Επώδυνη σεξουαλική επαφή: Αιτίες και θεραπεία

Ο επίμονος ή επαναλαμβανόμενος πόνος στα γεννητικά όργανα, που μπορεί να εκδηλώνεται πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη σεξουαλική επαφή, χαρακτηρίζει τις επώδυνες σεξουαλικές επαφές. Οι αιτίες τέτοιου πόνου δεν σχετίζονται πάντοτε με κάποιο υποκείμενο νόσημα. Παραδείγματα τέτοιων καταστάσεων είναι η ανεπαρκής λίπανση, η βίαιη σεξουαλική δραστηριότητα, οι τραυματισμοί ή αρνητικά συναισθήματα ως προς τον σύντροφο. Οι επώδυνες σεξουαλικές επαφές περιγράφονται ως σταθερός πόνος ή δυσφορία στα γεννητικά όργανα κατά ή μετά τη σεξουαλική δραστηριότητα. Στις γυναίκες, ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή μπορεί να εκδηλώνεται με αίσθημα καύσου, κνησμό ή μυρμήγκιασμα. Ιατρικά η κατάσταση αυτή καλείται δυσπαρευνία. Η συχνότητα και η ένταση του φαινομένου μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την αιτία, ενώ μπορεί να βελτιώνεται ή να επιδεινώνεται με τις κινήσεις ή με τη σεξουαλική δραστηριότητα. Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια ως σοβαρά. Όταν ο πόνος οφείλεται σε τραυματισμό, τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται απότομα, για παράδειγμα έπειτα από σεξουαλική κακοποίηση. Σε περιπτώσεις που σχετίζονται με λοιμώξεις, η έλευσή τους είναι συνήθως αργή και σταδιακή.

Προβλήματα που σχετίζονται με επώδυνες σεξουαλικές επαφές

• Οι αιτίες των επώδυνων σεξουαλικών επαφών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ατόμων και μπορεί να είναι οργανικές, ψυχολογικές ή αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων.
• Συχνός τύπος πόνου αφορά τη βουλβοδυνία, δηλαδή τον πόνο στο αιδοίο, που συχνά προκαλείται από ερεθισμό του δέρματος λόγω εξανθήματος ή επαφής με οικιακά χημικά.
• Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί σε περίπτωση τραυματισμού σε εξωτερικά ή εσωτερικά γεννητικά όργανα, όπως ο κόλπος, ο τράχηλος, οι ωοθήκες ή η μήτρα.
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, μεταξύ των οποίων μυκητίαση του κόλπου ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, μπορούν επίσης να προκαλέσουν επώδυνη επαφή.
• Προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνος στο αιδοίο ή τον τράχηλο της μήτρας είναι ακόμη δυνατό να ευθύνονται για τον πόνο.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσπαρευνία σχετίζεται με χρόνια νοσήματα που αφορούν όχι μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα αλλά και άλλα συστήματα του σώματος.
• Ορισμένες φορές, το πρόβλημα αποτελεί ψυχολογική αντίδραση έπειτα από τραυματική εμπειρία όπως σεξουαλική κακοποίηση ή βιασμό.
• Η επώδυνη σεξουαλική επαφή συνήθως δεν αποτελεί από μόνη της σοβαρή πάθηση, αλλά μπορεί να αποτελεί ένδειξη επικίνδυνης ή απειλητικής για τη ζωή κατάστασης.
• Επικοινωνήστε με γιατρό εάν παρατηρήσετε ξαφνικά υψηλό πυρετό (πάνω από 38,3°C), έντονο πόνο κατά την επαφή, ρίγη ή αυξημένο καρδιακό ρυθμό.

Συμπτώματα των επώδυνων σεξουαλικών επαφών

• Πόνος ή ενόχληση: αίσθημα καύσου, μυρμήγκιασμα ή οξύς πόνος κατά ή μετά τη σεξουαλική επαφή.
• Κολπική ξηρότητα: μειωμένη παραγωγή υγρών, που οδηγεί σε τριβή και πόνο.
• Επώδυνη διείσδυση: δυσφορία κατά τη βαθειά είσοδο ή σε συγκεκριμένες γωνίες.
• Πόνος στη πυελική χώρα: αιφνίδιος ή παλλόμενος πόνος στην περιοχή της λεκάνης μετά το σεξ.
• Πόνος κατά τον οργασμό: δυσφορία που εμφανίζεται κατά την επίτευξη οργασμού.
• Αιμορραγία ή κηλίδες: μικρή ή ελαφρά αιμορραγία μετά τη σεξουαλική δραστηριότητα.

Αιτίες των επώδυνων σεξουαλικών επαφών

Η δυσπαρευνία μπορεί να οφείλεται σε σωματικούς, ψυχολογικούς ή συνδυαστικούς παράγοντες. Η περιοχή του πόνου συχνά βοηθάει στη διαλεύκανση της υποκείμενης οργανικής αιτίας.

Σωματικοί παράγοντες

• Βουλβοδυνία λόγω ερεθισμού του δέρματος ή εξανθήματος.
• Τραυματισμοί σε αιδοίο, κόλπο, τράχηλο, ωοθήκες ή μήτρα.
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, όπως μυκητιάσεις ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
• Προκαρκινικές καταστάσεις ή κακοήθειες σε αιδοίο ή τράχηλο μήτρας.

Πόνος στην είσοδο

Πόνος στην είσοδο του κόλπου συχνά συνδέεται με ξηρότητα, κολπικό σπασμό ή τραύμα στα γεννητικά όργανα, μεταξύ άλλων παραγόντων.

Κολπική ξηρότητα

Κατά τη σεξουαλική διέγερση, οι αδένες της περιοχής εισόδου του κόλπου παράγουν υγρά που διευκολύνουν τη σεξουαλική πράξη. Η ανεπαρκής έκκριση μπορεί να προκαλέσει πόνο κατά την επαφή. Ανεπαρκής λίπανση μπορεί να προκύψει λόγω:

• ελλιπούς ερωτικής προετοιμασίας
• μείωσης των οιστρογόνων, ειδικά μετά την εμμηνόπαυση ή τον τοκετό
• φαρμακευτικής αγωγής, π.χ. ορισμένα αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά ή αντισυλληπτικά

Κολεόσπασμος

• Ο κολεόσπασμος οφείλεται σε ακούσια σύσπαση των μυών του πυελικού εδάφους, προκαλώντας επώδυνη συνεύρεση.
• Γυναίκες με κολεόσπασμο συχνά δυσκολεύονται σε γυναικολογική εξέταση ή στην εισαγωγή ταμπόν.
• Υπάρχουν διάφοροι τύποι κολεόσπασμου, με τα συμπτώματα να διαφέρουν σημαντικά ως προς την ένταση και τα αίτια να είναι είτε ιατρικά είτε συναισθηματικά ή και τα δύο.

Τραυματισμοί στα γεννητικά όργανα

• Κάθε τραύμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων μπορεί να ευθύνεται για δυσπαρευνία, όπως π.χ. η κλειτοριδεκτομή, οι επεμβάσεις στην πύελο ή τραύματα εξαιτίας ατυχημάτων.
• Ο πόνος αυτός παρατηρείται συχνά μετά τον τοκετό. Έρευνες δείχνουν ότι περίπου 45% των γυναικών εμφανίζουν δυσπαρευνία μετά την γέννα.

Φλεγμονή ή λοίμωξη

Φλεγμονή στην είσοδο του κόλπου, γνωστή και ως αιδοιοπροθρηκίτιδα, μπορεί να προκαλέσει δυσπαρευνία. Λοιμώξεις, όπως κολπικές μυκητιάσεις, ουρολοιμώξεις ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, μπορούν επίσης να ευθύνονται για επώδυνη επαφή.

Δερματολογικά προβλήματα ή ερεθισμός

• Διάφορες δερματικές παθήσεις όπως έκζεμα, λειχήνες ή σκληρός λειχήνας γύρω από τα γεννητικά όργανα συμβάλλουν στη δυσπαρευνία.
• Εκδηλώσεις ερεθισμού ή αλλεργικές αντιδράσεις σε ενδύματα, απορρυπαντικά ή προϊόντα προσωπικής υγιεινής επίσης προκαλούν πόνο.

Συγγενείς ανωμαλίες

Σπανιότερα, η δυσπαρευνία μπορεί να οφείλεται σε συγγενείς ανωμαλίες όπως η αγενεσία του κόλπου ή η ατελής διάτρηση του υμένα που εμποδίζει την κολπική είσοδο.

Βαθύς πόνος

• Το αίσθημα πόνου βαθιά μέσα στον κόλπο ή εντονότερο σε συγκεκριμένες στάσεις συχνά συνδέεται με παθολογικές καταστάσεις ή ιατρικές επεμβάσεις.
• Ιατρικές διαδικασίες που ενδέχεται να προκαλέσουν τέτοιο πόνο περιλαμβάνουν χειρουργικές επεμβάσεις στην πύελο, αφαίρεση μήτρας ή ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες.

Σχετιζόμενα νοσήματα

• Φλεγμονή ουροδόχου κύστης: φλεγμονή του τοιχώματος της κύστης, συχνά λόγω βακτηριακής λοίμωξης.
• Ενδομητρίωση: παρουσία ενδομητρικού ιστού σε θέσεις εκτός της μήτρας.
• Ινομυώματα: καλοήθη μορφώματα που αναπτύσσονται στο μυομήτριο.
• Διάμεση κυστίτιδα: χρόνια διαταραχή με πόνο στην ουροδόχο κύστη.
• Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου: λειτουργική διαταραχή του πεπτικού σωλήνα.
• Κύστεις ωοθηκών: συλλογή υγρού στις ωοθήκες.
• Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου: φλεγμονώδης κατάσταση της αναπαραγωγικής οδού στις γυναίκες, συχνά έπειτα από λοίμωξη.
• Κάθοδος μήτρας: πρόπτωση ενός ή περισσότερων πυελικών οργάνων στον κόλπο.

Ψυχολογικοί παράγοντες

Υπάρχουν αρκετοί ψυχολογικοί ή συναισθηματικοί παράγοντες που επιδρούν στην εμφάνιση επώδυνων σεξουαλικών επαφών.

• Άγχος, φόβος και καταθλιπτική διάθεση μπορεί να περιορίσουν τη σεξουαλική διέγερση και να συμβάλλουν στην κολπική ξηρότητα ή τον κολεόσπασμο.
• Το στρες μπορεί να οδηγήσει σε τάση των μυών του πυελικού εδάφους, με αποτέλεσμα τον πόνο.

Τραυματικές εμπειρίες στο παρελθόν, όπως σεξουαλική βία ή κακοποίηση, αποτελούν επίσης παράγοντα κινδύνου για τη δυσπαρευνία.

Διάγνωση επώδυνων σεξουαλικών επαφών

Υπάρχουν διάφορες εξετάσεις που διευκολύνουν τον ιατρό στη διάγνωση της δυσπαρευνίας. Η διαδικασία ξεκινά συνήθως με τη λήψη αναλυτικού ιατρικού και σεξουαλικού ιστορικού. Ερωτήσεις που μπορεί να τεθούν περιλαμβάνουν:

• Πότε και σε ποιο σημείο εμφανίζεται ο πόνος;
• Υπάρχουν συγκεκριμένοι σύντροφοι ή στάσεις που προκαλούν τον πόνο;
• Εμφανίζεται ο πόνος και σε άλλες δραστηριότητες;
• Ο σύντροφός σας προσπαθεί να βοηθήσει;
• Υπάρχουν άλλες παθήσεις που ενδέχεται να συμβάλλουν στο σύμπτωμα;

Η γυναικολογική εξέταση αποτελεί μείζον μέρος της διαγνωστικής διαδικασίας. Στην εξέταση αυτή, ο ιατρός ελέγχει εξωτερικά και εσωτερικά τη λεκάνη για τα εξής:

• ξηρότητα
• σημεία φλεγμονής ή λοίμωξης
• ανατομικές ανωμαλίες
• κονδυλώματα
• ουλές
• ασυνήθιστα μορφώματα
• ενδομητρίωση
• ευαισθησία στην περιοχή

Η εσωτερική εξέταση γίνεται με τη χρήση διαστολέα για να εξεταστεί ο κόλπος ή να ληφθεί επίχρισμα ΠΑΠ. Ο ιατρός ενδέχεται να χρησιμοποιήσει επίσης βαμβακοφόρο στυλεό για ελαφριά πίεση σε διάφορα σημεία του κόλπου, εντοπίζοντας το ακριβές σημείο του πόνου. Ανάλογα με τα αποτελέσματα, μπορεί να ζητηθούν συμπληρωματικές εργαστηριακές εξετάσεις όπως:

• υπερηχογράφημα πυέλου
• καλλιέργεια για βακτήρια ή μύκητες
• ανάλυση ούρων
• αλλεργιολογικός έλεγχος
• έλεγχος για συναισθηματικούς παράγοντες

Αντιμετώπιση των επώδυνων σεξουαλικών επαφών

Φαρμακευτική θεραπεία

• Εάν ο πόνος σχετίζεται με λοιμώξεις ή κάποιο ιατρικό πρόβλημα, η αντιμετώπιση της αιτίας μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη των συμπτωμάτων. Ενίοτε, η αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής που επηρεάζει τη λίπανση του κόλπου βοηθά στην υποχώρηση του πόνου.
• Στις περισσότερες γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση, η δυσπαρευνία προκαλείται από χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων και την επακόλουθη ξηρότητα, που ενδέχεται να βελτιωθεί με τοπική εφαρμογή οιστρογόνων.
• Υπάρχει η έγκριση για τη φαρμακευτική ουσία οσπεμιφαίνη (Osphena), για μέτρια ή σοβαρή μορφή δυσπαρευνίας λόγω προβλημάτων λίπανσης, η οποία δρα ως οιστρογόνο στο κολπικό επιθήλιο.
• Τα πιθανά μειονεκτήματα αυτού του φαρμάκου είναι οι εξάψεις, καθώς και αυξημένος κίνδυνος για εγκεφαλικό επεισόδιο, θρομβώσεις ή καρκίνο του ενδομητρίου.
• Ένα ακόμη φάρμακο με ενδεχόμενη ωφέλεια στη δυσπαρευνία είναι η πραστερόνη (Intrarosa), κάψουλα που τοποθετείται καθημερινά ενδοκολπικά.

Άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις

Υπάρχουν και μη φαρμακευτικές μέθοδοι που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της δυσπαρευνίας:

• Ασκήσεις απευαισθητοποίησης: εκμάθηση τεχνικών χαλάρωσης των μυών του κόλπου για τη μείωση του πόνου.
• Συμβουλευτική σεξουαλικών προβλημάτων ή ψυχοθεραπεία: όταν ο πόνος επηρεάζει τη σεξουαλική ζωή για μεγάλο διάστημα, μπορεί να αναπτυχθεί αρνητική συναισθηματική απόκριση στην ερωτική διέγερση.
• Εάν η αποφυγή οικειότητας με τον σύντροφό σας οφείλεται στον πόνο, ίσως είναι αναγκαία η υποστήριξη για ενίσχυση της επικοινωνίας και της σχέσης. Οι συνεδρίες με σύμβουλο ή θεραπευτή μπορούν να συμβάλλουν στην επίλυση τέτοιων θεμάτων.

Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία είναι εξίσου βοηθητική, καθώς μπορεί να αλλάξει τα αρνητικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ιατρό;

Ζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση σε περίπτωση που εμφανίσετε:

• πόνο ή αιμορραγία που διαρκεί πάνω από μία εβδομάδα
• πυρετό ή γενικευμένη αδυναμία
• ασυνήθιστη αιμορραγία ή εκκρίσεις κατά την αφόδευση
• πόνο ή άλλα συμπτώματα μετά τη σεξουαλική επαφή, ειδικά με νέο σύντροφο
• έντονο κοιλιακό ή οσφυαλγικό πόνο με σπασμούς
• νέες ογκώδεις βλάβες κοντά στον πρωκτό

Παράγοντες κινδύνου για επώδυνες σεξουαλικές επαφές

• Ηλικία και ορμονικές μεταβολές: π.χ. εμμηνόπαυση, θηλασμός ή εγκυμοσύνη οδηγούν σε ξηρότητα του κόλπου.
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις: όπως μυκητιάσεις ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
• Προϋπάρχουσες παθήσεις: π.χ. ενδομητρίωση ή φλεγμονώδης νόσος της πυέλου.
• Συναισθηματικοί παράγοντες: άγχος, ανησυχία ή τραυματικές εμπειρίες που επηρεάζουν την οικειότητα.

Πρόληψη επώδυνων σεξουαλικών επαφών

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη στρατηγική πρόληψης για τη δυσπαρευνία, ωστόσο μπορείτε να μειώσετε τους πιθανότητες εμφάνισης πόνου κατά τη σεξουαλική επαφή εφαρμόζοντας τα παρακάτω:

• Μετά τον τοκετό, αποφεύγετε τις βαθιές σεξουαλικές επαφές για τουλάχιστον έξι εβδομάδες.
• Εφαρμόστε λιπαντικό με βάση το νερό όταν υπάρχει πρόβλημα ξηρότητας.
• Τηρήστε σωστή προσωπική υγιεινή.
• Υποβάλλεστε τακτικά σε ιατρικό έλεγχο.
• Προλαμβάνετε τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα χρησιμοποιώντας προφυλακτικό ή άλλα μέσα φραγμού.
• Ευνοείτε την φυσική λίπανση του κόλπου αφιερώνοντας επαρκή χρόνο σε προκαταρκτικά και ερωτική διέγερση.