Αναγνώριση διαβήτη τύπου 1 σε παιδιά και βρέφη

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα, κατά το οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα β κύτταρα του παγκρέατος, με αποτέλεσμα να μην παράγεται επαρκής ποσότητα ινσουλίνης. Στην ανάπτυξη της νόσου σημαντικό ρόλο παίζουν τα κληρονομικά χαρακτηριστικά, ωστόσο αυτά από μόνα τους δεν αρκούν – απαιτούνται επίσης και συγκεκριμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται για τον ακριβή μηχανισμό εμφάνισης της νόσου, ενώ οι πιθανοί πυροδοτικοί παράγοντες παραμένουν πολλοί και ποικίλοι.

παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση

• Επιρροές που δέχεται η μητέρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
• Ιογενείς λοιμώξεις που μεταδίδονται στην παιδική ηλικία ή αργότερα
• Εντερική μικροβιακή χλωρίδα, δηλαδή τα ωφέλιμα μικρόβια που ζουν στον οργανισμό μας
• Διατροφικές συνήθειες της καθημερινότητας

Όλοι οι παραπάνω παράγοντες ενδέχεται να προκαλέσουν διαταραχές στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, οδηγώντας σε παραγωγή αυτοαντισωμάτων. Τα συγκεκριμένα αντισώματα σταδιακά καταστρέφουν τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη. Όταν το μεγαλύτερο ποσοστό των κυττάρων αυτών καταστραφεί, το σώμα αδυνατεί να ρυθμίσει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, τα οποία αυξάνονται, χωρίς απαραίτητα να εμφανιστούν αμέσως συμπτώματα. Οι αυτοάνοσες διεργασίες μπορεί να διαρκούν από μερικούς μήνες έως και αρκετά χρόνια – στα παιδιά η εξέλιξη της πάθησης μπορεί να είναι εξαιρετικά ταχεία.

βασικοί παράγοντες κινδύνου στα παιδιά

Κληρονομικό υπόβαθρο

Αν και πολλά παιδιά με διαβήτη τύπου 1 δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό της νόσου, η ύπαρξη τέτοιου ιστορικού αυξάνει τον κίνδυνο. Όταν η μητέρα πάσχει, ο κίνδυνος για το παιδί είναι περίπου 1–4%. Εάν νοσεί ο πατέρας, το ποσοστό είναι γύρω στο 3–8%. Η παρουσία διαβήτη και στους δύο γονείς ανεβάζει τον κίνδυνο ως και 30%.

Εάν πάσχει αδερφός ή αδερφή, ο κίνδυνος διαμορφώνεται γύρω στο 5%. Στα δίδυμα αδέρφια, το ποσοστό πιθανότητας εμφάνισης φτάνει ως το 10% για διζυγωτικά, ενώ στα μονοζυγωτικά δίδυμα αγγίζει το 40–50%.

Φυλετική καταγωγή

Τα παιδιά ευρωπαϊκής καταγωγής παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης διαβήτη τύπου 1, συγκριτικά με αυτά που προέρχονται από άλλες πληθυσμιακές ομάδες.

Φύλο

Η νόσος διαγιγνώσκεται με λίγο μεγαλύτερη συχνότητα στα αγόρια και στα παιδιά που κατά τη γέννηση προσδιορίζονται ως αρσενικά.

Γεωγραφικά χαρακτηριστικά

Στη βόρεια Ευρώπη και στις σκανδιναβικές χώρες καταγράφονται περισσότερα περιστατικά διαβήτη τύπου 1 από ό,τι σε άλλες περιοχές. Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, διαγιγνώσκονται περίπου 60 νέα περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους ετησίως, ενώ στην Κίνα το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 0,1. Αυτές οι διαφορές τονίζουν τον ρόλο που παίζουν το περιβάλλον και οι συνήθειες ζωής.

συμπτώματα διαβήτη στα παιδιά

Τα αρχικά συμπτώματα του διαβήτη τύπου 1 συνήθως εμφανίζονται γρήγορα. Συχνά αρκούν λίγες ημέρες ή εβδομάδες για να εξελιχθούν, με την έντασή τους να αυξάνεται, ιδίως στην παιδική ηλικία. Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Έντονη δίψα
• Συχνοουρία (τα παιδιά μπορεί να επανέλθουν σε ενούρηση τη νύχτα ή τα βρέφη να βρέχουν συνεχώς τις πάνες τους)
• Απώλεια σωματικού βάρους, ανεξάρτητα από φυσιολογική ή και αυξημένη όρεξη
• Συνεχές αίσθημα πείνας
• Κόπωση
• Θολή όραση
• Αργή επούλωση τραυμάτων και γρατζουνιών
• Συχνές μυκητιάσεις γεννητικών οργάνων

Ενδείξεις κετοξέωσης

Εάν ένα παιδί με διαβήτη τύπου 1 δεν λαμβάνει επαρκή ινσουλίνη, υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης μιας επικίνδυνης κατάστασης που ονομάζεται διαβητική κετοξέωση (DKA). Τα συμπτώματα που υποδεικνύουν αυτή την επείγουσα κατάσταση είναι:

• Αναπνοή με ασυνήθιστη μυρωδιά που θυμίζει φρούτα ή κρασί
• Ναυτία ή έμετοι
• Πόνος στο στομάχι
• Επιτάχυνση της αναπνοής
• Μεταβολές στη συνείδηση ή στη συμπεριφορά που μοιάζουν με σύγχυση ή μέθη
• Υπνηλία ή απώλεια αισθήσεων

πώς γίνεται η διάγνωση διαβήτη τύπου 1 στα παιδιά;

Η διερεύνηση του σακχαρώδους διαβήτη στα παιδιά περιλαμβάνει τη μέτρηση της γλυκόζης στο αίμα: πιθανά πραγματοποιούνται μετρήσεις γλυκόζης νηστείας, τυχαία μέτρηση ή δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη από το στόμα. Χρησιμοποιούνται τα παρακάτω κριτήρια:

• Γλυκόζη νηστείας: 7 mmol/l ή και περισσότερο σε δύο μετρήσεις
• Τυχαία τιμή γλυκόζης με συμπτώματα: 11,1 mmol/l ή περισσότερο
• Δύο ώρες μετά τεστ ανοχής γλυκόζης: 11,1 mmol/l ή περισσότερο
• Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (A1c): 6,5% και άνω

Μετά τη διάγνωση, συνήθως διενεργούνται εξετάσεις ανίχνευσης αυτοαντισωμάτων, που επιβεβαιώνουν τη διάγνωση του διαβήτη τύπου 1. Οι εξετάσεις αναζητούν αντισώματα εναντίον:

• Συστατικών των νησιδίων του παγκρέατος
• Ινσουλίνης
• Αποκαρβοξυλάσης του γλουταμινικού οξέος (GAD-65)
• Αντιγόνου ινσουλινώματος (IA-2, τυροσίνης κινάσης)
• Μεταφορέα ψευδαργύρου 8

Όσο περισσότερα τέτοια αυτοαντισώματα ανιχνεύονται, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να εμφανίσει ή να έχει το παιδί τη συγκεκριμένη μορφή διαβήτη.

Επιπλέον εξετάσεις συμπεριλαμβάνουν μέτρηση C-πεπτιδίου: χαμηλές ή μη ανιχνεύσιμες τιμές δείχνουν σοβαρή διαταραχή παραγωγής ινσουλίνης από το πάγκρεας.

Παράλληλα ελέγχεται συνολικά η υγεία του παιδιού, μετριούνται οι ηλεκτρολύτες, αξιολογείται η οξεοβασική ισορροπία του αίματος και γίνεται ανάλυση ούρων. Ενίοτε, διερευνώνται άλλες αυτοάνοσες διαταραχές όπως η κοιλιοκάκη ή οι παθήσεις του θυρεοειδούς.

θεραπεία και καθημερινή φροντίδα στα παιδιά

Τη φροντίδα του παιδιού με διαβήτη τύπου 1 αναλαμβάνει κυρίως ο παιδοενδοκρινολόγος. Για τη διασφάλιση της υγείας και μιας ποιοτικής ζωής, απαιτούνται σημαντικές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες.

Έλεγχος των επιπέδων σακχάρου

Είναι απαραίτητος ο συχνός έλεγχος της γλυκόζης στο αίμα καθημερινά, με χρήση μετρητών που βασίζονται σε σταγόνα αίματος. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες οικογένειες χρησιμοποιούν συστήματα συνεχούς παρακολούθησης γλυκόζης μέσω αισθητήρων τοποθετημένων υποδόρια, που επιτρέπουν αδιάκοπο έλεγχο των επιπέδων.

Για κάθε παιδί καθορίζεται από τον ειδικό εξατομικευμένος στόχος τιμών γλυκόζης, και δίνονται οδηγίες τήρησης του σχεδίου παρακολούθησης.

Χορήγηση ινσουλίνης

Η καθημερινή χορήγηση ινσουλίνης αποτελεί την κεντρική θεραπευτική πράξη. Συνήθως χρησιμοποιούνται διάφορα είδη ινσουλίνης: βασική (παρατεταμένης δράσης) που χορηγείται μία έως δύο φορές ημερησίως, και βραχείας ή ταχείας δράσης (bolus), που συνδυάζεται με τα κύρια γεύματα. Υπάρχει επίσης δυνατότητα χρήσης αντλίας ινσουλίνης, η οποία παρέχει σταδιακή χορήγηση προσαρμοσμένη στον εκάστοτε ρυθμό του παιδιού.

Οι ανάγκες του οργανισμού σε ινσουλίνη μεταβάλλονται ανάλογα με τη δίαιτα, τη σωματική δραστηριότητα, τη γενική κατάσταση υγείας ή τη φαρμακευτική αγωγή. Σημαντική κρίνεται η συνεχής επικοινωνία με τον θεράποντα ειδικό.

Υπολογισμός υδατανθράκων και διατροφή

Η συμβουλευτική με διατροφολόγο βοηθά στην εκμάθηση του τρόπου υπολογισμού των υδατανθράκων στα διάφορα τρόφιμα και στη σωστή προσαρμογή των δόσεων ινσουλίνης σύμφωνα με τα διατροφικά πρότυπα του παιδιού. Προτείνονται τα εξής ποσοστά πρόσληψης:

• 50–55% των ημερήσιων θερμίδων να προέρχεται από σύνθετους υδατάνθρακες (με όριο τα απλά σάκχαρα στο 10%)
• 10–15% των θερμίδων από πρωτεΐνες
• Περίπου 30% από λίπη

Ο λεπτομερής διατροφικός σχεδιασμός είναι ουσιώδης για την αποτελεσματική διαχείριση του διαβήτη.

υποστήριξη παιδιού με διαβήτη τύπου 1

Η μακροχρόνια διαχείριση του διαβήτη τύπου 1 αποτελεί πρόκληση τόσο για το παιδί όσο και για την οικογένεια. Κύριος στόχος παραμένει η σταδιακή ενίσχυση της αυτονομίας και της ικανότητας αυτοδιαχείρισης της πάθησης, μέσα από καθημερινή πρακτική και υποστήριξη.

• Αναζητήστε ομάδες υποστήριξης με κοινές εμπειρίες
• Διατηρείτε θετική στάση, καθώς τα περισσότερα παιδιά με διαβήτη μπορούν να έχουν ενεργή και υγιή ζωή
• Αποφεύγετε την πίεση για άμεση κατάκτηση όλων των δεξιοτήτων διαχείρισης της νόσου
• Μην επιρρίπτετε ευθύνες για τυχόν διακυμάνσεις στα επίπεδα γλυκόζης· ακόμη και με σωστή τήρηση οδηγιών, μπορεί να υπάρξουν μεταπτώσεις. Προέχει η εκμάθηση διαχείρισης λαθών και ενδυνάμωση των ικανοτήτων του παιδιού
• Δείξτε ευελιξία στη διατροφή, κρατώντας ισορροπία χωρίς υπερβολές ή απαγορεύσεις
• Ενθαρρύνετε τη σωματική δραστηριότητα
• Προμηθευτείτε πάντα το φάρμακο πρώτων βοηθειών γλυκαγόνη – η υπογλυκαιμία χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση γιατί μπορεί να είναι επικίνδυνη
• Ενημερώστε την οικογένεια, τους φίλους και το σχολικό προσωπικό – όσο περισσότεροι γνωρίζουν, τόσο πιο ασφαλές θα είναι το παιδί

πότε απαιτείται ιατρική παρέμβαση;

Όταν δεν έχει τεθεί διάγνωση αλλά το παιδί εμφανίζει έντονη δίψα, συχνή ούρηση και ανεξήγητη απώλεια βάρους, είναι σημαντικό να επισκεφθεί άμεσα γιατρό για να διερευνηθεί η ύπαρξη διαβήτη.

Σε επιβεβαιωμένη διάγνωση, απαιτείται προσοχή στην εμφάνιση σημείων υπογλυκαιμίας (χαμηλού σακχάρου στο αίμα):

• Τρέμουλο ή ρίγος
• Ψυχρό, ιδρωμένο και ωχρό δέρμα
• Ζαλάδα
• Ταχυκαρδία
• Σύγχυση ή πονοκέφαλος
• Νευρικότητα και ευερεθιστότητα
• Αδυναμία ή διαταραχές ύπνου

Η υπογλυκαιμία αποτελεί επείγουσα κατάσταση και πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς καθυστέρηση.

Ακόμη, αν παρατηρηθούν ενδείξεις κετοξέωσης – ασυνήθιστη οσμή στην αναπνοή, ναυτία, πόνος στην κοιλιά, υπνηλία ή απώλεια συνείδησης – είναι απαραίτητο να αναζητηθεί αμέσως ιατρική βοήθεια.

βασικά συμπεράσματα

Ο διαβήτης τύπου 1 προκαλείται από αυτοάνοσες αντιδράσεις που οδηγούν στην καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Η αντιμετώπιση απαιτεί συνεχή παρακολούθηση, ρύθμιση στη διατροφή και συστηματική χορήγηση ινσουλίνης. Με επαρκή ενημέρωση και σωστή υποστήριξη, τα παιδιά με αυτή τη διάγνωση μπορούν να έχουν υγιή ανάπτυξη και να συμμετέχουν πλήρως σε όλες τις δραστηριότητες της ζωής τους.