Τριχοτιλομανία: Αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Τα άτομα που επηρεάζονται από τη τριχοτιλλομανία, δηλαδή από τη διαταραχή του τραβήγματος των τριχών, συχνά εμφανίζουν και άλλα επαναλαμβανόμενα συμπεριφορικά μοτίβα που στοχεύουν στο σώμα: μπορεί να δαγκώνουν τα νύχια τους, να τσιμπούν ή να μαδούν τα χείλη ή τα μάγουλά τους. Περίπου το 20% των ατόμων με τριχοτιλλομανία καταλήγουν να καταπίνουν τις τραβηγμένες τρίχες, κατάσταση που ονομάζεται τριχοφαγία. Η κατάποση τριχών οδηγεί σε προβλήματα πέψης, όπως ναυτία, κοιλιακό άλγος ή εμετό. Σε πιο προχωρημένα στάδια, μπορεί να δημιουργηθούν εντερικές αποφράξεις ή έλκη, εξαιτίας της συσσώρευσης τριχών στο πεπτικό σύστημα.

Καθημερινές συνέπειες της τριχοτιλλομανίας

Πολλοί που δεν μπορούν να αντισταθούν στην παρόρμηση να τραβούν τα μαλλιά τους νιώθουν ντροπή ή άγχος να μιλήσουν για αυτό. Συνήθως προσπαθούν να καλύψουν τις περιοχές με αραίωση ή φαλακρά σημεία φορώντας καπέλα, μαντήλια, περούκες, γεμίζοντας ή ζωγραφίζοντας φρύδια ή χρησιμοποιώντας μακιγιάζ για να αποκρύψουν τις επιπτώσεις. Αυτή η προσπάθεια συχνά απαιτεί αρκετό χρόνο και μπορεί να έχει αυξημένο οικονομικό κόστος. Άλλοι αποφεύγουν κοινωνικές εκδηλώσεις, διασκέδαση ή ακόμη και την έξοδο από το σπίτι λόγω της ενόχλησης που νιώθουν για την εμφάνισή τους.

Παράγοντες εμφάνισης της τριχοτιλλομανίας

Δεν είναι απολύτως σαφές γιατί προκύπτει η επιθυμία για τραβήγματα μαλλιών. Ειδικοί θεωρούν πως η διαταραχή σχετίζεται με μηχανισμούς ελέγχου των παρορμήσεων, της συναισθηματικής διαχείρισης, της μάθησης και της ρύθμισης της κινήσεως στον εγκέφαλο. Οι αιτίες μπορεί να είναι βιολογικές—όπως η χημεία του εγκεφάλου ή τα γονίδια—ψυχολογικές ή να σχετίζονται με περιβαλλοντικές συνθήκες ή έντονο στρες.

• Ηλικία. Τα μικρά παιδιά ενδέχεται να τραβούν τα μαλλιά τους για να αυτοκαθησυχαστούν, συνήθεια που συνήθως υποχωρεί. Η πιο έντονη μορφή της τριχοτιλλομανίας ξεκινά κυρίως κατά την εφηβεία, συχνά ανάμεσα στα 10 και 13 έτη. Εικάζεται ότι η ανάγκη για τράβηγμα σχετίζεται με ορμονικές αλλαγές της εφηβείας. Παρότι τα συμπτώματα ενίοτε υποχωρούν, η διαταραχή μπορεί να παραμείνει σε όλη τη ζωή.
• Κληρονομικότητα. Υπάρχουν παρατηρήσεις ότι η προδιάθεση για την τριχοτιλλομανία μπορεί να κληρονομείται. Αν υπάρχει ιστορικό στην οικογένεια, ο κίνδυνος αυξάνεται.
• Φύλο. Η διαταραχή αφορά όλα τα φύλα. Στην παιδική και εφηβική ηλικία παρατηρείται παρόμοια συχνότητα, όμως στη φάση της ενηλικίωσης διαγιγνώσκεται συχνότερα στις γυναίκες.
• Συνοδές ψυχιατρικές διαταραχές. Συχνά η τριχοτιλλομανία εμφανίζεται μαζί με αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη ή ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
• Στρες και πλήξη. Έντονα συναισθηματικά γεγονότα ή παρατεταμένη ανία μπορεί να πυροδοτήσουν το τράβηγμα των μαλλιών, το οποίο με τον καιρό γίνεται αυτόματη συμπεριφορά ή μέσο εκτόνωσης.

Διαγνωστική προσέγγιση της τριχοτιλλομανίας

Η διάγνωση πραγματοποιείται από ιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας βασιζόμενος στο ιστορικό τραβήγματος και στην παρατήρηση των αντίστοιχων συνηθειών. Δεν υπάρχουν εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις· συνήθως η συζήτηση για την καθημερινότητα, τα επίπεδα στρες και τις συμπεριφορές είναι αρκετή. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί βιοψία δέρματος ή μικροσκοπικός έλεγχος της τρίχας για να αποκλειστούν άλλες παθήσεις και να εκτιμηθεί η κατάσταση του θύλακα ή το μέγεθος της αραίωσης. Επιπλέον, ενδεχομένως να καταγραφούν φωτογραφίες των περιοχών απώλειας τριχών για να παρακολουθείται η πορεία κατά τη θεραπεία.

Για πιο εμπεριστατωμένη διερεύνηση ή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, ο γιατρός μπορεί να παραπέμψει σε ψυχολόγο ή άλλο ειδικό ψυχικής υγείας.

• Τραβάτε τα μαλλιά σας απώλεια ελέγχου.
• Έχετε προσπαθήσει να σταματήσετε χωρίς επιτυχία λόγω έλλειψης αυτοελέγχου.
• Η συμπεριφορά δημιουργεί άγχος, χειροτερεύει τη διάθεση ή επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής.
• Δεν προκαλείται από άλλη σωματική ασθένεια ή πάθηση.
• Η αιτία δεν είναι κάποια άλλη ψυχική διαταραχή.

Επιλογές θεραπείας για την τριχοτιλλομανία

Οι πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν την ψυχοθεραπεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή ή μεθόδους αυτοβοήθειας.

Ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις

• Θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης. Η μέθοδος αυτή εκπαιδεύει το άτομο να αναγνωρίζει την παρόρμηση για τράβηγμα χωρίς να την εκδηλώνει.
• Τεχνικές τροποποίησης της συμπεριφοράς. Η συνήθης προσέγγιση για την τριχοτιλλομανία επικεντρώνεται στην αντικατάσταση της βλαβερής συνήθειας με εναλλακτικές ενέργειες, όπως είναι το σφίξιμο της γροθιάς όταν εμφανίζεται η επιθυμία για τράβηγμα.
• Γνωσιακή θεραπεία. Βοηθά να εντοπιστούν και να αλλάξουν προσωπικές πεποιθήσεις που ενισχύουν την παρόρμηση για τράβηγμα τριχών.

Φαρμακευτική αγωγή

Αν και δεν υπάρχουν εξειδικευμένα φάρμακα μόνο για την τριχοτιλλομανία, διάφορες φαρμακευτικές ουσίες μπορεί να μειώσουν τη συμπτωματολογία:

• Αντικαταθλιπτικά
• Άτυπα αντιψυχωσικά
• N-ακετυλοκυστεΐνη (συμπλήρωμα αμινοξέος)

Τεχνικές αυτοβοήθειας

• Μέθοδοι απασχόλησης. Ορισμένοι καταφέρνουν να αποσπάσουν την προσοχή από το τράβηγμα απασχολώντας τα χέρια τους, παίζοντας με αντιστρες αντικείμενα, πλέκοντας, περιποιούμενοι τα νύχια ή κάνοντας χειροτεχνίες μέχρι να μειωθεί η παρόρμηση.
• Νέες ρουτίνες. Πολλές φορές υπάρχουν συγκεκριμένα τελετουργικά πριν ή κατά τη στιγμή του τράβηγματος. Εισάγοντας εναλλακτικές ενέργειες—όπως να επαναλαμβάνεται μια αγαπημένη φράση, να κάνετε μασάζ στα χέρια ή να επιδίδεστε σε άσκηση—μπορείτε να διαφοροποιήσετε τη συμπεριφορά.
• Διαχείριση στρες. Η βαθιά αναπνοή, ο διαλογισμός ή τα ζεστά λουτρά μπορούν να βοηθήσουν μέχρι να υποχωρήσει η έντονη σκέψη.
• Αφή και ερεθίσματα. Πολλοί αισθάνονται φαγούρα ή μυρμήγκιασμα, οπότε βοηθούν ήπιοι δερματικοί παράγοντες, δροσερές κομπρέσες ή κρέμες κατά του κνησμού.
• Φυσικά εμπόδια. Υπάρχουν άτομα που φορούν πυκνά καπέλα, δένουν σφιχτά τα μαλλιά ή τα κόβουν κοντά, κάνοντας δυσκολότερη τη συνήθεια. Επίσης, βοηθά η απόκρυψη εργαλείων όπως τσιμπιδάκια.

Ο σχεδιασμός ενός εξατομικευμένου προγράμματος μαζί με ειδικό επιτρέπει την εφαρμογή διαφορετικών επιλογών για την αντιμετώπιση της συνήθειας.

Επιπτώσεις της τριχοτιλλομανίας

Όπως και άλλες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που στοχεύουν το σώμα, η τριχοτιλλομανία μπορεί να επιφέρει σημαντικό ψυχικό βάρος.

• Συναισθηματικές δυσκολίες και στίγμα. Το αίσθημα ντροπής, οι ενοχλητικές σκέψεις και ο φόβος κοινωνικής παρεξήγησης επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση και τις ανθρώπινες σχέσεις. Πολλοί νιώθουν ότι κρατούν το πρόβλημά τους κρυφό, αποφεύγοντας να ανοιχτούν ακόμη και σε οικογένεια ή φίλους.
• Δυσκολίες στις σχέσεις ή στην εργασία. Οι αλλαγές στην εμφάνιση και η χαμηλή αυτοπεποίθηση μπορεί να οδηγήσουν σε αποφυγή εργασίας, σχολείου ή νέων γνωριμιών, όπως και την αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων, πισίνας, κοινών αποδυτηρίων ή διανυκτερεύσεων.
• Βλάβες στο δέρμα, το τριχωτό και τις τρίχες. Η συνεχής αφαίρεση τριχών προκαλεί φαλακρά σημεία, ουλές και αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων. Με την πάροδο του χρόνου είναι πιθανό να μην ξαναφυτρώσουν οι τρίχες λόγω ουλοποίησης.
• Πεπτικές επιπλοκές από κατάποση τριχών. Οι τρίχες δεν πέπτονται, συσσωρεύονται και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα, όπως απόφραξη, έλκη ή μεγάλο κοκκίωμα (τριχοβεζοάρ), το οποίο απαιτεί χειρουργική αφαίρεση.

Τριχοτιλλομανία στην περιοχή των φρυδιών

Σε κάποιες περιπτώσεις, το τράβηγμα δεν περιορίζεται στην κεφαλή αλλά επεκτείνεται και στα φρύδια. Συχνά δεν πρόκειται για απλή αποτρίχωση, αλλά για ακατανίκητη επιθυμία να αφαιρεθούν οι τρίχες με τα δάχτυλα ή κάποια εργαλεία, όπως τσιμπιδάκια. Ενίοτε η διαταραχή εκδηλώνεται μόνο σε αυτή την περιοχή.

Η επίμονη επαφή ή αφαίρεση των τριχών στα φρύδια μπορεί να οφείλεται σε φαγούρα, σε ανάγκη εκτόνωσης ή λόγω ανησυχίας για την εικόνα. Η περιοχή είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, σχηματίζει εύκολα πληγές ή αραιώνει μόνιμα. Η αναγέννηση των φρυδιών διαρκεί συνήθως τρεις έως τέσσερις μήνες, ενώ αν το δέρμα έχει τραυματιστεί, απαιτείται ακόμη περισσότερος χρόνος.

Για λιγότερη φθορά, συνιστάται οι τρίχες να αφαιρούνται με λεπτοκέφαλα, αιχμηρά μεταλλικά τσιμπιδάκια τραβώντας τες προς την κατεύθυνση ανάπτυξης. Τα φαρδιά ή λαστιχένια τσιμπιδάκια ενδέχεται να προκαλέσουν περισσότερες βλάβες. Ορισμένοι εφαρμόζουν δροσερές κομπρέσες, λάδι καρύδας, κρέμες κατά της φαγούρας ή κρύβουν προσωρινά καθρέφτες και τσιμπιδάκια. Συχνά μπορεί να χορηγηθούν συμπληρώματα διατροφής (σίδηρος, ωμέγα-3, βιοτίνη), αλλά πάντα κατόπιν σύστασης ειδικού. Αν τα φρύδια δεν επανέρχονται, ενδέχεται να προταθεί μόνιμο μακιγιάζ ή μεταμόσχευση τριχών.

Τριχοτιλλομανία στις βλεφαρίδες

Το τράβηγμα των βλεφαρίδων αποτελεί ακόμη μια μορφή της διαταραχής. Συνήθως το άτομο αισθάνεται κάποια ανακούφιση ή ευχαρίστηση κατά την αφαίρεση μιας βλεφαρίδας. Η συνήθεια αυτή μπορεί να τραυματίσει τα βλέφαρα, τα οποία δυσκολεύονται να επουλωθούν, καθώς οι βλεφαρίδες συγκαταλέγονται στα μέρη του σώματος που αργούν να αναπτυχθούν ξανά. Η διαδικασία ανανέωσης συχνά διαρκεί από έξι έως δέκα εβδομάδες ή και περισσότερο αν έχει προκληθεί δερματική βλάβη.

Οι βλεφαρίδες λειτουργούν ως προστατευτικό φίλτρο για τα μάτια από σκόνη και ξένα σωματίδια, επομένως η αφαίρεσή τους μειώνει τη φυσική άμυνα και αυξάνει την πιθανότητα μόλυνσης. Κατά περίπτωση, οι γιατροί μπορεί να συστήσουν ειδικές αλοιφές που ενισχύουν την ανάπτυξη ή άλλα κατάλληλα σκευάσματα, όπως και υγιεινή διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες, λαχανικά ή τροφές με σίδηρο.

Υπάρχει τρόπος πρόληψης της τριχοτιλλομανίας;

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν αποδεδειγμένες μέθοδοι πλήρους πρόληψης της τριχοτιλλομανίας. Ωστόσο, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η αναζήτηση υποστήριξης μπορούν να διευκολύνουν σημαντικά την αντιμετώπισή της. Εξίσου σημαντική είναι η εκμάθηση δεξιοτήτων διαχείρισης άγχους, δεδομένου ότι το στρες είναι συχνό εκλυτικό αίτιο της συμπεριφοράς αυτής.

Τα βασικά για την τριχοτιλλομανία

Η τριχοτιλλομανία χαρακτηρίζεται από έντονη παρόρμηση για τράβηγμα των τριχών, μια συμπεριφορά που οδηγεί σε αραίωση ή φαλακρά σημεία, αλλά και σε ντροπή, δυσάρεστα συναισθήματα και απομόνωση. Πολλοί που αντιμετωπίζουν αυτή τη δυσκολία προσπαθούν να την καλύψουν, ωστόσο είναι πάντα δυνατή η αναζήτηση βοήθειας. Αν δυσκολεύεστε να ελέγξετε το τράβηγμα, καλό είναι να συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό γιατρό ή σύμβουλο ψυχικής υγείας.