Εγκεφαλική δραστηριότητα και κύκλοι ύπνου κατά τη διάρκεια των ονείρων

Ο ανθρώπινος ύπνος δεν είναι μια ενιαία κατάσταση, αλλά αποτελείται από δύο βασικές φάσεις: τον ύπνο με όνειρα, γνωστό και ως REM (από τον όρο rapid eye movement), και τον ύπνο χωρίς όνειρα ή αλλιώς τη φάση του αργού ύπνου (NREM). Κατά τη διάρκεια της νύχτας οι δύο αυτές φάσεις εναλλάσσονται σε κύκλους και ο τρόπος που «δένουν» μεταξύ τους καθορίζει σε μεγάλο βαθμό πόσο ξεκούραστοι θα αισθανθούμε.

Κύκλοι ύπνου και εναλλαγή φάσεων

Όσο κοιμόμαστε, ο εγκέφαλος περνά επαναλαμβανόμενα από συγκεκριμένους κύκλους ύπνου. Συνήθως κάθε κύκλος διαρκεί περίπου 1,5 ώρα. Μέσα σε μία νύχτα εμφανίζονται συνήθως από τέσσερις έως έξι τέτοιοι κύκλοι, οι οποίοι περιλαμβάνουν στάδια NREM και REM διαφορετικής διάρκειας.

Για το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας υπερισχύει ο ύπνος NREM, ο οποίος σταδιακά μειώνεται όσο πλησιάζει το πρωί, αφήνοντας όλο και περισσότερο χρόνο στον ύπνο REM. Αυτό εξηγεί γιατί τα όνειρα εμφανίζονται συχνότερα στο δεύτερο μισό της νύχτας, ενώ οι σύντομοι μεσημεριανοί ύπνοι συνήθως δεν προλαβαίνουν να φτάσουν σε αυτή την πιο βαθιά φάση.

Τι συμβαίνει στη φάση REM (ύπνος με όνειρα)

Η φάση των ονείρων ξεχωρίζει εύκολα από τις γρήγορες κινήσεις των ματιών κάτω από τα βλέφαρα. Σε αυτό το στάδιο ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ενεργός, παρότι το σώμα παραμένει σχεδόν πλήρως χαλαρό: ουσιαστικά κίνηση διατηρούν μόνο τα μάτια και οι μύες του διαφράγματος, ώστε να συνεχίζεται η αναπνοή.

Κατά τη διάρκεια του REM μεταβάλλεται ο καρδιακός ρυθμός, η αρτηριακή πίεση παρουσιάζει αυξομειώσεις, η αναπνοή γίνεται πιο έντονη και αυξάνεται η αιμάτωση προς τον εγκέφαλο και τα γεννητικά όργανα. Παράλληλα, εδώ εμφανίζεται η πλειονότητα των ονείρων, στοιχείο που έδωσε και την ονομασία «ύπνος με όνειρα» στη συγκεκριμένη φάση.

Στους ενήλικες, η φάση REM καταλαμβάνει συνήθως περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής διάρκειας του νυχτερινού ύπνου. Ωστόσο, το ποσοστό αυτό συχνά μειώνεται με την ηλικία, ενώ η συχνή διατάραξη του ρυθμού αυτής της φάσης μπορεί να σχετίζεται με φαινόμενα όπως τα ψευδή ξυπνήματα.

Πώς εκδηλώνεται η φάση NREM (αργός ύπνος)

Ο ύπνος χωρίς όνειρα (NREM) αποτελεί μια διαφορετική κατάσταση, η οποία χωρίζεται σε τρία στάδια: N1, N2 και N3. Κάθε στάδιο έχει τα δικά του χαρακτηριστικά ως προς τη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Στο NREM τα όνειρα είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Σε αυτή τη φάση περνάμε από την εγρήγορση και μέσα σε αυτήν το σώμα χαλαρώνει σε βάθος: οι παλμοί μειώνονται, η αρτηριακή πίεση πέφτει και περιορίζεται η ροή αίματος προς τους μύες και τον εγκέφαλο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ύπνος NREM καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας και θεωρείται απαραίτητος για την αποκατάσταση των σωματικών αποθεμάτων και δυνάμεων.

Πώς μεταβάλλονται οι φάσεις του ύπνου μέσα στη νύχτα

Στην αρχή της νύχτας εμφανίζονται κυρίως μεγαλύτερα διαστήματα αργού ύπνου (NREM). Όσο πλησιάζει το πρωί, αυτά μειώνονται, ενώ οι περίοδοι του ύπνου με όνειρα (REM) γίνονται πιο παρατεταμένες. Με αυτή τη διάταξη, η πιο έντονη ονειρική δραστηριότητα παρατηρείται συνήθως στο δεύτερο μισό του ύπνου.

Η εικόνα του ύπνου επηρεάζεται και από την ηλικία: με το πέρασμα των χρόνων, ο χρόνος που αφιερώνεται στη φάση REM τείνει να μειώνεται. Αυτή η ιδιαίτερη και σύνθετη οργάνωση του ύπνου συμβάλλει στην αποκατάσταση τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής ισορροπίας.