Ατροφία όρχεων: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Η ατροφία των όρχεων είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από τη μείωση του μεγέθους των όρχεων, δηλαδή των δύο ανδρικών αναπαραγωγικών αδένων που βρίσκονται στο όσχεο. Ο βασικός ρόλος του οσχέου είναι η ρύθμιση της θερμοκρασίας γύρω από τους όρχεις, γεγονός που επιτυγχάνεται με τη σύσπαση όταν η θερμοκρασία είναι χαμηλή και τη χαλάρωση όταν είναι υψηλότερη. Λόγω αυτής της διαδικασίας, οι όρχεις ενδέχεται να παρουσιάζουν διαφορετικό μέγεθος στη διάρκεια της ημέρας. Στην περίπτωση της ατροφίας όμως, το ίδιο το όργανο ελαττώνεται σε μέγεθος, ανεξάρτητα από το όσχεο. Η αιτία αυτού του φαινομένου μπορεί να σχετίζεται με τραυματισμούς, υποκείμενες ιατρικές παθήσεις ή έκθεση σε χημικές ουσίες.

Συμπτώματα ατροφίας όρχεων

Τα σημάδια που υποδηλώνουν ατροφία των όρχεων διαφέρουν, ανάλογα με το αν εμφανίζονται πριν ή μετά την εφηβεία:

Πριν την εφηβεία

• Καθυστερημένη ανάπτυξη: Σε αγόρια που δεν έχουν ακόμη μπει στην εφηβεία, η ατροφία των όρχεων μπορεί να εκδηλωθεί ως καθυστέρηση ή διαταραχή στην ανάπτυξη των όρχεων σε σύγκριση με συνομηλίκους.
• Ασυνήθης εμφάνιση γεννητικών οργάνων: Υπάρχει πιθανότητα οι όρχεις να έχουν ατροφική ή άνιση όψη, να είναι μικρότεροι ή ασύμμετροι.
• Πόνος ή δυσφορία: Ορισμένα αγόρια μπορεί να βιώνουν ήπιες ενοχλήσεις ή πόνο στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, αν και αυτό είναι λιγότερο συχνό πριν την εφηβεία.
• Ορμονική ανισορροπία: Αν και ενδέχεται να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, πριν την εφηβεία τα συμπτώματα είναι συνήθως λιγότερο εμφανή. Ενδείξεις όπως βραδύτερη σωματική ανάπτυξη, αναστολή της μυϊκής μάζας ή αργοπορία στην εμφάνιση δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου μπορεί να σχετίζονται με διαταραχές στα επίπεδα ορμονών.

Μετά την εφηβεία

• Μείωση όγκου των όρχεων: Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα μετά την εφηβεία είναι η εμφανής μείωση του μεγέθους του ενός ή και των δύο όρχεων.
• Πόνος ή ενόχληση: Μετά την εφηβεία, ο πόνος ή η ενόχληση στην περιοχή των όρχεων μπορεί να γίνει πιο αισθητή και κυμαίνεται σε βαρύτητα.
• Ενδείξεις ορμονικής διαταραχής: Δυσλειτουργία στο ενδοκρινικό σύστημα δύναται να οδηγήσει σε μειωμένη σεξουαλική διάθεση, προβλήματα στύσης, υπογονιμότητα, αίσθημα κόπωσης, αλλαγές στη διάθεση και ανάπτυξη ιστού στο στήθος στους άνδρες.
• Υπογονιμότητα: Η ατροφία των όρχεων συχνά έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής ή της ποιότητας του σπέρματος, προκαλώντας δυσκολίες στη σύλληψη.
• Μεταβολές στα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου: Η ανισορροπία στις ορμόνες λόγω της ατροφίας επιφέρει αλλαγές, όπως ελαχιστοποίηση της τριχοφυΐας, μείωση μυϊκής μάζας ή μεταβολές στη χροιά της φωνής.
• Ψυχολογικές επιπτώσεις: Αυτή η πάθηση μπορεί να έχει και ψυχολογικές συνέπειες, όπως αίσθημα αδυναμίας, άγχος ή καταθλιπτική διάθεση, ειδικά όταν επηρεάζονται η σεξουαλική λειτουργία ή η γονιμότητα.

Αίτια ατροφίας των όρχεων

Οι όρχεις αποτελούνται κυρίως από δύο τύπους κυττάρων: τα γεννητικά και τα κύτταρα Leydig. Τα πρώτα είναι υπεύθυνα για την παραγωγή σπερματοζωαρίων, ενώ τα κύτταρα Leydig εκκρίνουν τεστοστερόνη. Η ισορροπία αυτών των κυττάρων καθορίζει τη σταθερή δομή και λειτουργικότητα των όρχεων. Απώλεια αυτών των κυττάρων οδηγεί στη μείωση του εσωτερικού υγρού και σμίκρυνση του οργάνου. Κύριες αιτίες ατροφίας των όρχεων περιλαμβάνουν:

• Ορμονική διαταραχή: Συμπεριλαμβάνει επίδραση από φάρμακα, ακτινοβολία ή χρήση ανδρογόνων στεροειδών.
• Λοιμώξεις: Όπως οι ιογενείς νόσοι (π.χ. παρωτίτιδα) ή ο ιός HIV.
• Τραυματισμός: Σωματική κάκωση στην περιοχή των όρχεων.
• Χρόνια κατανάλωση αλκοόλ: Βλάπτει το συκώτι και διαταράσσει την ορμονική ισορροπία.
• Ηλικία: Η ατροφία των όρχεων αποτελεί και φυσιολογική συνέπεια της γήρανσης, συναντάται συχνότερα σε άνδρες εκτός αναπαραγωγικής ηλικίας.

Διάγνωση της ατροφίας των όρχεων

Ο ιατρός συνήθως ξεκινά τη διερεύνηση με ερωτήσεις σχετικά με τον τρόπο ζωής του ασθενούς και το ιατρικό ιστορικό του συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης φαρμάκων. Έπειτα διενεργεί φυσική εξέταση των όρχεων, προσηλώνοντας την προσοχή στα παρακάτω:

• Μέγεθος
• Σχήμα
• Υφή
• Σκληρότητα

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές εξετάσεις ώστε να αναζητηθεί η αιτία της ατροφίας. Τα διαγνωστικά τεστ ενδέχεται να περιλαμβάνουν:

Αντιμετώπιση της ατροφίας των όρχεων

Ο τρόπος θεραπείας εξαρτάται από το αίτιο που οδήγησε στην ατροφία. Η έγκαιρη διάγνωση και η παρέμβαση ενδέχεται να αναστρέψουν την κατάσταση. Οι επιλογές αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• Χρήση αντιβιοτικών όταν πρόκειται για βακτηριακή λοίμωξη.
• Συστάσεις για τροποποίηση του τρόπου ζωής.
• Ορμονική θεραπεία σε περιπτώσεις ορμονικής διαταραχής ή χαμηλής παραγωγής τεστοστερόνης.

Η χειρουργική επέμβαση δεν είναι πάντοτε απαραίτητη για την ατροφία των όρχεων. Η καταλληλότητα εξαρτάται από το εκάστοτε αίτιο, συνεπώς πρέπει να ακολουθείται ιατρική συμβουλή για την επιλογή του ενδεδειγμένου θεραπευτικού πλάνου.

Πότε να συμβουλευτείτε γιατρό;

Επικοινωνήστε με τον ιατρό όταν παρατηρήσετε διαρκή πόνο στους όρχεις, αλλαγές σε μέγεθος ή σχήμα, δυσκολίες στην ούρηση, ψηλαφητές διογκώσεις, διαταραχές στη σεξουαλική λειτουργία, εμφανή σημεία λοίμωξης, συμπτώματα ορμονικής διαταραχής, προβλήματα γονιμότητας ή οποιοδήποτε ασυνήθιστο σύμπτωμα στη γεννητική περιοχή. Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά στη σωστή διάγνωση και θεραπεία.

Οικιακές πρακτικές για την ατροφία των όρχεων

Αναφέρονται κάποιες φυσικές μέθοδοι για την αντιμετώπιση της ατροφίας των όρχεων, ωστόσο δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των σπιτικών θεραπειών στην αποκατάσταση ή την άρση των υποκείμενων αιτίων. Ενδεικτικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• Ισορροπημένη διατροφή: Εντάξτε στη διατροφή σας τροφές πλούσιες σε ψευδάργυρο, όπως ξηρούς καρπούς, σπόρους και θαλασσινά, προς υποστήριξη της παραγωγής τεστοστερόνης.
• Συστηματική φυσική άσκηση: Αξιοποιήστε τη σωματική άσκηση για τη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος και των επιπέδων ορμονών.
• Διαχείριση του άγχους: Χρησιμοποιήστε τεχνικές χαλάρωσης, όπως ο διαλογισμός και η γιόγκα, για τη μείωση της κορτιζόλης και τη βελτιστοποίηση των ορμονών.
• Αποφυγή επιβλαβών ουσιών: Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ και αποφύγετε τη χρήση αναβολικών στεροειδών.