Απώλεια μνήμης: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Η αμνησία αποτελεί ιατρικό όρο που αναφέρεται στην απώλεια μνήμης ή στη δυσκολία ανάκλησης πληροφοριών. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να προκύψει ως συνέπεια κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων, νόσων, χρήσης φαρμάκων ή κατανάλωσης αλκοόλ, ενώ συχνά συνδέεται και με παράγοντες όπως η γήρανση, το στρες ή η έλλειψη ύπνου. Η απώλεια μνήμης ενδέχεται να είναι παροδική ή μόνιμη, ανάλογα με το αίτιο. Η δυσκολία στην επανένωση γεγονότων σχετίζεται συνήθως με μεταβολές στον εγκέφαλο. Αν και αποτελεί μια φυσιολογική διαδικασία της προχωρημένης ηλικίας, μερικές φορές υποδηλώνει την ύπαρξη κάποιας πάθησης. Όταν κάποιος βιώνει τέτοιου τύπου προβλήματα, ενδέχεται να βρίσκει δυσκολία στην ανάκληση παλιών πληροφοριών, στην εκμάθηση νέων γνώσεων ή στη διαμόρφωση καινούργιων αναμνήσεων. Στις βασικές αιτίες για διαταραχές μνήμης περιλαμβάνονται η προχωρημένη ηλικία, οι παρενέργειες φαρμάκων, τραύματα, ανεπάρκειες βιταμινών, όγκοι ή λοιμώξεις του εγκεφάλου και διάφορες νευρολογικές παθήσεις. Περαιτέρω, παράγοντες όπως το ψυχικό στρες, η σωματική καταπόνηση, η έλλειψη ξεκούρασης και ο συνεχής αποπροσανατολισμός μπορούν να αποδυναμώσουν σημαντικά τη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, η απώλεια μνήμης που ξεπερνά το φυσιολογικό πλαίσιο μπορεί να αποτελεί ένδειξη νοσημάτων όπως η νόσος Αλτσχάιμερ ή η αγγειακή άνοια. Η αναγνώριση της αιτίας είναι ουσιώδης ώστε να καθοριστεί η κατάλληλη θεραπεία. Ειδικά στην περίπτωση όπου το πρόβλημα εμφανίζεται μετά από χτύπημα στο κεφάλι ή συνοδεύεται από αιφνίδια αδυναμία, μουδιασμα σε ένα ημισφαίριο του σώματος, έντονο πονοκέφαλο, διαταραχές στον λόγο ή ασυμμετρία του προσώπου, είναι απαραίτητο να ζητηθεί άμεσα ιατρική βοήθεια. Το ίδιο ισχύει και αν το πρόβλημα εξελίσσεται γρήγορα, διαρκεί ή προκαλεί έντονη ανησυχία.

Ποιοι είναι οι συχνοί παράγοντες απώλειας μνήμης

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που μπορούν να προκαλέσουν απώλεια μνήμης. Οι συνηθέστερες αιτίες περιλαμβάνουν:

• Έλλειψη της βιταμίνης Β-12
• Ανεπαρκής ύπνος
• Χρήση αλκοόλ ή ουσιών, καθώς και επίδραση ορισμένων συνταγογραφημένων φαρμάκων
• Αναισθησία μετά από πρόσφατη χειρουργική επέμβαση
• Θεραπείες καρκίνου, όπως χημειοθεραπεία, ακτινοβολία ή μεταμόσχευση μυελού των οστών
• Τραύμα στο κεφάλι ή διάσειση
• Έλλειψη οξυγόνου στον εγκέφαλο
• Ορισμένοι τύποι επιληπτικών κρίσεων
• Όγκος ή λοίμωξη στον εγκέφαλο
• Χειρουργικές επεμβάσεις στον εγκέφαλο ή τοποθέτηση βαλβίδων
• Ψυχιατρικές παθήσεις, όπως κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, σχιζοφρένεια ή διασχιστική διαταραχή
• Συναισθηματικό τραύμα
• Παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα
• Ηλεκτροσπασμοθεραπεία
• Παροδικό επεισόδιο ισχαιμικής προσβολής
• Εκφυλιστικά νοσήματα του νευρικού συστήματος, μεταξύ των οποίων η νόσος του Χάντινγκτον, η πολλαπλή σκλήρυνση ή η νόσος του Πάρκινσον
• Ημικρανίες

Ορισμένες από τις παραπάνω καταστάσεις επιδέχονται θεραπείας, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η μνήμη αποκαθίσταται πλήρως.

Άνοια

Η προοδευτική απώλεια μνήμης ανήκει στα κύρια χαρακτηριστικά της άνοιας. Επιπλέον, συχνά διαπιστώνονται δυσκολίες στη σκέψη, στον συλλογισμό, στην ομιλία και στη λήψη αποφάσεων. Τα άτομα με άνοια μπορεί επίσης να εμφανίζουν αλλαγές στη συμπεριφορά και ασταθείς ψυχολογικές διαθέσεις. Η εκδήλωση της άνοιας γίνεται συνήθως σταδιακά και γίνεται εμφανέστερη με την πάροδο του χρόνου. Ποικίλα νοσήματα μπορούν να οδηγήσουν σε άνοια, με τη νόσο Αλτσχάιμερ να αποτελεί τη συχνότερη αιτία.

Νόσος Αλτσχάιμερ

Η νόσος Αλτσχάιμερ προσβάλλει τη μνήμη, επηρεάζοντας παράλληλα τη σκέψη, την κρίση, τη μαθησιακή ικανότητα, την επικοινωνία και την καθημερινή λειτουργικότητα. Τα άτομα με αυτήν την πάθηση συχνά αποπροσανατολίζονται εύκολα, ακόμη και σε γνώριμους χώρους.

Μακροχρόνια απώλεια μνήμης

Οι μνήμες που διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα συνήθως είναι ανθεκτικότερες συγκριτικά με τις αναμνήσεις πρόσφατων γεγονότων. Παρότι οι νόσοι που επηρεάζουν τη μνήμη μπορεί να εμφανιστούν και σε μικρότερες ηλικίες, προτιμούν κυρίως άτομα άνω των 65 ετών.

Διαταραχή βραχυπρόθεσμης μνήμης

Η βραχυπρόθεσμη απώλεια μνήμης αναφέρεται στη δυσκολία ανάκλησης πρόσφατων πληροφοριών ή γεγονότων. Οι αιτίες μπορεί να είναι οι εξής:

• Στρες: Υψηλά επίπεδα άγχους μπορούν να περιορίσουν προσωρινά τη βραχυπρόθεσμη μνήμη.
• Έλλειψη ύπνου: Ο μη επαρκής ύπνος επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία της μνήμης βραχείας διάρκειας.
• Φαρμακευτική αγωγή: Ορισμένα φάρμακα προκαλούν ως παρενέργεια διαταραχές στη βραχυπρόθεσμη μνήμη.

Αναζητήστε την άποψη ειδικών και λάβετε τεκμηριωμένες αποφάσεις με σιγουριά.

Ποια είναι τα συμπτώματα της απώλειας μνήμης;

Τα σημεία απώλειας μνήμης διαφέρουν ανάλογα με την υποκείμενη αιτία. Συχνότερα παρατηρούνται τα εξής:

• Δυσκολία να θυμηθεί κανείς πρόσφατα γεγονότα ή πληροφορίες
• Ξεχνά ονόματα και συναντήσεις ή σημαντικές δραστηριότητες
• Χάνει τον προσανατολισμό σε σχέση με τον χρόνο και τον τόπο
• Επαναλαμβάνει πολλές φορές τις ίδιες ερωτήσεις, μη μπορώντας να συγκρατήσει τις απαντήσεις
• Αντιμετωπίζει προβλήματα στην εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων που παλαιότερα γίνονταν εύκολα

Αιτίες απώλειας μνήμης

Ο εντοπισμός των αιτίων της απώλειας μνήμης είναι σημαντικός για την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης. Ορισμένα συνηθισμένα αίτια είναι τα εξής:

• Γήρας: Φυσιολογική μείωση των γνωστικών λειτουργιών με την πάροδο του χρόνου
• Στρες και άγχος: Υψηλά επίπεδα ψυχικής έντασης επηρεάζουν την ικανότητα συγκέντρωσης και μνήμης
• Διαταραχές ύπνου: Κακή ποιότητα ή ποσότητα ύπνου περιορίζει την εδραίωση μνημών
• Ιατρικές παθήσεις: Καταστάσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, εγκεφαλικό επεισόδιο ή λοιμώξεις επηρεάζουν τη μνήμη

Πώς γίνεται η διάγνωση της απώλειας μνήμης

Η αξιολόγηση της απώλειας μνήμης περιλαμβάνει τα ακόλουθα διαγνωστικά μέτρα:

• Εργαστηριακές εξετάσεις αίματος για συγκεκριμένες διαταραχές, όπως χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12 ή διαταραχές του θυρεοειδούς
• Αγγειογραφία εγκεφάλου
• Γνωστική αξιολόγηση με νευροψυχολογικά ή ψυχομετρικά τεστ
• Αξονική τομογραφία ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου
• Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα
• Οσφυονωτιαία παρακέντηση

Ποιοι θεραπευτικοί τρόποι υπάρχουν για την απώλεια μνήμης

Η θεραπεία της απώλειας μνήμης διαμορφώνεται σύμφωνα με το αίτιο που την προκαλεί. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι δυνατή η βελτίωση με κατάλληλη παρέμβαση. Για παράδειγμα, η διακοπή φαρμάκων που προκαλούν το πρόβλημα συνήθως αναστρέφει τα συμπτώματα. Συμπληρώματα διατροφής μπορούν να βοηθήσουν σε περιπτώσεις ανεπάρκειας θρεπτικών συστατικών. Σε περίπτωση που η κατάθλιψη παίζει ρόλο, η αντιμετώπισή της ενισχύει και τη μνήμη. Σε περιστατικά όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, θεραπείες αποκατάστασης μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να επανακτήσει δραστηριότητες όπως η βάδιση ή το δέσιμο των υποδημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται αυτόματη βελτίωση της μνήμης. Επίσης, εφαρμόζονται συγκεκριμένες παρεμβάσεις ανάλογα με τη νόσο που οδηγεί στην απώλεια μνήμης. Διατίθενται φαρμακευτικές αγωγές για τις μνημονικές διαταραχές που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ προτείνεται και ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης για περιορισμό περαιτέρω εγκεφαλικής βλάβης στην περίπτωση αγγειακής άνοιας λόγω υπέρτασης.

Προληπτικά μέτρα για την απώλεια μνήμης

1. Ενσωματώστε τη σωματική δραστηριότητα στο ημερήσιο πρόγραμμα

Η φυσική άσκηση βελτιώνει την αιμάτωση συνολικά στον οργανισμό και ειδικότερα στον εγκέφαλο, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της μνήμης. Συνιστάται στους υγιείς ενήλικες:

• Τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας δραστηριότητας (όπως το γρήγορο περπάτημα) την εβδομάδα ή τουλάχιστον 75 λεπτά έντονης αερόβιας άσκησης (όπως το τρέξιμο).
• Είναι προτιμότερο η άσκηση να κατανέμεται μέσα στην εβδομάδα.
• Εναλλακτικά, αν ο χρόνος δεν επαρκεί, προγραμματίστε πολλαπλούς περιπάτους των 10 λεπτών στη διάρκεια της ημέρας.

2. Διατηρήστε πνευματική δραστηριότητα

Όπως η γυμναστική ωφελεί το σώμα, έτσι και οι πνευματικές ασκήσεις ενδυναμώνουν τον εγκέφαλο και μειώνουν τις πιθανότητες απώλειας μνήμης. Προτιμήστε δραστηριότητες όπως σταυρόλεξα, παιχνίδια μνήμης, αλλαγή διαδρομών, εκμάθηση μουσικού οργάνου ή εθελοντική εργασία σε σχολεία ή κοινωφελείς οργανισμούς.

3. Επιδιώξτε τακτική κοινωνική συναναστροφή

Η κοινωνική δραστηριότητα προστατεύει από την κατάθλιψη και το άγχος, τα οποία αποτελούν παράγοντες κινδύνου για διαταραχές μνήμης. Αναζητήστε ευκαιρίες για επαφές με συγγενείς, φίλους ή άλλους, ιδίως αν διαμένετε μόνοι σας.

4. Οργανώστε σωστά τις δραστηριότητές σας

Η έλλειψη τάξης σε χώρους και σημειώσεις αυξάνει την πιθανότητα να ξεχνάτε σημαντικά πράγματα. Καταγράψτε εργασίες και συναντήσεις σε ημερολόγιο, μπλοκ σημειώσεων ή ηλεκτρονική ατζέντα. Επαναλάβετε φωναχτά κάθε καταχώρηση μόλις τη γράψετε για καλύτερη εδραίωση. Διατηρήστε λίστες “προς εκτέλεση” και διαγράψτε όσα ολοκληρώνετε. Ορίστε συγκεκριμένη θέση για σημαντικά είδη όπως πορτοφόλι, κλειδιά και γυαλιά. Περιορίστε τους περισπασμούς και αποφύγετε να κάνετε πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Εστιάζοντας σε αυτό που επιθυμείτε να διατηρήσετε, αυξάνετε την πιθανότητα να το θυμάστε. Σύνδεση με τραγούδια ή οικείες έννοιες μπορεί επίσης να βοηθήσει στην ανάκληση.

5. Διασφαλίστε ποιοτικό ύπνο

Ο ύπνος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην ενίσχυση και σταθεροποίηση των αναμνήσεων. Φροντίστε να δίνετε προτεραιότητα στον επαρκή και ξεκούραστο ύπνο. Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται επτά έως εννέα ώρες ημερησίως.

6. Επιλέξτε ισορροπημένη διατροφή

Οι σωστές διατροφικές επιλογές ωφελούν τόσο τον εγκέφαλο όσο και την καρδιά. Εμπλουτίστε το διαιτολόγιό σας με φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης. Επιλέξτε άπαχες πρωτεΐνες, όπως ψάρια, φασόλια και κοτόπουλο χωρίς πέτσα. Είναι επίσης σημαντικό να προσέχετε τι πίνετε, καθώς η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή η χρήση ουσιών μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση και μνημονικές διαταραχές.

7. Ελέγχετε τα χρόνια προβλήματα υγείας

Ακολουθήστε τις ιατρικές οδηγίες για παθήσεις όπως κατάθλιψη, υπέρταση, υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη, παχυσαρκία ή διαταραχές στην ακοή. Όσο καλύτερη είναι η συνολική υγεία, τόσο βελτιώνεται και η μνήμη. Συζητήστε τακτικά με τον ιατρό για τα φάρμακά σας, καθώς διάφορες ουσίες ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη μνήμη.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε με γιατρό

Απευθυνθείτε σε γιατρό εάν η απώλεια μνήμης επηρεάζει σημαντικά τις καθημερινές δραστηριότητες, θέτει σε κίνδυνο την ασφάλειά σας, εξελίσσεται ή συνοδεύεται από άλλα σωματικά συμπτώματα. Η απώλεια μνήμης μπορεί να οφείλεται σε διάφορες καταστάσεις που δυνητικά επιδεινώνονται αν μείνουν χωρίς θεραπεία.