Έλλειψη βιταμίνης D

Τελευταία διεξάγεται έντονος διάλογος σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης D για τη διατήρηση της υγείας, καθώς και για τους τρόπους αξιολόγησης των επιπέδων της στον οργανισμό. Αν και το ζήτημα είναι αρκετά σύνθετο, υπάρχει συναίνεση μεταξύ των ειδικών πως η βιταμίνη D είναι ουσιώδης για το ανθρώπινο σώμα. Η ανεπαρκής έκθεση στον ήλιο ή η μη επαρκής κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνη D ενδέχεται να οδηγήσουν σε ανεπάρκειά της, γεγονός που μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τα οστά και τους μύες.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από ανεπάρκεια βιταμίνης d

Η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει άτομα οποιασδήποτε ηλικίας. Τα βρέφη που θηλάζουν συχνά δεν λαμβάνουν αρκετή ποσότητα μέσω του μητρικού γάλακτος και, για το λόγο αυτό, συνιστώνται σχετικά συμπληρώματα. Με το πέρασμα των ετών, η ικανότητα του δέρματος να παράγει βιταμίνη D ελαττώνεται, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανεπάρκειάς της. Το ποιο επίπεδο βιταμίνης D θεωρείται επαρκές στο αίμα διαφέρει, ωστόσο οι έρευνες δείχνουν πως συγκεντρώσεις μεταξύ 50 και 125 nmol/L είναι κατάλληλες για την σκελετική και μυϊκή υγεία. Σύμφωνα με μερίδα ειδικών, για βέλτιστη υγεία των οστών απαιτείται τουλάχιστον 75 nmol/L. Αν και υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, είναι ξεκάθαρο ότι η πρόληψη της ανεπάρκειας της βιταμίνης D είναι απλή, προσιτή και ασφαλής διαδικασία.

Τι σημαίνει ανεπάρκεια βιταμίνης d

Η ανεπάρκεια βιταμίνης D χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα του συγκεκριμένου θρεπτικού συστατικού στον οργανισμό, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως ευθραυστότητα των οστών και αδυναμία των μυών. Πολλές φορές, αυτή η κατάσταση παραμένει χωρίς εμφανή συμπτώματα, με αποτέλεσμα πολλά άτομα να μην αντιλαμβάνονται ότι τους λείπει. Ο ρόλος της βιταμίνης D είναι καθοριστικός για την επαρκή απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου, στοιχείων απαραίτητων για τα οστά. Αν τα επίπεδα της βιταμίνης D είναι πολύ χαμηλά, ο οργανισμός αδυνατεί να απορροφήσει αποτελεσματικά το ασβέστιο, ενώ παράλληλα μειώνεται και η αφομοίωση του φωσφόρου, με συνέπειες για την οστική υγεία. Το μεγαλύτερο ποσοστό βιταμίνης D παράγεται στο σώμα μέσω της έκθεσης του δέρματος στην ηλιακή ακτινοβολία, ενώ συναντάται επίσης σε ορισμένες τροφές όπως τα ψάρια, οι κρόκοι αυγών, το εμπλουτισμένο γάλα και τα δημητριακά, καθώς και σε συμπληρώματα διατροφής. Όταν υπάρχει ανεπάρκεια και ο οργανισμός δεν μπορεί να απορροφήσει επαρκώς ασβέστιο και φώσφορο, αυξάνεται ο κίνδυνος για οστικούς και μυϊκούς πόνους, κατάγματα, αλλά και αδυναμία. Στους ηλικιωμένους, ιδιαίτερα χαμηλές τιμές βιταμίνης D (κάτω από 25 nmol/L) μπορεί να αυξήσουν περαιτέρω τον κίνδυνο πτώσεων.

Αίτια της ανεπάρκειας βιταμίνης d

Η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να προκύψει από διάφορους παράγοντες όπως:

• Περιορισμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία
• Δέρμα με σκουρότερη χρωστική
• Φτωχή διατροφή σε βιταμίνη D
• Δυσλειτουργία νεφρών ή ήπατος που δυσχεραίνει την αξιοποίηση της βιταμίνης D
• Χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων
• Ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως τα λεμφώματα
• Κληρονομική προδιάθεση για ανεπάρκεια βιταμίνης D ή ραχίτιδα

Υπάρχουν ομάδες ατόμων που λόγω συγκεκριμένων παθήσεων δυσκολεύονται περισσότερο να απορροφήσουν τη βιταμίνη D, όπως:

• Φλεγμονώδεις νόσοι εντέρου (νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα)
• Κοιλιοκάκη
• Κυστική ίνωση
• Ασθενείς με ιστορικό βαριατρικής επέμβασης
• Άτομα που έχουν υποβληθεί σε αφαίρεση τμήματος λεπτού εντέρου
• Παθήσεις του παγκρέατος, όπως η εξωκρινής ανεπάρκεια παγκρέατος

Σύνδεση της ανεπάρκειας βιταμίνης d με άλλες παθήσεις

Ορισμένα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν πιθανή σχέση ανάμεσα σε χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D και ασθένειες όπως η ινομυαλγία, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και η πολλαπλή σκλήρυνση. Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η ανεπάρκεια της βιταμίνης D αποτελεί άμεση αιτία αυτών των διαταραχών. Επιπλέον, δεν έχει διαπιστωθεί ξεκάθαρα αν η χορήγηση συμπληρωμάτων μπορεί να συμβάλει στη θεραπεία των συγκεκριμένων νόσων.

Πρόληψη της ανεπάρκειας βιταμίνης d

Η αποφυγή της ανεπάρκειας βιταμίνης D μπορεί να επιτευχθεί σχετικά εύκολα ακολουθώντας βασικές οδηγίες:

• Επαφή με το ηλιακό φως για σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να τονωθεί φυσικά η σύνθεση βιταμίνης D. Συνιστάται η έκθεση στον ήλιο να γίνεται τις πρωινές ή απογευματινές ώρες με προσοχή για να αποφευχθεί η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
• Κατανάλωση τροφών που περιέχουν βιταμίνη D, όπως λιπαρά ψάρια (σολομός, τόνος, σκουμπρί), κρόκοι αυγών, εμπλουτισμένο γάλα και δημητριακά.
• Χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων εφόσον ο συνδυασμός ηλιακής έκθεσης και διατροφής δεν επαρκεί, με ιατρική καθοδήγηση.

Ποια συμπτώματα εμφανίζει η ανεπάρκεια βιταμίνης d

• Πόνος στους μύες
• Ενοχλήσεις στα οστά
• Αυξημένη ευαισθησία στον πόνο
• Μυρμήγκιασμα ή αίσθηση «βελονιών» στα χέρια ή τα πόδια
• Αδυναμία κυρίως σε μυϊκές ομάδες κοντά στον κορμό, όπως στους βραχίονες ή τους μηρούς
• Αστάθεια κατά το περπάτημα λόγω αδυναμίας μυών στα ισχία ή τα πόδια
• Τάση για κατάγματα
• Μυϊκοί σπασμοί, τινάγματα ή τρέμουλο
• Μυϊκοί κλονισμοί
• Δυσμορφίες στα πόδια σε περίπτωση έντονης ανεπάρκειας

Διαγνωστικοί τρόποι ανίχνευσης της ανεπάρκειας βιταμίνης d

Επειδή συχνά δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα, η διάγνωση μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Ο προσδιορισμός των επιπέδων της βιταμίνης D πραγματοποιείται μέσω αιματολογικής εξέτασης, η οποία δεν εντάσσεται συνήθως στον προληπτικό έλεγχο για όλους. Ο γιατρός θα προτείνει τη διερεύνηση αυτή σε άτομα με πόνους στα οστά και τους μυς ή σε όσους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας λόγω υποκείμενων παθήσεων. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο ατομικό και οικογενειακό ιστορικό με ραχίτιδα, οστεοπόρωση ή συχνούς οστικούς τραυματισμούς.

Τρόποι αντιμετώπισης της ανεπάρκειας βιταμίνης d

Η αύξηση της πρόσληψης μέσω τροφίμων από μόνη της συνήθως δεν αρκεί για επίλυση του προβλήματος, οπότε οι επαγγελματίες υγείας συστήνουν συχνά συμπληρώματα. Η συνιστώμενη δόση δίδεται με βάση το επίπεδο ανεπάρκειας, την ηλικία, το βάρος και τυχόν κατάσταση κύησης ή γαλουχίας. Διατίθενται τόσο συμπληρώματα ειδικής συνταγής όσο και τυποποιημένα προϊόντα. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί υψηλή δόση μια φορά την εβδομάδα αντί για καθημερινή χορήγηση.

Μορφές συμπληρωμάτων βιταμίνης d

• Διϋδροεργοκαλσιφερόλη (D₂): πηγή φυτικής προέλευσης
• Χοληκαλσιφερόλη (D₃): προέρχεται από ζωικές πηγές
• Καλσιδιόλη: ειδικό σκεύασμα της D₃ για άτομα με δυσκολίες απορρόφησης, π.χ. σε κοιλιοκάκη ή κυστική ίνωση

Η επάρκεια και σε ασβέστιο είναι σημαντική, καθώς η καλή συγκέντρωση και των δύο συστατικών συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου καταγμάτων. Μόνο η κάλυψη των αναγκών σε βιταμίνη D χωρίς επάρκεια ασβεστίου δεν αρκεί για την υγεία των οστών. Ανάλογα με το ιστορικό του ασθενούς, ο γιατρός μπορεί να εισηγηθεί επιπλέον:

• Φαρμακευτική αγωγή για ενίσχυση των οστών και περιορισμό του κινδύνου οστεοπόρωσης ή καταγμάτων
• Χορήγηση μεγάλων δόσεων βιταμίνης D σε ασθενείς με δυσαπορρόφηση λόγω νοσημάτων του εντέρου ή του παγκρέατος

Διατροφικές πηγές βιταμίνης d

Εκτός από τα συμπληρώματα, είναι εφικτό να αυξηθεί η πρόσληψη βιταμίνης D με την ενσωμάτωση στη διατροφή:

• Λιπαρών ψαριών, π.χ. τόνου, σολομού ή σαρδέλας
• Κρόκων αυγών
• Εμπλουτισμένου γάλακτος και άλλων εμπλουτισμένων προϊόντων, όπως δημητριακά πρωινού ή χυμού πορτοκαλιού

Ορισμένοι γιατροί προτείνουν μέτρια έκθεση στον ήλιο – περίπου 15 λεπτά μερικές φορές την εβδομάδα με ακάλυπτο το πρόσωπο, τα χέρια ή τα πόδια. Ωστόσο, μερίδα ειδικών εφιστά την προσοχή στα πιθανά δερματολογικά προβλήματα, εάν δεν υπάρχει προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία.

Πρόγνωση της ανεπάρκειας βιταμίνης d

Η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να αντιμετωπιστεί εύκολα. Ακολουθώντας τη θεραπευτική αγωγή που έχει συστήσει ο γιατρός και λαμβάνοντας τακτικά τα συμπληρώματα, τα επίπεδα επανέρχονται στα φυσιολογικά, με αποτέλεσμα την αποτροπή συμπτωμάτων και σοβαρών επιπλοκών στο μέλλον.