Πώς αλλάζουν οι σωματικές αισθήσεις λόγω παρατεταμένης απομόνωσης;

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς επηρεάζεται το σώμα και οι αισθήσεις σας από μια παρατεταμένη περίοδο απομόνωσης; Στη σύγχρονη εποχή, οι περιπτώσεις αυτές γίνονται ολοένα και συχνότερες: πολυήμερη παραμονή στο νοσοκομείο, εργασία εξ αποστάσεως στο σπίτι, απομονωμένη διαβίωση στη φύση ή και περίοδοι καραντίνας. Όλες αυτές οι συνθήκες επιδρούν όχι μόνο στην ψυχολογία, αλλά και στις βασικές σωματικές λειτουργίες και αισθήσεις. Επιστημονικές μελέτες επισημαίνουν ότι η μακρά απομόνωση μπορεί να έχει συνέπειες στο νευρικό σύστημα, στη μυϊκή μάζα και στο ανοσοποιητικό. Το άρθρο αυτό εξετάζει πώς επηρεάζονται οι αισθήσεις μας από τη μείωση κοινωνικών και σωματικών ερεθισμάτων και τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη διατήρηση της υγείας μας.

Τι συμβαίνει στο σώμα όταν απουσιάζουν κοινωνικά και φυσικά ερεθίσματα

Ο ανθρώπινος οργανισμός και ο εγκέφαλος εξελίχθηκαν για να ανταποκρίνονται σε συνεχή ροή ερεθισμάτων: κοινωνική αλληλεπίδραση, αφή, οσμές, ήχοι – όλα αυτά επηρεάζουν την ευεξία και τις φυσιολογικές αντιδράσεις. Όταν αυτά τα ερεθίσματα ελαττώνονται λόγω απομόνωσης, μεταβάλλεται η εγκεφαλική δραστηριότητα, η ευαισθησία των αισθήσεων, αλλά και μηχανισμοί του ανοσοποιητικού.

• Μειώνεται η αισθητηριακή απόκριση. Όταν δεν υπάρχουν πολλά νέα ερεθίσματα, ο οργανισμός αντιδρά βραδύτερα σε αλλαγές του περιβάλλοντος και γίνεται λιγότερο ευαίσθητος σε ορισμένες αισθήσεις.
• Εμφανίζεται προσαρμογή των αισθήσεων. Η έλλειψη νέων εμπειριών οδηγεί τον εγκέφαλο να μειώσει τη σημασία τους. Ακόμη και απλές αισθήσεις όπως κάποιος ήχος ή οσμή μπορεί να φαίνονται πιο ήπιες.
• Ενισχύεται η ευαλωτότητα στα συναισθήματα. Το σώμα μπορεί να ανταποκριθεί με αυξημένο άγχος ή εκνευρισμό, ενώ δεν αποκλείονται και συμπτώματα κατάθλιψης, αφού η κοινωνική αλληλεπίδραση σχετίζεται με την ρύθμιση χημικών ουσιών όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη.

Τι δείχνει η επιστήμη για την αισθητηριακή αποστέρηση

Η αισθητηριακή αποστέρηση αναφέρεται στην κατάσταση όπου τα ερεθίσματα προς τις αισθήσεις μειώνονται δραστικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, όταν κάποιος παραμένει μέσα σε δωμάτιο χωρίς παράθυρα, ήχους ή κίνηση, μπορεί σε λίγες ώρες να διαπιστώσει αλλαγές στην αντίληψη: εμφάνιση ψευδαισθήσεων, διαταραχές στην αίσθηση του χρόνου, ακόμα και προβλήματα στην όραση. Σε περιόδους μακροχρόνιας απομόνωσης, τα φαινόμενα είναι συχνά πιο ήπια, αλλά μπορεί να εντοπίζεται αυξημένη ευαισθησία σε ήχους, μυρωδιές ή απτική διέγερση, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται η ικανότητα διάκρισης μικρών διαφορών στις αισθήσεις.

Πώς επηρεάζονται βασικές αισθήσεις του σώματος

Όραση

Όταν η απομόνωση είναι μακροχρόνια και το φως στον χώρο είναι περιορισμένο, όπως σε κλειστούς χώρους, μειώνεται η προσαρμοστικότητα των ματιών σε διαφορετικά επίπεδα φωτισμού. Κάποιοι ενδέχεται να διαπιστώσουν μεγαλύτερη ευαισθησία στο έντονο φως, άλλοι να παρουσιάσουν δυσκολία στην όραση τη νύχτα. Η πολύωρη χρήση οθονών προκαλεί επίσης καταπόνηση, ξηρότητα ή διαταραχές στην όραση.

Ακοή

Τα ακουστικά ερεθίσματα είναι ουσιώδη για τη συνολική λειτουργία του εγκεφάλου. Η πολύωρη παραμονή σε ήσυχο, απομονωμένο περιβάλλον ενδέχεται να αυξήσει την ευαισθησία της ακοής ακόμη και σε ήπιους ήχους. Όταν το άτομο επιστρέψει σε συνηθισμένο περιβάλλον, έντονοι ή και καθημερινοί ήχοι ίσως προκαλέσουν ενόχληση, άγχος ή πονοκεφάλους.

Αφή

Η απουσία σωματικής επαφής επηρεάζει το αίσθημα της αφής. Οι έρευνες αποκαλύπτουν ότι όταν κάποιος απέχει για καιρό από τη σωματική αλληλεπίδραση, όπως το μασάζ ή τη φυσική εγγύτητα με άλλους, ελαττώνεται η ευαισθησία στην αφή και μπορεί να αναζητά περισσότερο το χάδι ή το άγγιγμα. Αυτή η αίσθηση έλλειψης αναφέρεται συχνά και ως «πείνα της επιδερμίδας» και μακροπρόθεσμα ενδέχεται να επηρεάσει την ψυχική ισορροπία.

Γεύση και όσφρηση

Όταν η διατροφή είναι μονότονη ή η συχνότητα των γευμάτων χαμηλή, οι γευστικοί κάλυκες συχνά γίνονται λιγότερο ευαίσθητοι και ίσως εμφανίζεται αυξημένη εκλεκτικότητα στη γεύση. Η μείωση της ποικιλίας σε αρώματα και μυρωδιές οδηγεί ταυτόχρονα σε δυσκολία διάκρισης λεπτών διαφορών μεταξύ γεύσεων και οσμών, καθώς ο εγκέφαλος συνηθίζει στα ίδια ερεθίσματα και τα υποβαθμίζει.

Ισορροπία, κίνηση και ιδιοδεκτικότητα

Η περιορισμένη κινητικότητα σε κλειστούς χώρους επιφέρει εξασθένηση των μυών και μείωση της ικανότητας διατήρησης ισορροπίας. Η ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή η αντίληψη της θέσης του σώματος στο χώρο, επίσης μειώνεται. Αυτό φαίνεται με συχνότερα επεισόδια αστάθειας, απροσδόκητα παραπατήματα και χειρότερο έλεγχο της κίνησης.

Συναισθηματικές και σωματικές μεταβολές

Άγχος και καταθλιπτική διάθεση

Η κοινωνική απομόνωση είναι σημαντικός παράγοντας για την εμφάνιση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης. Η μείωση στα επίπεδα ντοπαμίνης και σεροτονίνης οδηγεί σε έλλειψη κινήτρων, χαμηλή ενέργεια, μειωμένη ευχαρίστηση. Ένας φαύλος κύκλος ξεκινά καθώς το άτομο αποφεύγει νέες δραστηριότητες και οι αισθήσεις συνεχίζουν να ατροφοποιούνται.

Υπνηλία και αλλαγές στον ύπνο

Η παρατεταμένη απομόνωση μεταβάλλει το βιολογικό ρολόι του οργανισμού. Οι κύκλοι φυσικού φωτός και σκοταδιού είναι καθοριστικοί για τη ρύθμιση του ύπνου. Σε απομονωμένους χώρους, όπου οι συνθήκες ημέρας και νύχτας δεν είναι ευδιάκριτες, εντείνονται οι διαταραχές στον ύπνο, η υπνηλία και η έλλειψη ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ανοσοποιητικό και στρες

Ο έντονος και διαρκής ψυχοκοινωνικός στρες κατά την απομόνωση δρα κατασταλτικά στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ο οργανισμός αυξάνει την παραγωγή κορτιζόλης, μειώνοντας έτσι την άμυνα έναντι λοιμώξεων και ενισχύοντας την πιθανότητα εμφάνισης φλεγμονωδών καταστάσεων. Με τη μείωση εξωτερικών ερεθισμάτων, η προσαρμοστικότητα του σώματος στις αλλαγές αποδυναμώνεται και συνεπώς αυξάνεται η ευπάθεια σε ασθένειες.

Μπορεί να αποκατασταθεί η φυσιολογική ευαισθησία στις αισθήσεις;

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ανθρώπινος οργανισμός έχει μεγάλο περιθώριο προσαρμοστικότητας και η πλειοψηφία των αισθήσεων, όπως και η ψυχική κατάσταση, αποκαθίστανται μετά την απομόνωση. Απαραίτητος όμως είναι ο χρόνος, η επαναφορά της κίνησης και η ενεργή κοινωνική επαφή. Η σταδιακή προσαρμογή σε εντονότερα και ποικίλα ερεθίσματα, η εισαγωγή νέων γεύσεων στη διατροφή, η αυξημένη δραστηριότητα και η δια ζώσης επικοινωνία βοηθούν σημαντικά. Σε επίμονες διαταραχές, είναι χρήσιμο να αναζητηθεί η συμβουλή γιατρού ή ψυχολόγου.

Μύθοι και αλήθειες για την απομόνωση και τις αισθήσεις

• Μύθος: Μετά την απομόνωση το άτομο πάντα επιστρέφει αμέσως στην πρότερη κατάσταση χωρίς συνέπειες. Αλήθεια: Η επαναφορά της ευαισθησίας των αισθήσεων μερικές φορές απαιτεί προσαρμογή και επιπλέον βοήθεια.
• Μύθος: Η μακροχρόνια απομόνωση επηρεάζει μόνο τον ψυχισμό. Αλήθεια: Πολλές φυσιολογικές λειτουργίες όπως οι αισθήσεις, οι μύες και η λειτουργία του ανοσοποιητικού δέχονται επίσης επιρροές.
• Μύθος: Όλοι οι άνθρωποι βιώνουν την απομόνωση με τον ίδιο τρόπο. Αλήθεια: Η επιρροή διαφέρει ανάλογα με ατομικά χαρακτηριστικά, ηλικία, προϋπάρχουσες εμπειρίες και κατάσταση υγείας.

Χρήσιμες οδηγίες για τη διατήρηση των αισθήσεων κατά την απομόνωση

• Εντάξτε καθημερινή φυσική δραστηριότητα – η κίνηση ενισχύει την ιδιοδεκτικότητα και διατηρεί τη μυϊκή ισορροπία.
• Ρυθμίστε τον κύκλο του ύπνου – τηρήστε όσο γίνεται σταθερό ωράριο και εκμεταλλευτείτε το φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Επιδιώξτε ποικιλία – εναλλαγή αρωμάτων, ακρόαση διαφορετικής μουσικής, δοκιμή νέων συνταγών ή δραστηριοτήτων διατηρούν ενεργές τις αισθήσεις και ψυχική ισορροπία.
• Ενισχύστε την κοινωνική επαφή – ακόμη και μέσω διαδικτύου, η επικοινωνία περιορίζει την αισθητηριακή απομόνωση.
• Αντιμετωπίστε την «πείνα της επιδερμίδας» – αγκαλιάστε ζώα συντροφιάς, εφαρμόστε αυτομασάζ, επιλέξτε υφάσματα φιλικά στην αφή.

Η μακρόχρονη απομόνωση επιφέρει μοιραία αλλαγές στις αισθήσεις και τη συνολική ευεξία, όμως η ενημέρωση σχετικά με αυτούς τους μηχανισμούς μάς δίνει τη δυνατότητα να φροντίσουμε υπεύθυνα την υγεία μας. Εφαρμόζοντας τις γνώσεις στην καθημερινότητα, μπορούμε πιο εύκολα να επαναφέρουμε την ευαισθησία στις αισθήσεις μας και να διατηρήσουμε την ψυχική ισορροπία. Σημαντικό είναι να προσέχουμε τις αλλαγές, να δίνουμε χρόνο και να αναζητούμε υποστήριξη όταν διαπιστώνουμε επίμονη δυσφορία.