Γιατί αλλάζουν οι αισθήσεις του σώματός σας όταν ταξιδεύετε;

Καθώς ταξιδεύετε, πιθανόν να διαπιστώσετε ότι δεν αλλάζουν μόνο τα τοπία έξω από το παράθυρο, αλλά και τα αισθήματα του σώματός σας – από το αίσθημα πίεσης στα αυτιά κατά την πτήση, μέχρι την κόπωση, τις ασυνήθιστες αντιδράσεις του πεπτικού συστήματος ή τις παράξενες αισθήσεις στην αναπνοή σε ορεινές περιοχές. Πού οφείλεται η διαφορετική αντίδραση του οργανισμού μας όταν μετακινούμαστε σε άλλες τοποθεσίες ή κλιματικές ζώνες; Σε αυτό το άρθρο αναλύονται με σαφήνεια οι βασικοί λόγοι για τις αλλαγές στα σωματικά αισθήματα στη διάρκεια ταξιδιών, τρόποι προσαρμογής, καθώς και διαδεδομένοι μύθοι σχετικά με την υγεία όταν ταξιδεύουμε.

Βασικές αιτίες μεταβολών στα σωματικά αισθήματα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού

Μεταβολές στην πίεση και στο υψόμετρο

Ένας από τους συχνότερους λόγους που παρατηρούνται αισθητές σωματικές διαφορές κατά το ταξίδι είναι οι αιφνίδιες αλλαγές στην ατμοσφαιρική πίεση, ιδίως κατά την πτήση ή σε ορεινές περιοχές. Όταν το αεροσκάφος ανυψώνεται, η πίεση στο θάλαμο γίνεται χαμηλότερη σε σύγκριση με το επίπεδο της θάλασσας, καθιστώντας δυσκολότερη την προσαρμογή της πίεσης ανάμεσα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό του αυτιού.

• Αίσθημα πίεσης στα αυτιά: Κατά τη διάρκεια της απογείωσης ή της προσγείωσης, συχνά εμφανίζεται αίσθηση πίεσης ή βουλώματος στα αυτιά. Αυτή είναι μια φυσιολογική αντίδραση που συνήθως υποχωρεί όταν εξισορροπηθεί η πίεση (όπως με χασμουρητό ή μάσημα).
• Επίδραση μεγάλου υψομέτρου: Σε ταξίδια σε περιοχές με υψηλό υψόμετρο, ο αέρας περιέχει λιγότερο οξυγόνο. Ο οργανισμός προσπαθεί να προσαρμοστεί, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει δυσκολία στην αναπνοή, ζάλη ή κόπωση, ειδικά σε όσους έχουν συνηθίσει σε χαμηλότερα υψόμετρα.

Μετακίνηση ανάμεσα σε ζώνες ώρας και διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού

Μία ακόμη σημαντική αιτία μεταβολών στο σώμα κατά τα ταξίδια είναι η αλλαγή του ημερήσιου κύκλου. Μετάβαση σε διαφορετική ζώνη ώρας μπορεί να οδηγήσει στο γνωστό jet lag, δηλαδή διαταραχή του φυσικού ρυθμού του σώματος. Ο εσωτερικός βιολογικός ρυθμός προσπαθεί να συγχρονιστεί με τη νέα τοπική ώρα, όμως η παραγωγή ορμονών όπως η μελατονίνη μετατίθεται χρονικά.

• Κόπωση και νύστα: Ο οργανισμός ενδέχεται να παρουσιάζει αίσθημα κόπωσης ακόμη και μετά από επαρκή ξεκούραση, καθώς το βιολογικό ρολόι «υποδεικνύει» ότι είναι ώρα ύπνου ή εγρήγορσης, ανάλογα με την κατεύθυνση του ταξιδιού.
• Μεταβολές συγκέντρωσης και συντονισμού: Η διατάραξη του κιρκάδιου ρυθμού επιφέρει μείωση ταχύτητας αντιδράσεων, ενώ σε έντονες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει αποπροσανατολισμός ή διακυμάνσεις στη διάθεση.

Αλλαγές στην υγρασία και τη θερμοκρασία του αέρα

Οι καμπίνες των αεροπλάνων εμφανίζουν εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα υγρασίας – χαμηλότερα ακόμη και από αυτά της ερήμου. Η έλλειψη υγρασίας μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα στα μάτια, τα χείλη και το δέρμα, καθώς και ελαφρύ ερεθισμό στο λαιμό. Κατά την άφιξη σε θερμότερο ή ψυχρότερο κλίμα, ο οργανισμός ενεργοποιεί μηχανισμούς προσαρμογής, όπως ρύθμιση εφίδρωσης ή σύσπαση/διαστολή των αγγείων. Γρήγορες μεταβολές στη θερμοκρασία προκαλούν αίσθηση κρύου ή υπερβολικής ζέστης, ειδικά τις πρώτες ώρες μετά τον προορισμό.

Επίδραση του αερισμού σε δημόσιους και κλειστούς χώρους

Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών, διαφοροποιούνται και οι συνθήκες αερισμού: δημόσια λεωφορεία, τρένα ή τα ξενοδοχεία ενδέχεται να προσφέρουν λιγότερο φρέσκο αέρα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη κόπωση, πονοκεφάλους ή ελαφριά ζάλη σε ορισμένα άτομα, αποτέλεσμα της χαμηλότερης ποιότητας αέρα ή της παρουσίας ιδιαίτερων οσμών.

Στρες ταξιδιού και συναισθηματικές μεταπτώσεις

Το άγνωστο περιβάλλον, η ασυνήθιστη καθημερινότητα, η προσαρμογή σε άγνωστες τοποθεσίες ή γλώσσες δημιουργούν ψυχολογική ένταση. Το στρες ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα του σώματος, αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό και την εφίδρωση, ενώ μπορεί να εμφανιστούν κοιλιακός πόνος ή άλλες φυσιολογικές εκδηλώσεις.

Επίδραση του ταξιδιού στο πεπτικό σύστημα

Τα ταξίδια συχνά επηρεάζουν τη λειτουργία της πέψης, λόγω αλλαγής στην ώρα των γευμάτων, τους τύπους τροφίμων, ή ακόμη και στη σύνθεση των εντερικών βακτηρίων. Η μειωμένη κίνηση στη διάρκεια της μετακίνησης οδηγεί επίσης σε πιο αργή εντερική δραστηριότητα.

• Δυσκοιλιότητα λόγω ταξιδιού: Κατά τη διάρκεια πολύωρων πτήσεων ή μεγάλων διαδρομών, συχνά παρατηρείται δυσκοιλιότητα. Αυτό οφείλεται σε περιορισμένη φυσική δραστηριότητα, αλλαγές στην πρόσληψη υγρών και στο νέο διαιτολόγιο.
• Ευαισθησία στο στομάχι: Άγνωστα τρόφιμα ή ροφήματα, ιδίως σε διεθνή ταξίδια, μπορεί να προκαλέσουν ήπια δυσπεψία ή δυσφορία.

Μύθοι και αλήθειες σχετικά με τις επιδράσεις του ταξιδιού στην υγεία

• Μύθος: Το jet lag αφορά μόνο όσους κάνουν μεγάλα αεροπορικά ταξίδια. Αλήθεια: Η διαταραχή του βιολογικού ρυθμού μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ταξίδια με λίγες ζώνες ώρας διαφορά, ανεξάρτητα από τη διάρκεια της διαδρομής.
• Μύθος: Οι μετακινήσεις προκαλούν παρατεταμένη μείωση του μεταβολισμού. Αλήθεια: Ο οργανισμός επανέρχεται γρήγορα στο φυσιολογικό ρυθμό μετά την αρχική φάση προσαρμογής στο νέο περιβάλλον.
• Μύθος: Όλοι οι ταξιδιώτες έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Αλήθεια: Η βραχυπρόθεσμη μετακίνηση δεν επηρεάζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού, αρκεί να τηρούνται οι συστάσεις υγιεινής και ασφάλειας.

Πώς να διευκολύνετε την προσαρμογή του σώματος κατά τις μετακινήσεις

• Διατηρήστε ενυδάτωση – καταναλώστε άφθονο νερό, κυρίως σε αεροπλάνο ή σε ξηρό κλίμα.
• Aφιερώστε χρόνο στην προσαρμογή – δώστε στον οργανισμό σας τη δυνατότητα να συνηθίσει τη νέα ώρα ή το υψόμετρο, ειδικά όταν ταξιδεύετε σε ορεινές περιοχές.
• Μείνετε κινητικοί – μετακινηθείτε και κάντε διατάσεις όσο μπορείτε κατά τη διάρκεια της πτήσης ή των διαδρομών.
• Φροντίστε το δέρμα και τα μάτια – χρησιμοποιήστε ενυδατικές κρέμες, οφθαλμικές σταγόνες και αντηλιακό.
• Ακούστε το σώμα σας – εάν παρουσιάζονται ασυνήθιστα ή έντονα συμπτώματα, ζητήστε ιατρική βοήθεια, ιδιαίτερα αν εμφανιστεί δύσπνοια, σοβαρός πονοκέφαλος ή εξανθήματα.

Ποια συμπτώματα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού πρέπει να σας ανησυχήσουν

Παρόλο που οι περισσότερες σωματικές αλλαγές όταν ταξιδεύετε είναι παροδικές και αβλαβείς, ορισμένες καταστάσεις χρήζουν προσοχής:

• Σοβαρός και επίμονος πονοκέφαλος, αναπνευστική δυσκολία ή αρρυθμίες – τα παραπάνω μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το υψόμετρο ή άλλα νοσήματα.
• Όραση που χειροτερεύει, έντονη ζάλη ή απώλεια συνείδησης – αυτά τα συμπτώματα ενδέχεται να οφείλονται σε σημαντικές διαταραχές του κυκλοφορικού ή του αναπνευστικού.
• Σοβαρό γαστρεντερικό πρόβλημα με υψηλό πυρετό, εμετούς ή παρουσία αίματος – απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών, ο ανθρώπινος οργανισμός εργάζεται συνεχώς για να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες – από την υγρασία και την ατμοσφαιρική πίεση μέχρι τη ζώνη ώρας και το ψυχολογικό στρες. Οι περισσότερες αισθητές αλλαγές είναι φυσιολογικές και παροδικές. Κατανοώντας τους παράγοντες που τις προκαλούν, μπορείτε να διαχειριστείτε πιο αποτελεσματικά τα ερεθίσματα του σώματός σας και να προστατεύσετε την υγεία σας. Εστιάστε στις ανάγκες του οργανισμού σας καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού και απευθυνθείτε σε ειδικούς, όποτε χρειάζεται. Καλό και υγιές ταξίδι!