Διαταραχές ισορροπίας και βάδισης: Αίτια

Οι διαταραχές της ισορροπίας είναι καταστάσεις που προκαλούν αίσθημα αστάθειας, το οποίο συχνά εκδηλώνεται κατά τη στάση ή το περπάτημα. Συχνά συνοδεύονται από ίλιγγο ή αίσθηση περιστροφής. Παρακάτω παρουσιάζονται οι κύριες αιτίες και οι επιλογές θεραπείας για αυτά τα προβλήματα.

Τι είναι η μη φυσιολογική βάδιση;

Μη φυσιολογική βάδιση ή διαταραχή βάδισης εμφανίζεται όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να βαδίσει με τον συνηθισμένο τρόπο. Τέτοιες διαταραχές μπορεί να προκύψουν λόγω τραυματισμών, παθήσεων ή προβλημάτων που σχετίζονται με τα κάτω άκρα ή τα πέλματα. Αν και το βάδισμα θεωρείται απλή καθημερινή δραστηριότητα, διάφορα συστήματα του ανθρώπινου σώματος συνεργάζονται ώστε να είναι αρμονική και αποτελεσματική η κίνηση. Όταν κάποια από αυτά τα συστήματα δεν λειτουργούν σωστά, εκδηλώνεται μη φυσιολογική βάδιση. Η ασταθής βάδιση μπορεί να εκφράζεται με τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Αίσθημα ζάλης ή ίλιγγος κατά το περπάτημα
• Σύρσιμο των ποδιών ενώ περπατάτε
• Έλλειψη ισορροπίας ή αίσθημα αστάθειας
• Επαναλαμβανόμενη απώλεια σταθερότητας

Άτομα με χρόνια ασταθή βάδιση συχνά περπατούν με τα πόδια τους σε ευρεία απόσταση μεταξύ τους, κινούνται αργά και είναι ιδιαίτερα προσεκτικά ή μπορεί να σκοντάφτουν.

Τύποι μη φυσιολογικής βάδισης

Οι διαταραχές της βάδισης διαχωρίζονται σε πέντε βασικούς τύπους, ανάλογα με τα συμπτώματα ή τη μορφή του βαδίσματος:

• Σπαστική βάδιση
• Ψαλιδωτή βάδιση
• Βάδιση ανύψωσης
• Συρτή βάδιση
• Σπρωχτή βάδιση

Εκτός από αυτούς τους τύπους, το σύμπτωμα της χωλότητας επίσης χαρακτηρίζεται ως μη φυσιολογική βάδιση. Η χωλότητα μπορεί να είναι προσωρινή ή μόνιμη και σε κάποιες περιπτώσεις υποχωρεί χωρίς ιατρική παρέμβαση.

Αιτίες

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσκολία στη βάδιση σχετίζεται με οξέα προβλήματα, όπως μώλωπες, κοψίματα ή κατάγματα που ενδέχεται να προκαλέσουν χωλότητα ή τροποποιημένο βάδισμα, όμως δεν θεωρούνται βασικές αιτίες μη φυσιολογικής βάδισης. Παθολογικές καταστάσεις που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα ή τα άκρα μπορούν να προκαλέσουν τέτοια συμπτώματα. Κύριες αιτίες περιλαμβάνουν:

• Κακώσεις
• Τραυματισμοί
• Φλεγμονές
• Πόνος

Οι μακροχρόνιες δυσκολίες συχνά οφείλονται σε νευρομυϊκά προβλήματα, ενώ οι ανωμαλίες στο βάδισμα, στην ισορροπία και στον συντονισμό σχετίζονται με διάφορες ιατρικές καταστάσεις. Επιπλέον, περιορισμός της κινητικότητας ή κόπωση συντελούν στις διαταραχές. Αδυναμία σε ένα σκέλος μπορεί να κάνει το περπάτημα δύσκολο, ενώ μειωμένη αντίληψη στα κάτω άκρα δυσχεραίνει τον έλεγχο των κινήσεων ή την επαφή με το έδαφος.

Διάγνωση

• Ο γιατρός αρχίζει με λεπτομερή λήψη ιστορικού, στην οποία περιλαμβάνονται και πληροφορίες σχετικά με τυχόν φαρμακευτική αγωγή.
• Είναι σημαντικό να αναφερθεί αν έχουν σημειωθεί πρόσφατα πτώσεις ή σχεδόν ατυχήματα, καθώς και αν υπάρχει κατανάλωση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.
• Διαγνωστικά τεστ όπως οι μετρήσεις αγωγιμότητας των νεύρων και το ηλεκτρομυογράφημα μπορούν να εντοπίσουν νευρομυϊκές διαταραχές ή περιφερική νευροπάθεια.
• Εργαστηριακές εξετάσεις αίματος μπορεί να ζητηθούν για την αναζήτηση παραγόντων που επηρεάζουν την ισορροπία.
• Ο γιατρός θα παρατηρήσει τον τρόπο που περπατάτε υιοθετώντας διαφορετικές μεθόδους παρατήρησης και αξιολόγησης.
• Μπορεί να ζητηθεί να περπατήσετε σε ευθεία γραμμή, ενώ θα αξιολογηθεί η στάση του σώματος, το μήκος του βήματος και τυχόν ανάγκη υποστήριξης.
• Για την αξιολόγηση χρησιμοποιείται και η Κλίμακα Λειτουργικής Βάδισης, με βαθμολογία από 0 έως 5· ένα πέντε υποδηλώνει πλήρη ανεξαρτησία στο βάδισμα.

Ειδικές δοκιμασίες κίνησης μπορούν να εντοπίσουν τα ιδιαίτερα προβλήματα στη βάδιση. Άλλες εξετάσεις που συμβάλλουν στον εντοπισμό της αιτίας ενδέχεται να περιλαμβάνουν:

• Τεστ ακοής
• Αξιολόγηση της λειτουργίας του έσω ωτός
• Έλεγχο όρασης και παρακολούθηση της κίνησης των ματιών

Ανάλογα με τα συνοδά συμπτώματα, ο γιατρός ενδέχεται να προτείνει περαιτέρω εξετάσεις, όπως:

• Έλεγχο αρτηριακής πίεσης σε ύπτια, καθιστή και όρθια θέση
• Εξετάσεις αίματος για επίπεδα αιμοσφαιρίνης, λειτουργία θυρεοειδούς, ηλεκτρολύτες, γλυκόζη και βιταμίνη B12
• Αξιολόγηση γνωστικών λειτουργιών
• Εντοπισμό κατάθλιψης
• Οφθαλμολογική εξέταση

Τα διαγνωστικά και ερευνητικά εργαλεία διαφέρουν, καθώς τα αίτια της αστάθειας στην κίνηση ποικίλλουν. Απεικονιστικές μέθοδοι όπως η μαγνητική τομογραφία ή η αξονική τομογραφία χρησιμοποιούνται για τη μελέτη του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, προσδιορίζοντας ποιο τμήμα του νευρικού συστήματος συμβάλλει στα προβλήματα ισορροπίας και βάδισης.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση των διαταραχών βάδισης περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και φυσικοθεραπεία. Ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει φάρμακα για την ανακούφιση της αστάθειας εφόσον υφίστανται συγκεκριμένοι παράγοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητη η χειρουργική επέμβαση, ιδίως αν η αιτία σχετίζεται με προβλήματα στη σπονδυλική στήλη, όπως στένωση στην οσφυϊκή ή αυχενική μοίρα. Άλλες θεραπευτικές λύσεις περιλαμβάνουν τη χρήση βοηθητικών ακοής για προβλήματα ακοής, μπαστούνια ή περιπατητές και διόρθωση όρασης μέσω γυαλιών. Εφόσον κάποια υποκείμενη πάθηση ευθύνεται για τη μη φυσιολογική βάδιση, το περπάτημα συνήθως αποκαθίσταται όταν θεραπευτεί το αίτιο. Για παράδειγμα, τα κατάγματα βελτιώνονται με ακινητοποίηση, ενώ άλλοι τραυματισμοί ίσως χρειαστούν χειρουργική επέμβαση ή φυσιοθεραπεία ώστε να επανέλθει το βάδισμα στο φυσιολογικό. Σε χρόνια περιστατικά μη φυσιολογικής βάδισης είναι πιθανό να χρειαστούν βοηθήματα, όπως:

• Ορθωτικοί νάρθηκες κάτω άκρων
• Πατερίτσες
• Μπαστούνια
• Περιπατητές (rollators)

Παρόλο που η θεραπεία μπορεί να μην αποκαταστήσει εντελώς το φυσιολογικό περπάτημα, συχνά μειώνει σημαντικά τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Η φυσικοθεραπεία βοηθάει στο να μάθουν οι ασθενείς να περπατούν με διαταραχές των ποδιών, όπως η αίσθηση μούδιασματος, ενώ η αποκατάσταση συμβάλλει στην εκμάθηση νέων κινήσεων, στον αντισταθμιστικό χειρισμό της αδυναμίας ισορροπίας και στην αποφυγή ατυχημάτων πτώσης. Σε περιπτώσεις ιλίγγου, μέσω εκπαίδευσης μπορεί κανείς να μάθει να κρατά σωστά το κεφάλι για να βελτιώσει την ισορροπία του.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε γιατρό

Επισκεφθείτε γιατρό εάν είχατε πρόσφατα πτώση ή αν η αστάθεια στο περπάτημά σας προκαλεί την αίσθηση κινδύνου για απώλεια ισορροπίας. Λάβετε μέτρα για να προστατευτείτε και να μειώσετε την πιθανότητα τραυματισμών εφόσον εμφανλιστεί κάποιο από τα παρακάτω συμπτώματα:

• Τραυματισμός μετά από πτώση ή χτύπημα στο κεφάλι
• Δυσκολία στην ομιλία
• Δύσπνοια
• Αίσθηση ζάλης
• Κλίση του προσώπου στη μία πλευρά μετά από πτώση
• Απώλεια ελέγχου ούρων ή κοπράνων
• Εκδήλωση συμπτωμάτων μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση
• Έντονος και διαξιφιστικός πονοκέφαλος
• Αιφνίδια σύγχυση
• Ξαφνικό μούδιασμα σε επιμέρους περιοχές του σώματος
• Αιφνίδια αλλαγή στον τρόπο βάδισης

Μέτρα πρόληψης και φροντίδας στο σπίτι

Δεδομένου ότι τα λάθη στη βαδιστική λειτουργία αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσεων και τραυματισμών, καλό είναι να λάβετε τα παρακάτω προληπτικά μέτρα στο σπίτι:

• Διατηρείτε το πάτωμα καθαρό και ελεύθερο από αντικείμενα
• Αποφύγετε τη χρήση χαλιών που γλιστρούν
• Τα καλώδια ρεύματος να βρίσκονται μακριά από διαδρόμους και περάσματα
• Εξασφαλίστε επαρκή φωτισμό σε όλα τα δωμάτια και στις σκάλες
• Τοποθετήστε αντανακλαστική ταινία στα άκρα της σκάλας, πάνω και κάτω