθυμία αλλά και έλλειψη διάθεσης για φαγητό. Έτσι, ο οργανισμός όσων βιώνουν χρόνια ανησυχία συχνά παύει να «αισθάνεται» σωστά το αίσθημα της πείνας.

Αυξημένη όρεξη και η παγίδα της συναισθηματικής διατροφής

Αν και το συνηθέστερο είναι το άγχος να μειώνει την όρεξη, σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση οδηγεί σε υπερφαγία· αυτό είναι γνωστό ως συναισθηματική διατροφή. Άτομα που νιώθουν ένταση ή πίεση καταφεύγουν στο φαγητό, ιδίως σε τροφές πλούσιες σε ζάχαρη ή λιπαρά, αναζητώντας στιγμιαία ανακούφιση.

Η συναισθηματική διατροφή δεν έχει συνήθως σχέση με πραγματική πείνα, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός αποφυγής αρνητικών συναισθημάτων ή κάλυψης εσωτερικού κενού. Μακροπρόθεσμα, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του σωματικού βάρους, ενοχές, επιδείνωση του άγχους ή ακόμη και εξάρτηση από συγκεκριμένα τρόφιμα.

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις όταν διαταράσσεται η όρεξη

Διατροφικές ελλείψεις και σχετικοί κίνδυνοι

Όταν εξαιτίας του άγχους κάποιος παραλείπει διαρκώς γεύματα ή καταναλώνει πολύ λιγότερη τροφή από το κανονικό, αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ανεπάρκειας σε βασικά θρεπτικά συστατικά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στις εξής συνέπειες:

• Έλλειψη ενέργειας, αίσθημα κόπωσης και αδυναμία
• Μειωμένη συγκέντρωση και διαταραχές γνωστικών λειτουργιών
• Εξασθένηση του ανοσοποιητικού
• Προβλήματα στο πεπτικό (δυσκοιλιότητα, κοιλιακός πόνος)
• Διαταραχές στην ορμονική ισορροπία

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η έλλειψη όρεξης λόγω άγχους γίνεται μόνιμη, με αποτέλεσμα τη γρήγορη απώλεια βάρους.

Μακροχρόνιες συνέπειες της συναισθηματικής διατροφής

Επιπρόσθετα, όταν η πρόσληψη θερμίδων και ενέργειας υπερβαίνει συστηματικά τις ανάγκες λόγω άγχους, αυξάνεται ο κίνδυνος για μεταβολικές διαταραχές, αύξηση βάρους, παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα.

Συχνές παρανοήσεις σχετικά με άγχος και όρεξη

• Παρανόηση: Το άγχος μειώνει πάντα την όρεξη. Στην πραγματικότητα, η αντίδραση ποικίλει και σε ορισμένους ανθρώπους η όρεξη αυξάνεται.
• Παρανόηση: Η απλή αλλαγή διατροφής αρκεί για να εξαφανιστεί το άγχος. Οι διατροφικές επιλογές μπορούν να βελτιώσουν επιμέρους συνέπειες, αλλά το άγχος έχει κυρίως ψυχολογική βάση.
• Παρανόηση: Δεν υπάρχει πρόβλημα αν φάω λιγότερο για μερικές ημέρες. Εάν η μειωμένη πρόσληψη φαγητού παραταθεί, το σώμα θα εμφανίσει τελικά προβλήματα υγείας.

Ενδείξεις ότι η όρεξη έχει αλλάξει λόγω άγχους

• Ξαφνική αύξηση ή μείωση της όρεξης παράλληλα με την εκδήλωση άγχους
• Εμφάνιση ναυτίας ή δυσφορίας μετά το φαγητό, χωρίς εμφανή οργανική αιτία
• Μεγάλες μεταβολές στις διατροφικές συνήθειες σε σύντομο χρονικό διάστημα
• Το φαγητό χρησιμοποιείται ως μέθοδος κατευνασμού ή απομάκρυνσης αρνητικών συναισθημάτων
• Απουσία συνείδησης για το τι και πόσο τρώτε, κατανάλωση τροφής «μηχανικά»

Προτάσεις για τη διατήρηση υγιούς όρεξης και ευεξίας

Προσεκτική στάση κατά τη διάρκεια των γευμάτων

Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στη διαδικασία του φαγητού – τρώτε αργά, χωρίς περισπασμούς, και προσπαθείτε να αναγνωρίσετε τα σήματα κορεσμού.

Διαχείριση του στρες και του άγχους

Η συστηματική άσκηση, οι ασκήσεις αναπνοής, ο διαλογισμός ή περίπατοι στο φυσικό περιβάλλον βοηθούν αποτελεσματικά στη μείωση της εσωτερικής έντασης. Είναι σημαντικό να μάθετε να εντοπίζετε και να διαχειρίζεστε το χρόνιο άγχος, ενώ σε δυσκολότερες περιπτώσεις να απευθύνεστε σε ειδικούς.

Ισορροπημένη διατροφή

Το άγχος οδηγεί εύκολα στη ζήτηση γρήγορου, θερμιδικά πλούσιου αλλά θρεπτικά φτωχού φαγητού. Επιλέξτε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, άπαχο κρέας, ψάρια, ξηρούς καρπούς. Αυτά παρέχουν ενέργεια ακόμη και όταν τρώτε λιγότερο και έχουν ευεργετική επίδραση στη διάθεση.

Πότε είναι απαραίτητη η βοήθεια ειδικού;

Εάν παρατηρήσετε ότι η όρεξή σας έχει περιοριστεί έντονα εξαιτίας του άγχους ή καταφεύγετε συχνά στη συναισθηματική κατανάλωση φαγητού, αν το φαγητό έχει μετατραπεί σε δύσκολη ή αδιάφορη διαδικασία, καλό είναι να συμβουλευτείτε γιατρό ή διατροφολόγο. Μακροχρόνιες διαταραχές στη διατροφή που προκαλούνται από ψυχολογικούς παράγοντες απαιτούν παρέμβαση ειδικού ώστε να προληφθούν σοβαρότερες επιπτώσεις για την υγεία.

Συμπεράσματα

Το διαρκές άγχος μπορεί να προκαλέσει σημαντικές διαταραχές στην όρεξη – είτε να την περιορίσει είτε να την αυξήσει αναπάντεχα. Αυτή η αντίδραση αποτελεί φυσιολογικό μηχανισμό του σώματος, όμως όταν η περίοδος άγχους παρατείνεται, είναι σημαντικό να παρατηρείτε τις διατροφικές σας συνήθειες και να προσπαθείτε να τις προσαρμόζετε ανάλογα, ζητώντας βοήθεια όταν κρίνετε πως τη χρειάζεστε. Ενισχύοντας τη γνώση για τη σχέση συναισθήματος και διατροφής, προλαμβάνετε μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία και καλλιεργείτε συνειδητή φροντίδα του εαυτού σας.