Είναι πράγματι «καλή» η καλή χοληστερόλη; Νέες έρευνες ανατρέπουν παλιές πεποιθήσεις

Για πολλά χρόνια, οι γιατροί και η κοινωνία τονίσουν την ανάγκη αύξησης της καλής χοληστερόλης για την προστασία της καρδιάς. Η HDL, γνωστή ως «καλή» χοληστερόλη, θεωρούνταν κρίσιμος παράγοντας άμυνας κατά των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ωστόσο, νεότερα ερευνητικά δεδομένα οδηγούν σε επανεξέταση αυτής της πεποίθησης.

Τι είναι η καλή χοληστερόλη (hdl);

Ο ρόλος της hdl στον οργανισμό

Η HDL, δηλαδή οι λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας, αποτελεί μία βασική μορφή χοληστερόλης κυκλοφορούσας στο ανθρώπινο αίμα. Σε αντίθεση με την LDL, που αποκαλείται «κακή» χοληστερόλη, η HDL δρα μεταφέροντας το πλεόνασμα της χοληστερόλης από τους ιστούς και τα αγγεία προς το ήπαρ, όπου αυτή επεξεργάζεται ή αποβάλλεται από το σώμα.

Αυτή η ιδιότητα είχε τοποθετήσει την HDL για μεγάλο χρονικό διάστημα ως σημαντικό παράγοντα προστασίας έναντι της αθηροσκλήρωσης, μιας κατάστασης που χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση λιπαρών ουσιών στα τοιχώματα των αγγείων, με συνέπεια τη δυσκολία στη ροή του αίματος.

Γιατί χαρακτηρίζεται ως «καλή»;

Η ιατρική λογική υπαγόρευε ότι αυξημένα επίπεδα HDL ευνοούν την αποτελεσματική απομάκρυνση της πλεονάζουσας χοληστερόλης, μειώνοντας επομένως τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Τελευταίες όμως μελέτες αποκαλύπτουν πως η δράση της HDL μπορεί να είναι πιο περίπλοκη από ό,τι θεωρούνταν έως πρόσφατα.

Σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα για την hdl

Υψηλά επίπεδα hdl: όχι απαραίτητα ευεργετικά

Σε ευρείας κλίμακας ανάλυση μελετών του 2022, που πραγματοποιήθηκε έπειτα από ανάθεση εθνικού ινστιτούτου υγείας, διαπιστώθηκε ότι πολύ υψηλά επίπεδα HDL δεν είναι πάντοτε ωφέλιμα και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελέσουν παράγοντα κινδύνου. Παρατηρήθηκε συσχέτιση ανάμεσα σε εξαιρετικά αυξημένα επίπεδα HDL και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής νόσου ή ακόμα και θανάτου από καρδιακά αίτια.

Αυτή η ανακάλυψη αναστάτωσε την ιατρική κοινότητα, όπου μέχρι τότε κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι «πολλή HDL δεν βλάπτει». Πλέον, καθίσταται σαφές ότι τόσο η ποιότητα και η λειτουργία της HDL όσο και το επίπεδό της είναι σημαντικότερα από την ποσότητά της στο αίμα.

Πρωτεύει η ποιότητα της hdl και όχι ο αριθμός

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η HDL δεν είναι ομοιογενής. Απαρτίζεται από σύμπλοκα ενώσεων πρωτεϊνών και λιπιδίων, τα οποία διαφέρουν ως προς τη λειτουργικότητά τους. Ορισμένοι τύποι HDL δρουν ως αντιοξειδωτικά, μειώνουν τη φλεγμονή και συμβάλλουν στην απομάκρυνση της χοληστερόλης. Άλλες μορφές, ιδιαίτερα όταν έχουν υποστεί αλλαγές λόγω χρόνιας ασθένειας ή ανθυγιεινής ζωής, ενδέχεται να μην είναι πλέον αποτελεσματικές και ενίοτε μπορούν να είναι επιβλαβείς.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν κάποιος έχει υψηλή τιμή HDL, εφόσον οι ενώσεις HDL στο σώμα του είναι δυσλειτουργικές, δεν επιτελούν σωστά το ρόλο τους και το καρδιαγγειακό ρίσκο παραμένει αυξημένο.

Τι αλλάζει σε θεραπευτικές και προληπτικές πρακτικές;

Η αύξηση της hdl «τεχνητά» δεν συνιστάται

Στο παρελθόν, υπήρχαν περιπτώσεις όπου γιατροί χορηγούσαν φάρμακα ή συμπληρώματα για να αυξήσουν τα επίπεδα της HDL. Σήμερα, αυτή η προσέγγιση θεωρείται ξεπερασμένη, μιας και νεότερες κλινικές δοκιμές αναδεικνύουν ότι τα σκευάσματα που αυξάνουν την HDL δεν μειώνουν κατ’ ανάγκη την πιθανότητα καρδιακής πάθησης, ειδικά αν δεν συνοδεύονται από συνολική αλλαγή τρόπου ζωής.

Έμφαση σε μια υγιή καθημερινότητα

Ο ασφαλέστερος τρόπος ενίσχυσης της καλής λειτουργίας της HDL βασίζεται στη διατήρηση υγιών συνηθειών:

• Τακτική σωματική δραστηριότητα, με έμφαση στην αερόβια άσκηση όπως περπάτημα, τρέξιμο, κολύμβηση
• Ισορροπημένη διατροφή, με πλούσιες πηγές ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, πολλά φρούτα και λαχανικά
• Αποχή από το κάπνισμα και περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ
• Διαχείριση του άγχους και ικανοποιητικός ύπνος

Αυτές οι πρακτικές όχι μόνο βοηθούν στη διατήρηση επαρκών επιπέδων HDL, αλλά συμβάλλουν και στην εύρυθμη λειτουργία της, διασφαλίζοντας ότι εκτελεί τον ευεργετικό της ρόλο στον οργανισμό.

Εξατομικευμένη εκτίμηση της χοληστερόλης

Η προσέγγιση της εξατομικευμένης ιατρικής κερδίζει έδαφος, γεγονός που σημαίνει πως οι τιμές της χοληστερόλης και η αξιολόγησή τους απαιτούν συγκεκριμένη εκτίμηση για κάθε άτομο. Για έναν άνθρωπο, τιμή HDL της τάξης του 1,0 mmol/l να θεωρείται φυσιολογική, ενώ σε άλλον μπορεί να αποτελεί ένδειξη δυσλειτουργίας. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί πλέον δίνουν βαρύτητα όχι μόνο στην τιμή της HDL, αλλά και σε άλλες εξετάσεις αίματος, στο ιατρικό ιστορικό και στους παράγοντες κινδύνου κάθε ασθενούς.