Εντερική απόφραξη και έμφραξη: συμπτώματα, αιτίες και θεραπεία

Η εντερική απόφραξη αποτελεί μια πάθηση κατά την οποία ένα τμήμα του εντέρου φράσσεται μερικώς ή πλήρως, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η φυσιολογική μετακίνηση της τροφής, των υγρών ή των αερίων μέσα από τον πεπτικό σωλήνα. Η κατάσταση αυτή απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση, καθώς η καθυστέρηση στη θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.

Αίτια που οδηγούν σε εντερική απόφραξη

Διάφοροι παράγοντες μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα να προκληθεί απόφραξη του εντέρου. Τα συχνότερα αίτια περιλαμβάνουν:

• Στροφή του εντέρου γύρω από τον άξονά του, που προκαλείται τόσο εκ γενετής όσο και αποκτάται σε ενήλικες, και είναι γνωστή ως εγκολεασμός.
• Φλεγμονή ή οίδημα του εντέρου, που συχνά παρατηρείται σε περιπτώσεις εκκολπωματίτιδας με σχηματισμό μικρών σακουλών στο τοίχωμα του εντέρου.
• Εισχώρηση ενός τμήματος του εντέρου σε ένα άλλο, φαινόμενο που συμβαίνει κυρίως στα μικρά παιδιά.
• Συμφύσεις στην κοιλιακή χώρα που εμφανίζονται μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, με ουλώδεις ταινίες οι οποίες μπλοκάρουν το έντερο.
• Κήλες ή άλλοι ουλώδεις σχηματισμοί που δημιουργούν στένωση και εμποδίζουν τη διέλευση του εντερικού περιεχομένου, κυρίως ως αποτέλεσμα φλεγμονωδών νόσων ή ακτινοθεραπείας.
• Όγκοι ή νεοπλάσματα στο έντερο που μειώνουν σημαντικά τη διάμετρό του, με συχνότερη αιτία τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
• Ανεπαρκής αιμάτωση του εντέρου που οδηγεί σε νέκρωση κάποιων κυττάρων και λειτουργεί ως νέα εστία απόφραξης.
• Απόφραξη λόγω εισόδου ξένων σωμάτων, όπως τρίχες, παιχνίδια, αδιάλυτες ουσίες ή μεγάλοι χολόλιθοι που καταπίνονται.

Τρόφιμα που μπορεί να συμβάλλουν σε εντερική απόφραξη

Η διατροφή σπάνια αποτελεί άμεση αιτία της εντερικής απόφραξης. Ωστόσο, σε περιπτώσεις μειωμένης κινητικότητας του εντέρου λόγω υποκείμενων νοσημάτων, όπως ο υποθυρεοειδισμός, ορισμένες ανοσολογικές διαταραχές ή επιβράδυνση της πέψης, αυξάνεται ο σχετικός κίνδυνος. Έχουν καταγραφεί περιστατικά απόφραξης με τα ακόλουθα τρόφιμα:

• Αποξηραμένα βερίκοκα
• Μπανάνες
• Καρύδα
• Αποξηραμένα φρούτα

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εντερικής απόφραξης

Ορισμένες παθήσεις και προηγούμενες ιατρικές επεμβάσεις ενισχύουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης εντερικής απόφραξης:

• Νόσος του Crohn
• Εκκολπωματίτιδα
• Κήλη
• Καρκίνος του παχέος εντέρου
• Καρκίνος του στομάχου ή των ωοθηκών
• Προηγούμενα χειρουργεία στην περιοχή της κοιλιάς
• Ακτινοθεραπεία
• Καρκίνος πνεύμονα, μαστού ή μελάνωμα με μεταστάσεις στο έντερο

Διαγνωστικές μέθοδοι για την εντερική απόφραξη

Για τη διάγνωση απαιτείται λεπτομερής αξιολόγηση των συμπτωμάτων και του ιστορικού υγείας. Ο γιατρός θα εξετάσει την κοιλιά για ευαισθησία, διάταση ή χαρακτηριστικούς ήχους που σχετίζονται με απόφραξη. Συχνά πραγματοποιούνται αιματολογικές εξετάσεις για αξιολόγηση αφυδάτωσης και ενδεχόμενης λοίμωξης.

Στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται απεικονιστικές εξετάσεις για την επιβεβαίωση της απόφραξης:

• Ακτινογραφία κοιλίας για τον εντοπισμό του σημείου απόφραξης και πιθανών σημείων διάτρησης ή νέκρωσης ιστών.
• Κλύσμα με σκιαγραφικό ή αέρα, με έγχυση υγρού μέσω του ορθού. Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στα παιδιά με ενδοσκόπηση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η διαδικασία βοηθά και στη θεραπεία του προβλήματος.
• Αξονική τομογραφία για λεπτομερή απεικόνιση της δομής του εντέρου και τη διαπίστωση του αιτίου της απόφραξης.
• Υπέρηχος, συνήθως επιλεγόμενος για τη διάγνωση σε παιδιά λόγω της μη επεμβατικής και ανώδυνης φύσης του.

Θεραπεία εντερικής απόφραξης

Σοβαρές περιπτώσεις απαιτούν άμεση νοσηλεία. Στην πλήρη απόφραξη, η χειρουργική επέμβαση αποτελεί συνήθως το βασικό μέτρο αντιμετώπισης. Σε μερική απόφραξη, στις περισσότερες περιπτώσεις εφαρμόζεται συντηρητική διαχείριση με ενυδάτωση και διατροφικές τροποποιήσεις ώστε να διευκολυνθεί η ανάκαμψη του εντέρου.

• Ενδοφλέβια χορήγηση υγρών για την αποκατάσταση απωλειών.
• Φαρμακευτική αγωγή για τη ναυτία και τον πόνο, συχνά δια της φλέβας. Σε περίπτωση λοίμωξης, συνταγογραφούνται αντιβιοτικά.
• Τοποθέτηση ρινογαστρικού σωλήνα, δηλαδή ενός λεπτού σωλήνα που εισάγεται από τη μύτη προς το στομάχι για την απομάκρυνση αερίων και συσσωρευμένων υγρών.
• Αποχή από τη λήψη τροφής και υγρών ώστε το έντερο να ξεκουραστεί, με τα αναγκαία θρεπτικά συστατικά να παρέχονται ενδοφλεβίως όπου απαιτείται.
• Χρήση μεταλλικού ενδοπρόθεματος για τη διάνοιξη του στενωμένου σημείου, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
• Αποσυμπίεση αερίων και υγρών με σωλήνα, διαδικασία που μπορεί να πραγματοποιηθεί και κατά τη διάρκεια κολονοσκόπησης.

Χειρουργικές επιλογές θεραπείας

Ορισμένες φορές επιβάλλεται η χειρουργική αφαίρεση της αιτίας που προκαλεί την απόφραξη. Αν ένα τμήμα του εντέρου έχει χάσει τη λειτουργικότητά του, αφαιρείται και τα υπόλοιπα τμήματα ενώνονται. Σε περιπτώσεις κήλης, γίνεται διόρθωση του προβλήματος.

Σε ιδιαίτερες περιστάσεις, κυρίως όταν απαιτείται αφαίρεση μεγάλου τμήματος εντέρου, δημιουργείται προσωρινά ή μόνιμα στόμα (κολοστομία ή ειλεοστομία) ως έξοδος για τα κόπρανα.

Αντιμετώπιση λειτουργικής (ψευδο-) απόφραξης

Στην περίπτωση της ψευδο-απόφραξης, όπου δεν ανιχνεύεται φυσική μηχανική απόφραξη αλλά το έντερο δεν λειτουργεί σωστά, υιοθετείται κατά κανόνα τακτική αναμονής. Αν τα συμπτώματα εμμένουν, μπορεί να χρειαστεί διατροφή μέσω σωλήνα ή ενδοφλεβίως. Επίσης ενδέχεται να χορηγηθούν φάρμακα που διεγείρουν τους εντερικούς περισταλτισμούς.

Όταν το αίτιο συνδέεται με συγκεκριμένα φάρμακα ή άλλη υποκείμενη νόσο, η θεραπεία προσαρμόζεται ανάλογα με τη βασική διαταραχή.

Επανέναρξη της λειτουργίας του εντέρου: πώς να το διαπιστώσετε

Το πρώτο σημάδι ότι το έντερο επανακτά τη λειτουργικότητά του είναι η δυνατότητα να αποβάλετε αέρια ή να αφοδεύσετε. Τα συμπτώματα, όπως το φούσκωμα και οι πόνοι στην κοιλιακή χώρα, μειώνονται σταδιακά.

Ενέργειες στο σπίτι και προληπτικά μέτρα

Σε περίπτωση που υποψιάζεστε απόφραξη στο έντερο, είναι αναγκαίο να απευθυνθείτε άμεσα σε γιατρό και να αποφύγετε την αυτοθεραπεία, ιδιαίτερα εάν αντιμετωπίζετε και άλλα νοσήματα, καθώς η κατάσταση αυτή μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή.

Εάν στο παρελθόν έχετε παρουσιάσει εντερική απόφραξη, λάβετε υπόψη τα παρακάτω:

• Εξασφαλίστε επαρκή πρόσληψη υγρών ώστε να διατηρείται η ομαλή πέψη.
• Κάντε περισσότερα γεύματα μικρότερης ποσότητας στη διάρκεια της ημέρας.
• Μασάτε καλά την τροφή σας πριν την κατάποση.
• Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση φυτικών ινών, τα άγουρα φρούτα και λαχανικά, καθώς και τα διατροφικά συμπληρώματα ινών.
• Ενσωματώστε φυσική δραστηριότητα με τουλάχιστον 30 λεπτά την πλειοψηφία των ημερών.

Πιθανές επιπλοκές

Όταν η εντερική απόφραξη παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν ταχύτατα:

• Σύνδρομο βραχέος εντέρου, που συνεπάγεται μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών ουσιών λόγω εκτεταμένης βλάβης.
• Αποστήματα στην κοιλιά, δηλαδή τοπικοί πυώδεις σχηματισμοί στους ιστούς της περιτοναϊκής κοιλότητας.
• Νέκρωση ιστών λόγω διακοπής της αιμάτωσης, που ενδέχεται να οδηγήσει σε επικίνδυνες λοιμώξεις.
• Διάτρηση, όταν η πίεση αυξάνεται ή νεκρώνονται τα κύτταρα του εντέρου, με αποτέλεσμα τη διαρροή του περιεχομένου μέσα στην κοιλιακή χώρα.
• Φλεγμονή και λοιμώξεις, όπως περιστασιακή περιτονίτιδα, όπου το εντερικό περιεχόμενο προκαλεί φλεγμονή και γενικευμένη λοίμωξη στον οργανισμό.

Βασικές πληροφορίες για την εντερική απόφραξη

Σε περιπτώσεις όπου το έντερο φράσσεται, η μετακίνηση των εντερικών περιεχομένων δυσχεραίνεται ή διακόπτεται. Η οξεία απόφραξη απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση, κυρίως εάν συνοδεύεται από έντονο κοιλιακό άλγος, διάταση, ναυτία ή παρατεταμένη δυσκοιλιότητα. Η γρήγορη, κατάλληλη φροντίδα μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών και αυξάνει τις πιθανότητες πλήρους ανάρρωσης χωρίς μόνιμες συνέπειες.