Διφθερίτιδα

Η διφθερίτιδα είναι μια σοβαρή λοίμωξη που προκαλείται από το βακτήριο Corynebacterium diphtheriae. Πρόκειται για νόσο που μπορεί να προσβάλει το αναπνευστικό σύστημα, τον καρδιακό μυ και το νευρικό σύστημα. Μεταδίδεται κυρίως με σταγονίδια στον αέρα, όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, φτερνίζεται ή μιλά. Η βασικότερη προστασία απέναντι στη διφθερίτιδα είναι ο εμβολιασμός. Χάρη στα εμβόλια, τα περιστατικά έχουν μειωθεί δραστικά παγκοσμίως. Παρ’ όλα αυτά, η νόσος εξακολουθεί να εμφανίζεται σε περιοχές όπου η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει χαμηλή. Τα συμπτώματα συνήθως εκδηλώνονται 2 έως 5 ημέρες μετά τη μόλυνση και μπορεί να περιλαμβάνουν έντονο πονόλαιμο, πυρετό και γενικευμένη αδυναμία. Συχνά παρατηρούνται διογκωμένοι λεμφαδένες στον λαιμό, καθώς και χαρακτηριστική γκρι ή λευκή επικάλυψη στις αμυγδαλές και στον φάρυγγα. Είναι κρίσιμο να ζητείται ιατρική βοήθεια το συντομότερο δυνατό. Η έγκαιρη και σωστά οργανωμένη θεραπεία είναι απαραίτητη, καθώς μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών και περιορίζει τη μετάδοση.

Τι είναι η διφθερίτιδα και η εξάπλωσή της

Πριν την καθιέρωση του εμβολίου, η διφθερίτιδα αποτελούσε μία από τις κύριες αιτίες θανάτου στα παιδιά. Σήμερα, η συχνότητά της έχει μειωθεί χάρη στους εμβολιασμούς. Ωστόσο, σε πληθυσμούς με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη, εξακολουθεί να θεωρείται σημαντική απειλή.

Ιστορική πορεία και σημερινή εικόνα

Τον 19ο αιώνα η διφθερίτιδα εμφανιζόταν συχνά. Κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Λιθουανία είχε ευρεία διασπορά. Από τη δεκαετία του 1960, με την έναρξη του εμβολιασμού κατά της διφθερίτιδας, η κατάσταση βελτιώθηκε αισθητά. Στη σημερινή εποχή στη Λιθουανία δεν καταγράφονται νέα περιστατικά. Σε επίπεδο Ευρώπης, έως τον Φεβρουάριο του 2023 είχαν αναφερθεί 273 κρούσματα.

Γεωγραφική κατανομή

Η διφθερίτιδα εντοπίζεται συχνότερα σε αναπτυσσόμενες χώρες και σε καταυλισμούς μεταναστών, όπου ο εμβολιασμός δεν καλύπτει επαρκώς τον πληθυσμό. Ως περιοχές αυξημένου κινδύνου αναφέρονται το Αφγανιστάν, το Πακιστάν και άλλες αντίστοιχες περιοχές.

Ομάδες αυξημένου κινδύνου

• Άτομα που δεν έχουν εμβολιαστεί
• Ταξιδιώτες που επισκέπτονται ενδημικές περιοχές
• Άνθρωποι που ζουν σε συνθήκες ανεπαρκούς υγιεινής

Η κατανόηση της εξάπλωσης της διφθερίτιδας και των ομάδων κινδύνου είναι καθοριστική, ώστε τα μέτρα πρόληψης να σχεδιάζονται αποτελεσματικά.

Αίτια της διφθερίτιδας και τρόποι μετάδοσης

Ο βασικός αιτιολογικός παράγοντας της διφθερίτιδας είναι το βακτήριο Corynebacterium diphtheriae. Μεταδίδεται μέσω του αναπνευστικού, όπως σε περιστατικά βήχα ή φτερνίσματος. Επιπλέον, μπορεί να μεταφερθεί με άμεση επαφή με εκκρίσεις ασθενούς ή μέσω αντικειμένων που έχουν μολυνθεί. Όταν το βακτήριο εισέλθει στον οργανισμό από το αναπνευστικό, από τον βλεννογόνο των ματιών, των γεννητικών οργάνων ή από τραυματισμένο δέρμα, μπορεί να ξεκινήσει η λοιμώδης νόσος. Ένα μολυσμένο άτομο είναι δυνατό να μεταδίδει τη λοίμωξη έως και 4 εβδομάδες, ενώ υγιείς φορείς μπορούν να τη διασπείρουν ακόμη και για 6 μήνες. Η διφθερίτιδα είναι ιδιαίτερα μεταδοτική και απαιτεί αυστηρή εφαρμογή προληπτικών μέτρων.

• Η διφθερίτιδα προκαλείται από το βακτήριο Corynebacterium diphtheriae.
• Η μετάδοση γίνεται μέσω του αναπνευστικού, με άμεση επαφή με εκκρίσεις ασθενούς και μέσω μολυσμένων αντικειμένων.
• Η είσοδος του βακτηρίου μπορεί να γίνει από το αναπνευστικό, τους βλεννογόνους των ματιών και των γεννητικών οργάνων ή από δέρμα με βλάβη.
• Το μολυσμένο άτομο μπορεί να μεταδίδει έως 4 εβδομάδες, ενώ οι υγιείς φορείς έως και 6 μήνες.

Κύρια συμπτώματα της διφθερίτιδας

Η διφθερίτιδα είναι σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη με συμπτώματα που εμφανίζονται σχετικά συχνά σε πάσχοντα άτομα. Στα αρχικά στάδια, τα πιο συνηθισμένα σημεία είναι ο πόνος στον λαιμό, ο πυρετός και η αδυναμία. Με την εξέλιξη της νόσου μπορεί να παρουσιαστούν χαρακτηριστικά ευρήματα, όπως γκρι ή λευκή επικάλυψη στις αμυγδαλές και στον φάρυγγα, διόγκωση των λεμφαδένων στον τράχηλο και δυσχέρεια στην αναπνοή.

Πρώιμα σημάδια

• Πονόλαιμος
• Πυρετός
• Γενική αδυναμία

Όψιμα συμπτώματα

• Γκρι ή λευκή επικάλυψη στις αμυγδαλές και στον λαιμό
• Διογκωμένοι λεμφαδένες στον τράχηλο (γνωστό και ως εικόνα διογκωμένου λαιμού)
• Δυσκολία στην αναπνοή

Ειδικά κλινικά χαρακτηριστικά

Η διφθερίτιδα μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικές μορφές και κάθε μορφή συνδέεται με ιδιαίτερα συμπτώματα. Για παράδειγμα, η διφθερίτιδα του λάρυγγα μπορεί να συνοδεύεται από βραχνάδα και έντονη αναπνευστική δυσκολία. Η έγκαιρη αναγνώριση των εκδηλώσεων και η έναρξη κατάλληλης θεραπείας μειώνουν την πιθανότητα σοβαρών επιπλοκών. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό τα σημεία της νόσου να παρακολουθούνται προσεκτικά και να αναγνωρίζονται εγκαίρως.

Επίδραση της βακτηριακής λοίμωξης στον οργανισμό

Τα βακτήρια της διφθερίτιδας παράγουν τοξίνες, οι οποίες προκαλούν τοπικές βλάβες και γενικευμένη τοξική επιβάρυνση του οργανισμού. Οι τοξίνες αυτές περνούν στο αίμα και μπορούν να βλάψουν τον καρδιακό μυ (οδηγώντας σε μυοκαρδίτιδα), το νευρικό σύστημα, το ήπαρ και τα αιμοφόρα αγγεία. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της νόσου είναι η δημιουργία διφθεριτικής μεμβράνης, που σχηματίζεται ως αποτέλεσμα της τοξικής δράσης στους ιστούς. Σε βαριές περιπτώσεις, οι τοξίνες ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβες που απειλούν τη ζωή. Κατά προσέγγιση, σε 1 γραμμάριο εδάφους υπάρχουν 40 εκατομμύρια βακτήρια, ενώ σε 1 ml γλυκού νερού περίπου 1 εκατομμύριο. Υπολογίζεται ότι στη Γη υπάρχουν περίπου 5 × 10^30 βακτήρια, τα οποία συγκροτούν βιομάζα μεγαλύτερη από τη συνολική βιομάζα φυτών και ζώων. Παρότι τα βακτήρια είναι σημαντικά σε βιολογικές και βιομηχανικές διεργασίες, συχνά συνδέονται με σοβαρές επιπλοκές λοιμωδών νοσημάτων.

• Η φυματίωση προκαλεί περίπου 2 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική.
• Στις ανεπτυγμένες χώρες χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά για την αντιμετώπιση λοιμώξεων, όμως η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά αποτελεί σημαντικό πρόβλημα.
• Τα βακτήρια συμβάλλουν στον καθαρισμό λυμάτων, στη διάσπαση πετρελαιοκηλίδων, στην παραγωγή τυριού και γιαουρτιού μέσω ζύμωσης, καθώς και στην εξόρυξη μετάλλων στον μεταλλευτικό κλάδο και στη βιοτεχνολογία.

Αξίζει να επισημανθεί ότι ο σωστός εμβολιασμός και η τακτική ανανέωση των δόσεων μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών της διφθερίτιδας. Επίσης, άτομα που έχουν νοσήσει στο παρελθόν θα πρέπει να λαμβάνουν ενισχυτικές δόσεις σε τακτά διαστήματα.

Διάγνωση της διφθερίτιδας και εξετάσεις

Για τη διάγνωση της διφθερίτιδας απαιτείται συνδυασμός κλινικής εκτίμησης και εργαστηριακών εξετάσεων. Η εξέταση του ασθενούς είναι το πρώτο βήμα, με στόχο τον εντοπισμό χαρακτηριστικών σημείων, όπως η διφθεριτική μεμβράνη στον λαιμό. Ωστόσο, η επιβεβαίωση της διάγνωσης μπορεί να γίνει μόνο με εργαστηριακό έλεγχο.

Εργαστηριακές εξετάσεις

Η βασική εξέταση είναι η βακτηριολογική καλλιέργεια από επίχρισμα φάρυγγα, ώστε να αναπτυχθεί και να ταυτοποιηθεί το Corynebacterium diphtheriae. Συμπληρωματικά, οι ορολογικές εξετάσεις αξιολογούν την παρουσία αντισωμάτων έναντι της διφθεριτικής τοξίνης στο αίμα.

• Βακτηριολογική καλλιέργεια από επίχρισμα φάρυγγα
• Απομόνωση και ταυτοποίηση του βακτηρίου
• Ορολογικές εξετάσεις (ανίχνευση αντισωμάτων έναντι της τοξίνης)

Κλινική διάγνωση

Η κλινική διάγνωση βασίζεται σε προσεκτική ιατρική εκτίμηση. Η στοματοφαρυγγική μορφή είναι η συχνότερη και συνήθως εμφανίζεται με γκριζωπή μεμβράνη στις αμυγδαλές και στον ουρανίσκο. Η διόγκωση του λαιμού, ο πυρετός και ο πονοκέφαλος αποτελούν επίσης σημαντικά ευρήματα. Για την επιβεβαίωση απαιτείται πλήρης διερεύνηση κάθε περιστατικού, καθώς μόνο ο συνδυασμός κλινικών και εργαστηριακών δεδομένων επιτρέπει ακριβή διάγνωση αυτής της σοβαρής νόσου.

Θεραπευτικές μέθοδοι και μέσα

Η αντιμετώπιση της διφθερίτιδας ξεκινά άμεσα από τα πρώτα βήματα, ακόμη και πριν υπάρξουν διαθέσιμα όλα τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Κεντρικά στοιχεία της θεραπείας είναι ο αντιδιφθεριτικός ορός, τα αντιβιοτικά και η ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. Σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν γλυκοκορτικοειδή. Όταν υπάρχει διφθερίτιδα του λάρυγγα, εφαρμόζονται εισπνοές ατμού, με σύνθεση που περιλαμβάνει γλυκοκορτικοειδή, σόδα, ευκάλυπτο και χαμομήλι. Οι ασθενείς νοσηλεύονται και παραμένουν σε απομόνωση. Η θεραπεία συνεχίζεται έως ότου οι καλλιέργειες για το υπεύθυνο βακτήριο βγουν αρνητικές δύο συνεχόμενες φορές.

• Αντιδιφθεριτικός ορός: βασική θεραπευτική παρέμβαση που εξουδετερώνει τη διφθεριτική τοξίνη και μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών.
• Αντιβιοτικά: χορηγούνται για να μειωθεί το βακτηριακό φορτίο και να περιοριστεί η μετάδοση.
• Ενδοφλέβια υγρά: βοηθούν στη διατήρηση της ισορροπίας υγρών και ηλεκτρολυτών, ιδιαίτερα σε σοβαρά περιστατικά.
• Γλυκοκορτικοειδή: αξιοποιούνται σε βαριές περιπτώσεις, όταν απαιτείται έλεγχος οιδήματος και φλεγμονωδών διεργασιών.

Η συνδυαστική θεραπεία και η στενή παρακολούθηση στο νοσοκομείο συμβάλλουν στην επιτυχή αντιμετώπιση της διφθερίτιδας και στη μείωση των επιπλοκών.

Πιθανές επιπλοκές και πρόληψη

Η διφθερίτιδα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις απειλούν τη ζωή. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η φλεγμονή του καρδιακού μυός (μυοκαρδίτιδα), οι νευρολογικές βλάβες και η απόφραξη των αεραγωγών.

Καρδιακές επιπλοκές

Μία από τις πιο βαριές επιπλοκές είναι η μυοκαρδίτιδα, δηλαδή η φλεγμονή του καρδιακού μυός. Μπορεί να προκαλέσει διαταραχές ρυθμού και καρδιακή ανεπάρκεια. Η άμεση έναρξη θεραπείας είναι απαραίτητη, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος σοβαρών καρδιακών βλαβών.

Νευρολογικές επιπλοκές

Η διφθερίτιδα είναι δυνατό να προσβάλει το νευρικό σύστημα, προκαλώντας παραλύσεις, κυρίως στο πρόσωπο, στον λάρυγγα και στους αναπνευστικούς μύες. Οι βλάβες αυτές μπορεί να είναι προσωρινές ή να παραμείνουν μόνιμες.

Προβλήματα στο αναπνευστικό

Η διφθεριτική μεμβράνη που σχηματίζεται στους αεραγωγούς μπορεί να οδηγήσει σε ασφυξία. Αυτό θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, επειδή μπορεί να προκαλέσει θάνατο από πνιγμονή. Για να αποφευχθούν τέτοιες επιπλοκές, είναι κρίσιμη η έγκαιρη διάγνωση και η δυναμική θεραπευτική αντιμετώπιση. Παράλληλα, ο εμβολιασμός παραμένει το βασικό μέτρο πρόληψης απέναντι σε αυτή τη σοβαρή νόσο.

Εμβολιασμός και ανοσοπροφύλαξη

Ο εμβολιασμός αποτελεί καθοριστικό τρόπο προστασίας από τη διφθερίτιδα. Το εμβόλιο κατά της διφθερίτιδας συνήθως χορηγείται σε συνδυασμό με εμβόλια για άλλα νοσήματα. Στη Λιθουανία, το πρόγραμμα ανοσοποίησης περιλαμβάνει τον εμβολιασμό για διφθερίτιδα και τα παιδιά ξεκινούν από την ηλικία των 2 μηνών, ενώ στη συνέχεια προβλέπονται αναμνηστικές δόσεις. Για τους ενήλικες συνιστάται αναμνηστικός εμβολιασμός κάθε 10 χρόνια. Στη Λιθουανία έχουν καταγραφεί περιστατικά διφθερίτιδας: το 2008 και το 2011 σημειώθηκαν 3 κρούσματα, από τα οποία το ένα κατέληξε σε θάνατο.

• Στη Λιθουανία τα παιδιά εμβολιάζονται στους 2, 4, 6 και 18 μήνες και ακολουθούν αναμνηστικές δόσεις στις ηλικίες 6-7 και 15-16 ετών.
• Στους ενήλικες στη Λιθουανία προτείνεται εμβολιασμός κατά της διφθερίτιδας ανά 10 χρόνια, ενώ μέρος των ατόμων άνω των 25 ετών μπορεί να τον λάβει δωρεάν μέσω του εθνικού προγράμματος ανοσοποίησης.
• Το κύριο εμβόλιο που χρησιμοποιείται στη Λιθουανία είναι το Infanrix Hexa, το οποίο παρέχει προστασία από διφθερίτιδα, τέτανο, κοκκύτη, πολιομυελίτιδα, ηπατίτιδα Β και Haemophilus influenzae τύπου B.

Ο εμβολιασμός μειώνει ουσιαστικά τη συχνότητα εμφάνισης της διφθερίτιδας. Στη Λιθουανία η διφθερίτιδα εντάσσεται στο εθνικό πρόγραμμα ανοσοποίησης και είναι σημαντικό ο εμβολιασμός να συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή.

Γενικά μέτρα πρόληψης

Πέρα από τον εμβολιασμό, είναι απαραίτητη η εφαρμογή βασικών μέτρων πρόληψης. Σε αυτά περιλαμβάνονται το συχνό πλύσιμο χεριών και η αποφυγή στενής επαφής με άτομα που νοσούν. Η σωστή τήρηση της προσωπικής υγιεινής είναι επίσης σημαντική. Η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα συμπτώματα της διφθερίτιδας έχει καθοριστικό ρόλο, επειδή βοηθά στον περιορισμό της διασποράς. Σε ταξίδια προς περιοχές όπου η διφθερίτιδα είναι συχνότερη, είναι απαραίτητος ο έλεγχος της εμβολιαστικής κατάστασης. Οι επαγγελματίες υγείας υπογραμμίζουν ότι η υψηλή εμβολιαστική κάλυψη στον πληθυσμό είναι κρίσιμη για τον έλεγχο της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων όπως η διφθερίτιδα. Με βάση στατιστικά στοιχεία, στη Λιθουανία λειτουργεί πρόγραμμα προληπτικών εμβολιασμών από το 1992. Η εμβολιαστική κάλυψη στη χώρα είναι υψηλή, από 94% έως 99% ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, γεγονός που συμβάλλει στην αποτροπή της εξάπλωσης λοιμωδών νοσημάτων. Η παρακολούθηση των δεικτών εμβολιασμού και η διασφάλιση ότι παραμένουν ομοιόμορφοι σε όλες τις περιοχές της Λιθουανίας θεωρούνται σημαντικές, ώστε να προστατεύεται ο πληθυσμός από τη διασπορά νοσημάτων.