Ελιές, φακίδες και δερματικές υπερπλασίες: τύποι, αίτια και τρόποι αντιμετώπισης

Συχνά παρατηρούμε διάφορες κηλίδες ή εξογκώματα στην επιδερμίδα μας – κάποια από αυτά προκαλούν ανησυχία, ενώ άλλα απλώς ενοχλούν στην καθημερινότητα. Ακολουθεί παρουσίαση των συνηθέστερων δερματικών αλλοιώσεων, όπως οι φακίδες, τα θηλώματα δέρματος, οι σπίλοι και οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις. Θα ενημερωθείτε για τον τρόπο που τα διακρίνουμε, τι τα προκαλεί και πότε απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.

Φακίδες και τρόποι προστασίας

Φακίδες ονομάζονται οι καφέ ή σκούρες κηλίδες που εμφανίζονται κυρίως σε περιοχές του δέρματος οι οποίες εκτίθενται συχνότερα στον ήλιο, όπως τα χέρια, το πρόσωπο και οι ώμοι. Αν και η κληρονομικότητα παίζει επίσης ρόλο, ο σημαντικότερος παράγοντας είναι η επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας. Ορισμένες ιατρικές πράξεις ενδέχεται επιπλέον να συμβάλουν στην εμφάνιση αυτών των κηλίδων.

Δεν είναι εφικτό να προληφθεί εξ ολοκλήρου η εμφάνιση φακίδων, όμως η πιθανότητα μπορεί να μειωθεί αισθητά. Συνιστάται αποφυγή της έντονης ηλιοφάνειας, ειδικά μεταξύ 10:00 και 14:00. Η χρήση ενδυμάτων με μακριά μανίκια, παντελονιού και καπέλου με πλατύ γείσο είναι ωφέλιμη. Καλό είναι να εφαρμόζετε αντηλιακή κρέμα με ευρύ φάσμα, τουλάχιστον 8% οξείδιο του ψευδαργύρου, και να αποφεύγονται τα τεχνητά μέσα μαυρίσματος.

Τρόποι αντιμετώπισης φακίδων

Για όσους επιθυμούν να μειώσουν την ορατότητα των φακίδων, υπάρχουν μερικές θεραπευτικές επιλογές:

• Κρυοθεραπεία, δηλαδή ψύξη με υγρό άζωτο
• Εφαρμογή laser
• Χρήση κρεμών με ρετινοειδή ή λευκαντικούς παράγοντες

Παράγοντες εμφάνισης φακίδων

Η συχνή έκθεση στον ήλιο είναι η κυριότερη αιτία, ωστόσο σε ορισμένα άτομα υπάρχει και κληρονομικό υπόβαθρο. Σπανιότερα, συγκεκριμένες κληρονομικές παθήσεις, για παράδειγμα το σύνδρομο Noonan, μπορεί να ευθύνονται για μεγαλύτερο αριθμό φακίδων καθώς και άλλες ανωμαλίες υγείας.

Θηλώματα δέρματος: βασικά στοιχεία

Τα μικροσκοπικά εξογκώματα στο δέρμα, γνωστά και ως θηλώματα, αποτελούν καλοήθειες αλλοιώσεις που εμφανίζονται σχεδόν στο μισό των ενηλίκων. Παρατηρούνται συχνότερα σε θέσεις όπου το δέρμα έρχεται σε τριβή με ρούχα ή κοσμήματα, όπως ο λαιμός, οι μασχάλες, η περιοχή κάτω από το στήθος, η πλάτη και οι βουβωνικές χώρες. Τα θηλώματα αφορούν κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με αυξημένο σωματικό βάρος, ιδιαίτερα γυναίκες.

Συνήθως, τα θηλώματα δε συνοδεύονται από συμπτώματα, αλλά ενδέχεται να ερεθίζονται αν τρίβονται από ρούχα ή αξεσουάρ.

Αφαίρεση θηλωμάτων δέρματος

Εάν το μόρφωμα προκαλεί ενόχληση ή ερεθίζεται συχνά, ο δερματολόγος μπορεί να το απομακρύνει με τις εξής μεθόδους:

• Αποκοπή με ειδικό ψαλίδι ή νυστέρι
• Κρυοθεραπεία (κατάψυξη)
• Ηλεκτροχειρουργική (καυτηριασμός με ηλεκτρικό ρεύμα)

Σπίλοι και μεταβολές τους

Οι σπίλοι είναι περιοχές συσσώρευσης μελανοκυττάρων στο δέρμα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση καφέ ή μαύρων κηλίδων ή ελαφρώς υπερυψωμένων μορφωμάτων. Μπορούν να παρουσιαστούν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, μεμονωμένα ή σε συστάδες.

Οι περισσότεροι σπίλοι γίνονται εμφανείς από την παιδική ηλικία ή έως τα 25 έτη. Ένας ενήλικας συνήθως έχει από 10 έως 40 σπίλους, οι οποίοι μεταβάλλονται σταδιακά: μερικοί μεγαλώνουν, αλλάζουν χρώμα ή παρουσιάζουν ανάπτυξη τριχών, ενώ κάποιοι εξαφανίζονται με τον καιρό. Συνηθισμένα αγγίγματα ή μικροτραυματισμοί των σπίλων γενικά δεν δημιουργούν προβλήματα, όμως κάθε ασυνήθιστη μεταβολή απαιτεί εκτίμηση από δερματολόγο.

Ενδείξεις επικινδυνότητας στους σπίλους

Η μεγάλη πλειονότητα των σπίλων δεν παρουσιάζει κίνδυνο. Η προσοχή επικεντρώνεται σε αυτούς που διαφέρουν πολύ από τους υπόλοιπους, η εμφάνισή τους έγινε μετά τα 25 έτη ή αλλάζουν μέγεθος, χρώμα ή σχήμα. Επιπλέον, αν κάποιος σπίλος αιμορραγεί, εκκρίνει υγρό, προκαλεί φαγούρα, αυξημένη ευαισθησία ή πόνο, θα πρέπει να αναζητηθεί συμβουλή ειδικού.

Ο έλεγχος της επιδερμίδας με καθρέφτη ή με βοήθεια τρίτου είναι ιδιαίτερα σημαντικός στις περιοχές με συχνή ηλιακή έκθεση, όπως τα χέρια, το πρόσωπο, τα αυτιά, η πλάτη ή τα πόδια. Ένας σπίλος που παραμένει αμετάβλητος δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Νέες ή μεταβαλλόμενες αλλοιώσεις χρειάζονται αξιολόγηση από ιατρό, είτε για αισθητικούς λόγους είτε λόγω πιθανών ανησυχητικών μεταβολών.

Κατά την παρακολούθηση των σπιλών, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στα εξής χαρακτηριστικά (ABCDE):

• Ασυμμετρία – το ένα ημισφαίριο του σπίλου δεν μοιάζει με το άλλο
• Όρια – ακανόνιστα, διάχυτα ή οδοντωτά
• Χρωματισμός – μη ομοιόμορφη απόχρωση, παρουσία περισσοτέρων χρωμάτων
• Διάμετρος – μεγαλύτερη από το άκρο μιας γόμας μολυβιού (περίπου 6 χιλιοστά)
• Μεταβολές – αλλαγές σε μέγεθος, σχήμα ή χρώμα

Το μελάνωμα αποτελεί τη σοβαρότερη μορφή καρκίνου του δέρματος, εμφανίζεται συχνότερα στην πλάτη και το στήθος στους άνδρες, ενώ στις γυναίκες προτιμά τα κάτω άκρα.

Διαχείριση ύποπτου σπίλου

Ο δερματολόγος θα εξετάσει τον σπίλο και, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, θα τον αφαιρέσει για ιστολογική ανάλυση, διαδικασία που διαρκεί λίγα λεπτά. Σε περίπτωση επιβεβαιωμένου αυξημένου κινδύνου κακοήθειας, ο σπίλος αφαιρείται μαζί με τμήμα φυσιολογικού δέρματος και το τραύμα συρράπτεται.

Κύριοι τύποι σπιλών

Οι συγγενείς σπίλοι υπάρχουν από τη γέννηση. Ένα στα εκατό άτομα φέρει τέτοιους σπίλους, οι οποίοι παρουσιάζουν σχετικά αυξημένη πιθανότητα εξαλλαγής σε μελάνωμα σε σύγκριση με σπίλους που εμφανίζονται αργότερα.

Δυσπλαστικοί σπίλοι (nevi) έχουν μέγεθος μεγαλύτερο από τους συνήθεις, συχνά ακαθόριστα όρια και ποικιλία χρωματισμών (σκουρότερο στο κέντρο, πιο ανοιχτό στην περιφέρεια). Όσο περισσότερους δυσπλαστικούς σπίλους έχει κάποιος (ιδίως πάνω από δέκα), τόσο πολλαπλασιάζεται ο κίνδυνος μελανώματος – η πιθανότητα είναι έως και δεκαδύο φορές υψηλότερη.

Αίτια δημιουργίας σπιλών

Οι σπίλοι σχηματίζονται όταν τα μελανοκύτταρα συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένο σημείο του δέρματος. Τα κύτταρα αυτά παράγουν την χρωστική που δίνει στο δέρμα το χρώμα του. Η ηλιακή ακτινοβολία, οι ορμονικές μεταβολές κατά την εφηβεία ή την εγκυμοσύνη μπορούν επίσης να επηρεάσουν την όψη ή το χρώμα τους.

Σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση: αναγνώριση χαρακτηριστικών

Οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις είναι καφέ ή μαύρα, κερατινοποιημένα εξογκώματα τα οποία βρίσκονται συχνά στην περιοχή του θώρακα, της πλάτης, του τριχωτού κεφαλής, των άκρων ή του προσώπου. Προέρχονται από αυξημένη παραγωγή κερατινοκυττάρων και, όσο μεγαλώνουν, αποκτούν συνήθως τραχιά επιφάνεια. Αυτά τα μορφώματα δεν είναι επικίνδυνα ούτε εξελίσσονται σε κακοήθεια.

Αιτίες εμφάνισης σμηγματορροϊκής υπερκεράτωσης

Η αιτιολογία αυτής της κατάστασης παραμένει ασαφής, ωστόσο εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Ανάγκη θεραπείας της σμηγματορροϊκής υπερκεράτωσης

Πρόκειται για ακίνδυνες και μη μεταδοτικές αλλοιώσεις που, κατά κανόνα, δεν απαιτούν θεραπευτική αντιμετώπιση. Αν ωστόσο προκαλεί ενόχληση ή υφίσταται συχνούς ερεθισμούς, είναι δυνατή η αφαίρεση με χειρουργική παρέμβαση, κρυοθεραπεία ή καυτηριασμό με ηλεκτρικό ρεύμα.