Αθηροσκλήρωση: Συμπτώματα, Θεραπεία και Πρόληψη

Η αθηροσκλήρωση είναι μια κατάσταση κατά την οποία λίπη, χοληστερόλη και άλλες χημικές ουσίες συσσωρεύονται στα τοιχώματα των αρτηριών. Αυτή η συσσώρευση ονομάζεται πλάκα. Η πλάκα μπορεί να στενέψει τις αρτηρίες και να δυσκολέψει τη ροή του αίματος. Αν η πλάκα ραγίσει, είναι δυνατό να σχηματιστεί θρόμβος αίματος. Παρότι η αθηροσκλήρωση συχνά συνδέεται με την καρδιά, μπορεί να επηρεάσει αρτηρίες σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος. Η κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί, να ελεγχθεί και να προληφθεί με την υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής.

Συμπτώματα αθηροσκλήρωσης

• Η ήπια αθηροσκλήρωση συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Συνήθως εμφανίζονται μόνο όταν μια αρτηρία στενέψει ή φράξει σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην φτάνει αρκετό αίμα σε όργανα και ιστούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας θρόμβος μπορεί να διακόψει πλήρως τη ροή του αίματος ή να διασπαστεί, οδηγώντας σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
• Τα συμπτώματα της μέτριας ή σοβαρής αθηροσκλήρωσης διαφέρουν ανάλογα με το ποιες αρτηρίες έχουν προσβληθεί.
• Όταν η αθηροσκλήρωση εντοπίζεται στις αρτηρίες της καρδιάς (στηθάγχη), μπορεί να παρουσιαστεί πόνος στο στήθος ή αίσθημα πίεσης.
• Αν η πλάκα δημιουργείται σε αρτηρίες που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο, μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικό μούδιασμα ή αδυναμία σε χέρια ή πόδια, δυσκολία στην ομιλία ή ακατανόητος λόγος, παροδική απώλεια όρασης από το ένα μάτι και άλλα σημεία. Τα συμπτώματα αυτά παραπέμπουν σε παροδικά ισχαιμικά επεισόδια (TIA), τα οποία μπορεί να εξελιχθούν σε εγκεφαλικό αν δεν αντιμετωπιστούν.
• Όταν η αθηροσκλήρωση αφορά τις αρτηρίες των χεριών και των ποδιών, μπορεί να εμφανιστούν ενδείξεις περιφερικής αρτηριακής νόσου, όπως πόνος στα πόδια κατά το περπάτημα (διαλείπουσα χωλότητα) ή χαμηλή αρτηριακή πίεση στο προσβεβλημένο άκρο.
• Η αθηροσκλήρωση που επηρεάζει αρτηρίες προς τους νεφρούς μπορεί να οδηγήσει σε υπέρταση ή νεφρική ανεπάρκεια.

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

Επικοινωνήστε με γιατρό αν υποψιάζεστε αθηροσκλήρωση. Δώστε προσοχή σε πρώιμες ενδείξεις μειωμένης αιμάτωσης, όπως πόνος στο στήθος (στηθάγχη), πόνος στα άκρα και μούδιασμα. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης και να αποτρέψει έμφραγμα, εγκεφαλικό ή άλλο επείγον ιατρικό συμβάν. Λάβετε την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση για την αθηροσκλήρωση από εξειδικευμένους καρδιολόγους στα νοσοκομεία Medicover.

Αιτίες αθηροσκλήρωσης

Η αθηροσκλήρωση είναι χρόνια νόσος που εξελίσσεται αργά και μπορεί να ξεκινήσει από την παιδική ηλικία ή αργότερα στην ενήλικη ζωή. Αν και η ακριβής αιτία δεν έχει αποσαφηνιστεί, θεωρείται ότι αρχίζει από βλάβη στο εσωτερικό στρώμα της αρτηρίας. Παράγοντες που μπορεί να συμβάλουν σε αυτή τη βλάβη είναι οι ακόλουθοι:

• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Αυξημένη χοληστερόλη
• Αυξημένα τριγλυκερίδια στο αίμα (μορφή λίπους, λιπίδια)
• Χρήση καπνού (κάπνισμα και άλλες μορφές)
• Παχυσαρκία, διαβήτης ή αντίσταση στην ινσουλίνη
• Άλλες αιτίες ή νοσήματα που προκαλούν φλεγμονή, όπως αρθρίτιδα, λύκος, ψωρίαση ή φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου

Στο σημείο της βλάβης μπορεί να συγκεντρωθούν λίπη και άλλες χημικές ουσίες και να αρχίσουν να συσσωρεύονται στο εσωτερικό στρώμα της αρτηρίας, ειδικά όταν αυτό έχει τραυματιστεί. Με την πάροδο του χρόνου, οι εναποθέσεις λίπους (πλάκες) που αποτελούνται από χοληστερόλη και άλλα κυτταρικά υποπροϊόντα σκληραίνουν και περιορίζουν τον αυλό της αρτηρίας. Τα όργανα και οι ιστοί που τροφοδοτούνται από φραγμένες αρτηρίες μπορεί να μην λαμβάνουν αρκετό αίμα ώστε να λειτουργούν σωστά. Τμήματα από τις λιπώδεις εναποθέσεις μπορούν να αποκολληθούν και να περάσουν στην κυκλοφορία. Επιπλέον, το λείο «κάλυμμα» της πλάκας μπορεί να ραγίσει, απελευθερώνοντας χοληστερόλη και άλλες ουσίες στο αίμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σχηματισμό θρόμβου, ο οποίος ενδέχεται να διακόψει την αιμάτωση μιας περιοχής του σώματος, όπως όταν μπλοκάρεται η ροή προς την καρδιά και προκαλείται έμφραγμα. Ο θρόμβος μπορεί επίσης να μετακινηθεί σε άλλα σημεία, μειώνοντας τη ροή αίματος προς διάφορα όργανα.

Παράγοντες κινδύνου για αθηροσκλήρωση

Η αθηροσκλήρωση συνδέεται με σκλήρυνση των αρτηριών με την πάροδο του χρόνου. Πέρα από την ηλικία, οι παρακάτω παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο:

• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Αυξημένη χοληστερόλη
• Υψηλή C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP)
• Διαβήτης
• Παχυσαρκία
• Άπνοια (έλλειψη ύπνου)
• Χρήση καπνού, συμπεριλαμβανομένου του καπνίσματος και της μάσησης καπνού
• Οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας
• Έλλειψη σωματικής δραστηριότητας
• Ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες

Πρόληψη αθηροσκλήρωσης

Οι ίδιες αλλαγές στον τρόπο ζωής που προτείνονται για την αντιμετώπιση της αθηροσκλήρωσης είναι χρήσιμες και για την πρόληψή της. Ενδεικτικά:

• Αποφύγετε το κάπνισμα.
• Ενισχύστε την κατανάλωση θρεπτικών τροφών.
• Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι απαραίτητη.
• Διατηρήστε υγιές σωματικό βάρος.
• Ελέγχετε την αρτηριακή πίεση και κρατήστε τη σε υγιή επίπεδα.
• Διατηρήστε σε φυσιολογικά επίπεδα τη χοληστερόλη και το σάκχαρο αίματος.

Έχετε υπόψη ότι οι αλλαγές χρειάζεται να γίνονται σταδιακά και με βάση το ποιες προσαρμογές μπορείτε να διατηρήσετε μακροπρόθεσμα.

Διάγνωση αθηροσκλήρωσης

Ο γιατρός θα πραγματοποιήσει κλινική εξέταση και θα ζητήσει πληροφορίες για το ατομικό και οικογενειακό ιατρικό ιστορικό. Καθώς ακροάζεται τις αρτηρίες με στηθοσκόπιο, μπορεί να ανιχνεύσει έναν συριγμό (bruit). Είναι πιθανό να συσταθεί μία ή περισσότερες εξετάσεις, όπως οι παρακάτω:

• Εξετάσεις αίματος: μπορεί να ζητηθεί έλεγχος σακχάρου και χοληστερόλης για την εκτίμηση των επιπέδων τους. Οι αυξημένες τιμές σακχάρου και χοληστερόλης συνδέονται με την αθηροσκλήρωση. Επίσης μπορεί να γίνει εξέταση C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) για έλεγχο πρωτεΐνης που σχετίζεται με φλεγμονή των αρτηριών.
• ΗΚΓ: ενδέχεται να προταθεί ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ), το οποίο καταγράφει τα ηλεκτρικά σήματα της καρδιάς.
• Δοκιμασία κόπωσης με άσκηση: μπορεί να συστηθεί όταν τα σημεία και τα συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη δραστηριότητα. Ο εξεταζόμενος περπατά σε διάδρομο ή κάνει ποδήλατο σε στατικό εργόμετρο, ενώ είναι συνδεδεμένος με ΗΚΓ. Η δοκιμασία μπορεί να αναδείξει καρδιακές ανωμαλίες που αλλιώς θα περνούσαν απαρατήρητες. Αν δεν είναι εφικτή η άσκηση, μπορεί να χορηγηθεί φάρμακο που μιμείται την επίδραση της άσκησης στην καρδιά.
• Ηχωκαρδιογράφημα: χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα για να δείξει πόσο αποτελεσματικά κινείται το αίμα μέσω των αρτηριών όταν η καρδιά πάλλεται. Ορισμένες φορές γίνεται σε συνδυασμό με δοκιμασία κόπωσης.
• Υπερηχογράφημα Doppler: ο γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικό υπερηχογράφημα Doppler για να μετρήσει την αρτηριακή πίεση σε περισσότερα από ένα σημεία στο χέρι ή στο πόδι. Οι μετρήσεις αυτές βοηθούν στην εκτίμηση της σοβαρότητας πιθανών στενώσεων και της ταχύτητας ροής του αίματος.
• Δείκτης αστραγάλου-βραχίονα (ABI): αποτελεί μέτρηση που συγκρίνει την αρτηριακή πίεση στον αστράγαλο με την αρτηριακή πίεση στο χέρι. Η εξέταση μπορεί να δείξει αν υπάρχει αθηροσκλήρωση στις αρτηρίες των ποδιών και των πελμάτων. Μια μη φυσιολογική διαφορά μπορεί να υποδηλώνει περιφερική αγγειακή νόσο, η οποία συχνά οφείλεται σε αθηροσκλήρωση.
• Καθετηριαστική αγγειογραφία: μπορεί να δείξει αν οι στεφανιαίες αρτηρίες είναι στενωμένες ή αποφραγμένες. Κατά τη διαδικασία, εισάγεται ένας λεπτός καθετήρας σε αγγείο και προωθείται έως την καρδιά. Μέσω του καθετήρα χορηγείται σκιαγραφικό. Όταν το σκιαγραφικό γεμίσει τις αρτηρίες, αυτές απεικονίζονται σε ακτινογραφία, αναδεικνύοντας τα σημεία απόφραξης.
• Ασβέστιο στις στεφανιαίες αρτηρίες: η εξέταση αυτή, γνωστή και ως καρδιακή αξονική σάρωση, χρησιμοποιεί αξονική τομογραφία για λεπτομερείς εικόνες της καρδιάς. Μπορούν να φανεί εναποθέσεις ασβεστίου στα τοιχώματα των αρτηριών. Το αποτέλεσμα δίνεται ως βαθμολογία: όσο μεγαλύτερη είναι, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος αθηροσκληρωτικής καρδιοπάθειας.
• Άλλες απεικονιστικές εξετάσεις: ο γιατρός μπορεί να εξετάσει τις αρτηρίες και με MRA ή PET. Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να δείξουν σκλήρυνση και στένωση μεγάλων αρτηριών, καθώς και ανευρύσματα.

Θεραπεία αθηροσκλήρωσης

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως μια ισορροπημένη διατροφή και η σωματική δραστηριότητα, αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην αθηροσκλήρωση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθούν φάρμακα ή επεμβατικές λύσεις.

Φάρμακα για την αθηροσκλήρωση

Υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων που μπορούν να επιβραδύνουν ή ακόμη και να αναστρέψουν τις επιπτώσεις της αθηροσκλήρωσης. Ενδεικτικά, χρησιμοποιούνται:

• Στατίνες και άλλα φάρμακα για τη χοληστερόλη
• Φάρμακα που μειώνουν την πήξη του αίματος
• Φάρμακα για την αρτηριακή πίεση

Χειρουργικές ή μη χειρουργικές τεχνικές

Μερικές φορές απαιτείται πιο επιθετική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της αθηροσκλήρωσης. Αν υπάρχουν έντονα συμπτώματα ή σημαντική απόφραξη, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει μία από τις παρακάτω επιλογές:

• Τοποθέτηση stent και αγγειοπλαστική: η διαδερμική στεφανιαία παρέμβαση (PCI) εφαρμόζεται για να ανοίξει μια αρτηρία που έχει στενέψει ή φράξει. Εισάγεται καθετήρας στην προσβεβλημένη αρτηρία. Ένας δεύτερος καθετήρας περνά έως το σημείο της απόφραξης και στη άκρη του έχει μπαλόνι. Το μπαλόνι φουσκώνει ώστε να διασταλεί η αρτηρία. Συχνά παραμένει ένα μικρό δικτυωτό σωληνάκι (stent) για να βοηθά να μένει η αρτηρία ανοιχτή.
• Ενδαρτηρεκτομή: σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση της πλάκας από τα τοιχώματα μιας στενωμένης αρτηρίας. Όταν η επέμβαση αφορά αρτηρίες του λαιμού.
• Ινωδολυτική θεραπεία: αν ένας θρόμβος αίματος αποφράσσει μια αρτηρία, ο γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει φάρμακα που διαλύουν τον θρόμβο για να τον διασπάσουν.
• Ηχωκαρδιογράφημα: η εξέταση αυτή χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα για να δείξει πόσο καλά ρέει το αίμα στις αρτηρίες όταν η καρδιά χτυπά. Μερικές φορές εφαρμόζεται μαζί με δοκιμασία κόπωσης.
• Χειρουργική παράκαμψης στεφανιαίων αρτηριών: χρησιμοποιείται ένα υγιές αγγείο από άλλη περιοχή του σώματος για να δημιουργηθεί «παράκαμψη» γύρω από την αποφραγμένη αρτηρία, ώστε να ανακατευθυνθεί η ροή του αίματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόσχευμα από συνθετικό υλικό.

Αλλαγές στον τρόπο ζωής και αυτοφροντίδα

• Διακοπή καπνίσματος: το κάπνισμα προκαλεί βλάβες στις αρτηρίες. Η διακοπή του είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να διατηρηθούν οι αρτηρίες σε καλύτερη κατάσταση και να μειωθούν οι συνέπειες της αθηροσκλήρωσης.
• Σωματική δραστηριότητα: η συστηματική άσκηση βελτιώνει την κυκλοφορία, μειώνει την αρτηριακή πίεση και μειώνει τον κίνδυνο αθηροσκλήρωσης και καρδιακής νόσου. Στοχεύστε σε άσκηση τουλάχιστον 30 λεπτών.
• Μείωση βάρους και διατήρηση υγείας: ακόμη και μια μικρή απώλεια βάρους σε άτομα με περίσσιο βάρος μπορεί να μειώσει την πιθανότητα υπέρτασης και υψηλής χοληστερόλης, δύο βασικών παραγόντων κινδύνου για αθηροσκλήρωση.
• Κατανάλωση θρεπτικών τροφών: μια διατροφή φιλική προς την καρδιά, με πολλά φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης, και με περιορισμό των επεξεργασμένων υδατανθράκων, των γλυκών, των κορεσμένων λιπαρών και του νατρίου, βοηθά στον έλεγχο βάρους, πίεσης, χοληστερόλης και σακχάρου. Αντί για λευκό ψωμί, επιλέξτε ψωμί ολικής άλεσης. Για σνακ προτιμήστε ένα μήλο, μια μπανάνα ή στικς καρότου. Χρησιμοποιήστε τις ετικέτες διατροφικών στοιχείων ώστε να παρακολουθείτε την πρόσληψη αλατιού και λιπαρών. Μειώστε ή κόψτε τη ζάχαρη και τα υποκατάστατα ζάχαρης, αντικαθιστώντας τα με μονοακόρεστα λιπαρά όπως το ελαιόλαδο.
• Περιορισμός του στρες: όσο γίνεται, μειώστε το στρες. Εφαρμόστε υγιείς τρόπους διαχείρισης, όπως χαλάρωση μυών και βαθιές αναπνοές. Αν έχετε υψηλή χοληστερόλη, υψηλή πίεση, διαβήτη ή άλλη χρόνια πάθηση, συνεργαστείτε με τον γιατρό σας για καλύτερο έλεγχο και βελτίωση της συνολικής υγείας.

Τι να κάνετε και τι να αποφεύγετε

Ένα άτομο με αθηροσκλήρωση χρειάζεται να ακολουθεί συγκεκριμένες οδηγίες ώστε να ελέγχει την κατάσταση και τα σχετικά συμπτώματα. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής έχουν καθοριστική σημασία, επομένως απαιτείται συνεπής τήρηση υγιών συνηθειών.

• Να κάνετε: να επιλέγετε θρεπτικά τρόφιμα.
• Να αποφεύγετε: το κάπνισμα.
• Να κάνετε: να γυμνάζεστε συστηματικά.
• Να αποφεύγετε: το άγχος ή την ένταση.