Αμφιβληστροειδοπάθεια προωρότητας: αιτίες, συμπτώματα και θεραπεία

Η αμφιβληστροειδοπάθεια πρόωρων νεογνών αποτελεί μια οφθαλμική πάθηση που εντοπίζεται σε κάποια πρόωρα βρέφη, κυρίως σε εκείνα που έχουν γεννηθεί πριν από τις 31 εβδομάδες κύησης. Σε αυτήν την κατάσταση αναπτύσσονται μη φυσιολογικά αιμοφόρα αγγεία στον αμφιβληστροειδή, τον φωτοευαίσθητο ιστό στο πίσω μέρος του ματιού που μετατρέπει το φως σε ηλεκτρικά σήματα και τα στέλνει στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος ερμηνεύει στη συνέχεια τα σήματα για να σχηματίσει τις εικόνες που αντιλαμβανόμαστε. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα μη φυσιολογικά αγγεία δεν αποτελούν σοβαρό κίνδυνο και απαιτούν απλώς συχνούς ελέγχους χωρίς ειδική θεραπεία. Σε ποσοστό περίπου 90% των βρεφών με τη συγκεκριμένη πάθηση, η κατάσταση βελτιώνεται αυτόματα, επιτρέποντας την ομαλή ανάπτυξη της όρασης. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η νόσος εξελίσσεται και μπορεί να απειλήσει την όραση του βρέφους. Σε τέτοιες καταστάσεις, απαιτείται έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση για την αποφυγή μόνιμων βλαβών στον αμφιβληστροειδή και πιθανής απώλειας όρασης. Η προχωρημένη μορφή χωρίς σωστή θεραπεία ενέχει τον κίνδυνο τύφλωσης. Οι επαγγελματίες υγείας συστήνουν στενές οφθαλμολογικές εξετάσεις στα βρέφη υψηλού κινδύνου ώστε να εντοπιστεί έγκαιρα η πάθηση και να καθοριστεί η ανάγκη θεραπείας. Η τήρηση του προγράμματος ελέγχων είναι ουσιαστική για να μειωθεί ο κίνδυνος σοβαρών προβλημάτων όρασης.

Αιτίες αμφιβληστροειδοπάθειας πρόωρων νεογνών

Η εμφάνιση της πάθησης σχετίζεται με ένα συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Βασικός παράγοντας κινδύνου θεωρείται η προωρότητα, καθώς τα λιγότερο ανεπτυγμένα και μικρότερου βάρους βρέφη είναι περισσότερο επιρρεπή. Επιπλέον, άλλες συνθήκες που ενισχύουν τον κίνδυνο περιλαμβάνουν:

• Υψηλή χορήγηση οξυγόνου: η υπέρμετρη έκθεση σε οξυγόνο μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική αγγείωση του αμφιβληστροειδούς.
• Χαμηλό βάρος γέννησης: τα βρέφη με βάρος κάτω από 1500 γραμμάρια παρουσιάζουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο.
• Λοιμώξεις και φλεγμονές: καταστάσεις όπως η νεογνική σηψαιμία ενδέχεται να επιδεινώσουν το πρόβλημα.
• Κληρονομικότητα: το οικογενειακό ιστορικό μπορεί να έχει ρόλο στην εμφάνιση της νόσου.

Συμπτώματα αμφιβληστροειδοπάθειας πρόωρων

Η πάθηση συνήθως στα αρχικά της στάδια δεν εμφανίζει εμφανή συμπτώματα, γι’ αυτό οι προγραμματισμένοι οφθαλμολογικοί έλεγχοι είναι καθοριστικής σημασίας για πρόωρα βρέφη. Όταν η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν τα παρακάτω σημάδια:

• Δυσκολία στην παρακολούθηση κινήσεων με τα μάτια
• Λευκός αντανακλαστικός κορμός στην κόρη του ματιού (λευκοκορία)
• Μη φυσιολογικές ή ασύμφωνες κινήσεις ματιών

Διάγνωση και έλεγχος

Οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο πρώιμης διάγνωσης της πάθησης, ιδιαίτερα σε βρέφη που γεννιούνται πρόωρα. Ο οφθαλμίατρος πραγματοποιεί ειδικές εξετάσεις με εξειδικευμένα όργανα για την αξιολόγηση της κατάστασης του αμφιβληστροειδούς και την παρακολούθηση της εξέλιξης των αγγείων του. Η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου είναι αναγκαία για να υπάρξει άμεση παρέμβαση, αποφεύγοντας πιθανή απώλεια όρασης.

Στάδια της αμφιβληστροειδοπάθειας πρόωρων

Η νόσος αυτή διαβαθμίζεται σε πέντε στάδια, ανάλογα με το πόσο σοβαρή είναι και την πρόοδο του μη φυσιολογικού αγγειακού σχηματισμού. Η ταξινόμηση βοηθά τους γιατρούς να επιλέξουν την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση:

• Στάδιο 1: ήπια μορφή – διαπιστώνεται ανώμαλη αγγειογένεση, χωρίς ωστόσο να απειλείται άμεσα η όραση. Συνήθως υποχωρεί αυτόματα χωρίς θεραπεία.
• Στάδιο 2: μετρίου βαθμού – η ανώμαλη αγγείωση συνεχίζεται, είναι απαραίτητη η στενή παρακολούθηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται θεραπεία, αλλά οι έλεγχοι είναι συχνοί.
• Στάδιο 3: σοβαρή μορφή – το μη φυσιολογικό αγγειακό δίκτυο ενδέχεται να προκαλέσει αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, οπότε μπορεί να χρειαστεί θεραπευτική παρέμβαση για την αποφυγή απώλειας όρασης.
• Στάδιο 4: προχωρημένο στάδιο – μερική αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς, όπου ο κίνδυνος σοβαρής όρασης είναι ιδιαίτερα αυξημένος και συνήθως απαιτείται χειρουργική επέμβαση για στερέωση του ιστού.
• Στάδιο 5: τελικό στάδιο – ο αμφιβληστροειδής έχει αποκολληθεί πλήρως, οδηγώντας συχνά σε μόνιμη τύφλωση. Μπορεί να επιχειρηθεί χειρουργική προσπάθεια, αλλά η πιθανότητα επαναφοράς της όρασης είναι πολύ μικρή.

Θεραπευτικές επιλογές

Το βάθος βλάβης του αμφιβληστροειδούς και η βαρύτητα της πάθησης καθορίζουν τη θεραπευτική στρατηγική. Συνήθεις μέθοδοι αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• Λέιζερ θεραπεία: σε βαριές μορφές, το λέιζερ χρησιμοποιείται για να περιορίσει την ανάπτυξη μη φυσιολογικών αγγείων.
• Κρυοθεραπεία: τοπική εφαρμογή ψύχους για τη μείωση της ανώμαλης αγγειοβρίθειας.
• Χειρουργική επέμβαση: σε προχωρημένα περιστατικά απαιτείται χειρουργική αποκατάσταση του αμφιβληστροειδούς ή διόρθωση σοβαρών διαταραχών της όρασης.
• Αντι-VEGF φάρμακα: όπου ενδείκνυται, χρησιμοποιούνται φαρμακευτικές ενέσεις που εμποδίζουν την περαιτέρω ανάπτυξη των παθολογικών αγγείων.

Πρόληψη της αμφιβληστροειδοπάθειας πρόωρων

Παρόλο που η οφθαλμική αυτή νόσος δεν μπορεί πάντα να αποφευχθεί πλήρως, η σωστή περιγεννητική φροντίδα μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισής της. Οι σημαντικότεροι προληπτικοί παράγοντες είναι:

• Προσεκτική παρακολούθηση των επιπέδων οξυγόνου στα πρόωρα βρέφη για αποφυγή υπεροξυγόνωσης.
• Εξασφάλιση κατάλληλης φροντίδας νεογνών, για τη μείωση λοιμώξεων και γενικών επιπλοκών.

Παράγοντες κινδύνου για αμφιβληστροειδοπάθεια πρόωρων

• Πρόωρος τοκετός (γέννηση πριν από τις 31 εβδομάδες κύησης)
• Χαμηλό βάρος νεογνού (λιγότερο από 1500 γραμμάρια)
• Αυξημένη χορήγηση οξυγόνου στη μονάδα φροντίδας
• Λοιμώξεις ή νόσοι κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό
• Εγκυμοσύνη με πολλαπλά έμβρυα (δίδυμα, τρίδυμα κ.ά.)
• Ανεπαρκής φροντίδα μετά τον τοκετό ή προβλήματα κατά τον τοκετό
• Ασταθής υγεία του νεογνού (π.χ. αναπνευστικά ή καρδιακά προβλήματα)
• Οικογενειακό ιστορικό της νόσου (αν και σπάνιο, γενετικοί παράγοντες μπορεί να συντελέσουν)