Ακουστικές ψευδαισθήσεις κλάματος

Οι ακουστικές παραισθήσεις είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο ένα άτομο ακούει φωνές ή ήχους που στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Παρότι μπορεί να γίνονται αντιληπτοί ως αληθινοί, δεν αντιστοιχούν σε πραγματικό ερέθισμα. Κάποιος μπορεί να «νιώθει» αυτούς τους ήχους σαν να έρχονται μέσω των αυτιών, πάνω στην επιφάνεια του σώματος, μέσα στις σκέψεις ή από οποιοδήποτε σημείο του περιβάλλοντος. Το φαινόμενο μπορεί να εμφανίζεται καθημερινά ή να συμβεί ως μεμονωμένο επεισόδιο. Οι ακουστικές παραισθήσεις συνδέονται συχνά με τη σχιζοφρένεια και άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, ωστόσο μπορούν να προκληθούν και από διαφορετικούς παράγοντες, όπως η απώλεια ακοής, και δεν σημαίνουν πάντα ότι υπάρχει πρόβλημα ψυχικής υγείας. Εκτιμάται ότι από 5% έως 28% των ανθρώπων βιώνουν ακουστικές παραισθήσεις. Πρόκειται για τον συχνότερο τύπο παραισθήσεων. Ορισμένοι εμφανίζουν υπναγωγικές ακουστικές παραισθήσεις, οι οποίες συμβαίνουν καθώς αποκοιμούνται. Αυτές είναι σχετικά συνηθισμένες και, τις περισσότερες φορές, δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας.

Ποιοι είναι οι τύποι των ακουστικών παραισθήσεων;

Οι βασικές κατηγορίες ακουστικών παραισθήσεων περιλαμβάνουν:

• Λεκτικές ακουστικές παραισθήσεις (ακοή φωνών)
• Ακοή ήχων ή θορύβων

Λεκτική ακουστική παραισθήση (ακοή φωνών)

Η λεκτική ακουστική παραισθήση αφορά την αντίληψη φωνών χωρίς να υπάρχει κάποιος που μιλά. Η εμπειρία διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο και μπορεί να μεταβάλλεται ακόμη και στο ίδιο άτομο. Η συχνότητα, ο τόνος, το περιεχόμενο και το αν οι φωνές φαίνονται οικείες μπορεί να ποικίλλουν πολύ. Μπορεί να δίνεται η εντύπωση ότι προέρχονται από μία πηγή, όπως μια τηλεόραση, ή από πολλές διαφορετικές πηγές. Μπορεί να ακούγεται μία φωνή ή περισσότερες. Ενδέχεται να απευθύνονται άμεσα στο άτομο, να «συζητούν» μεταξύ τους ή να σχολιάζουν γεγονότα που συμβαίνουν. Το περιεχόμενο μπορεί να είναι θετικό, αρνητικό ή ουδέτερο. Ορισμένες φορές η εμπειρία προκαλεί άγχος ή είναι ενοχλητική. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι φωνές μπορεί να δίνουν εντολές για ενέργειες που είναι πιθανό να βλάψουν το ίδιο το άτομο ή άλλους. Η λεκτική ακουστική παραισθήση εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με σχιζοφρένεια ή διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), αλλά μπορεί να παρουσιαστεί και σε ανθρώπους χωρίς γνωστό πρόβλημα υγείας.

Ακοή ήχων ή θορύβων

Οι ακουστικές παραισθήσεις μπορεί επίσης να εκδηλώνονται ως αντίληψη ποικίλων ήχων ή θορύβων, όπως μουσική, ήχοι ζώων, ήχοι της φύσης ή γενικοί ήχοι υποβάθρου. Οι ήχοι μπορεί να φαίνεται ότι προέρχονται από οποιοδήποτε σημείο του χώρου ή να γίνονται αντιληπτοί σαν να προέρχονται απευθείας από τις σκέψεις. Η έντασή τους μπορεί να κυμαίνεται από πολύ χαμηλή έως ιδιαίτερα δυνατή.

Είναι φυσιολογικές οι ακουστικές παραισθήσεις;

Όταν οι ακουστικές παραισθήσεις εμφανίζονται την ώρα που κάποιος αποκοιμιέται (υπναγωγικές) ή την ώρα που ξυπνά (υπνοπομπικές), αυτό θεωρείται φυσιολογικό και συνήθως δεν προκαλεί ανησυχία. Εκτιμάται ότι έως και το 70% των ανθρώπων θα βιώσουν τουλάχιστον μία φορά αυτού του τύπου τις παραισθήσεις. Αν, αντίθετα, οι ακουστικές παραισθήσεις εμφανίζονται ενώ το άτομο είναι πλήρως ξύπνιο, μπορεί να αποτελούν, αλλά όχι απαραίτητα, ένδειξη ψυχιατρικής ή νευρολογικής διαταραχής. Είναι σημαντικό να ζητηθεί αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας, ώστε να συνεκτιμηθούν η κατάσταση και τα συνοδά συμπτώματα.

Πιθανές αιτίες των ακουστικών παραισθήσεων

Οι ακουστικές παραισθήσεις μπορεί να οφείλονται σε πολλές καταστάσεις και παθήσεις, είτε παροδικές είτε χρόνιες. Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη καταλήξει με ακρίβεια στον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται στον εγκέφαλο, ωστόσο έχουν διατυπωθεί ορισμένες θεωρίες:

• Αυθόρμητη ενεργοποίηση του ακουστικού δικτύου του εγκεφάλου: αφορά τον αριστερό άνω κροταφικό έλικα, την περιοχή των ελίκων του Heschl και την αριστερή κροταφική λοβική περιοχή.
• Διαταραχή στην ισορροπία ντοπαμίνης και σεροτονίνης: αυτοί οι νευροδιαβιβαστές έχουν σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του εγκεφάλου.

Σχιζοφρένεια και ακουστικές παραισθήσεις

Περίπου το 75% των ατόμων με σχιζοφρένεια βιώνουν ακουστικές παραισθήσεις, συνήθως με τη μορφή φωνών. Η σχιζοφρένεια περιγράφεται τόσο ως συγκεκριμένη νόσος όσο και ως φάσμα καταστάσεων που εντάσσονται στις ψυχωτικές διαταραχές. Χαρακτηριστικό τους είναι η απομάκρυνση από την πραγματικότητα, στην οποία περιλαμβάνονται και οι παραισθήσεις. Βασικά γνωρίσματα της σχιζοφρένειας είναι τα ακόλουθα:

• Ψύχωση (αποκοπή από την πραγματικότητα).
• Παραισθήσεις.
• Παραληρητικές ιδέες (εσφαλμένες πεποιθήσεις).
• Αποδιοργανωμένος λόγος και συμπεριφορά.
• Περιορισμένη έκφραση συναισθημάτων.
• Δυσκολίες στη σκέψη και στην επίλυση προβλημάτων.
• Κοινωνική και επαγγελματική δυσλειτουργία.

Η σχιζοφρένεια είναι χρόνια πάθηση και μπορεί να περνά από διαφορετικές φάσεις. Οι παραισθήσεις εμφανίζονται συχνότερα στην ενεργό φάση.

Καταστάσεις ψυχικής υγείας που μπορεί να προκαλέσουν ακουστικές παραισθήσεις

Οι ακουστικές παραισθήσεις μπορούν να παρουσιαστούν και σε άλλα πλαίσια ψυχικής υγείας, όπως:

• 20% έως 50% των ατόμων με διπολική διαταραχή.
• 40% των ατόμων με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).
• 14% των ατόμων με αγχώδεις διαταραχές.
• 10% των ατόμων με μείζονα κατάθλιψη.

Διαταραχές ακοής και παραισθήσεις

Οι ακουστικές παραισθήσεις εμφανίζονται στο 16% των ενηλίκων με προβλήματα ακοής. Μπορούν να διακριθούν σε δύο μορφές:

• Απλές παραισθήσεις: όπως το βουητό στα αυτιά (εμβοές).
• Σύνθετες παραισθήσεις: όπως φωνές ή μουσική.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι όσο πιο σοβαρή είναι η απώλεια ακοής, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εμφανιστούν ακουστικές παραισθήσεις.

Νευρολογικά αίτια των ακουστικών παραισθήσεων

Ορισμένες νευρολογικές καταστάσεις μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε ακουστικές παραισθήσεις, όπως:

• Διαταραχές ύπνου, όπως ναρκοληψία ή αϋπνία.
• Νόσος Πάρκινσον.
• Εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Ημικρανία.
• Όγκοι ή βλάβες στον κροταφικό λοβό, στο εγκεφαλικό στέλεχος ή στον θάλαμο.

Άλλες αιτίες ακουστικών παραισθήσεων

Οι ακουστικές παραισθήσεις μπορούν να εμφανιστούν και λόγω άλλων, συνήθως προσωρινών, καταστάσεων ή συνθηκών, όπως:

• Κατανάλωση αλκοόλ και χρήση ψυχαγωγικών ναρκωτικών.
• Έλλειψη ύπνου.
• Έντονη πείνα.
• Ορισμένα φάρμακα (ως ανεπιθύμητη ενέργεια).
• Έντονο στρες ή πένθος.
• Λοιμώξεις, όπως λοιμώξεις του ουροποιητικού, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους.
• Ανάρρωση μετά από αναισθησία σε επέμβαση ή ιατρική πράξη.

Πώς αντιμετωπίζονται οι ακουστικές παραισθήσεις;

Η αντιμετώπιση των ακουστικών παραισθήσεων καθορίζεται από την αιτία τους. Όταν οφείλονται σε παροδικούς παράγοντες, όπως η στέρηση ύπνου ή η πολύ έντονη πείνα, συνήθως υποχωρούν μόλις αντιμετωπιστεί το βασικό αίτιο.

Φαρμακευτική αγωγή για τη διαχείριση ακουστικών παραισθήσεων

Φάρμακα συνιστώνται όταν οι ακουστικές παραισθήσεις σχετίζονται με χρόνια κατάσταση. Οι κύριες κατηγορίες περιλαμβάνουν:

• Νευροληπτικά (αντιψυχωσικά): συμβάλλουν στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των ακουστικών παραισθήσεων σε άτομα με διαταραχές του φάσματος της σχιζοφρένειας. Το πιο αποτελεσματικό αντιψυχωσικό θεωρείται η κλοζαπίνη (Clozaril®), όμως μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως μεταβολές στο αίμα.
• Ψυχοτρόπα φάρμακα: αντικαταθλιπτικά και σταθεροποιητές διάθεσης μπορεί να βοηθήσουν σε ακουστικές παραισθήσεις που εμφανίζονται σε πλαίσιο σοβαρής κατάθλιψης ή μανίας.

Ψυχοθεραπεία για την αντιμετώπιση ακουστικών παραισθήσεων

Η ψυχοθεραπεία, γνωστή και ως θεραπεία μέσω συζήτησης, μπορεί να βοηθήσει άτομα με διαταραχές ψυχικής υγείας σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή. Στόχος είναι η κατανόηση και η τροποποίηση δύσκολων συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφορών. Επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όπως ψυχολόγοι ή ψυχίατροι, προσφέρουν υποστήριξη και ενημέρωση τόσο στους ασθενείς όσο και στις οικογένειές τους. Τύποι θεραπείας που χρησιμοποιούνται για τις ακουστικές παραισθήσεις είναι οι εξής:

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT): βοηθά στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τις ακουστικές παραισθήσεις, ενισχύοντας το αίσθημα ελέγχου. Αξιοποιεί τεχνικές ελέγχου της πραγματικότητας και μπορεί να εφαρμοστεί ατομικά ή σε ομάδα.
• Θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT): εστιάζει στην ενεργή αποδοχή και στην επιδίωξη στόχων με νόημα, ακόμη και όταν υπάρχουν παραισθήσεις. Μπορεί να μειώσει την ένταση των εμπειριών και να ενισχύσει την αίσθηση διαχείρισης.
• Ολοκληρωμένη θεραπεία για τις παραισθήσεις (HIT): εξειδικευμένη προσέγγιση για λεκτικές ακουστικές παραισθήσεις (ακοή φωνών). Περιλαμβάνει συνδυασμό γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας, ψυχοεκπαίδευσης, εκπαίδευσης δεξιοτήτων, αποκατάστασης και φαρμακευτικής αγωγής. Δίνει έμφαση στη συμμετοχή της οικογένειας, στη διαχείριση κρίσεων (όταν απαιτείται) και σε στρατηγικές ενίσχυσης του κινήτρου.

Πώς μπορούν να σταματήσουν οι ακουστικές παραισθήσεις;

Όταν οι ακουστικές παραισθήσεις εμφανίζονται μόνο κατά την έλευση του ύπνου (υπναγωγικές), τα παρακάτω μπορούν να μειώσουν τη συχνότητά τους:

• Εξασφάλιση επαρκούς και ποιοτικού ύπνου.
• Σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
• Αποφυγή αλκοόλ, ορισμένων φαρμάκων και ναρκωτικών.

Αν οι παραισθήσεις σχετίζονται με ψυχιατρική ή νευρολογική κατάσταση, είναι σημαντικό να υπάρξει επικοινωνία με επαγγελματία υγείας. Εκτός από τα φάρμακα και τη θεραπεία, οι παρακάτω πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση και την αντιμετώπιση:

• Τεχνικές απόσπασης: ακρόαση μουσικής με ακουστικά, άσκηση, μαγείρεμα ή ενασχόληση με ένα αγαπημένο χόμπι μπορεί να μειώσει την ένταση των φωνών.
• Υποστήριξη: συμμετοχή σε ομάδα υποστήριξης με άτομα που βιώνουν επίσης ακουστικές παραισθήσεις.
• Ανάκτηση ελέγχου: προσπάθεια να αγνοηθούν οι φωνές ή να απορριφθεί η επιρροή τους, κάτι που μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα δύναμης και ελέγχου της κατάστασης.