Ευαίσθητα δόντια: αιτίες, θεραπεία και πρόληψη

Η ευαισθησία των δοντιών, γνωστή και ως υπερευαισθησία της οδοντίνης, εκδηλώνεται με πόνο ή δυσφορία στα δόντια ως αντίδραση σε συγκεκριμένα ερεθίσματα, όπως είναι η θερμότητα ή το ψύχος. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εμφανιστεί παροδικά ή να αποτελεί χρόνιο πρόβλημα, επηρεάζοντας έναν ή περισσότερους οδόντες ή ακόμα και το σύνολο των δοντιών ενός ατόμου. Οι αιτίες της ευαισθησίας είναι πολλαπλές, ωστόσο συχνά η προσαρμογή των συνηθειών στοματικής υγιεινής αρκεί για τη βελτίωσή της.

Τι είναι η ευαισθησία των δοντιών

• Η ευαισθησία προκύπτει όταν η εσωτερική δομή του δοντιού, η οδοντίνη, εκτίθεται λόγω υποχώρησης των ούλων που καλύπτουν τη ρίζα του δοντιού.
• Οι ρίζες των δοντιών, που δεν έχουν την προστασία του σκληρού σμάλτου, διαθέτουν χιλιάδες μικροσκοπικούς σωληνίσκους που οδηγούν στο εσωτερικό του δοντιού.
• Αυτοί οι σωληνίσκοι επιτρέπουν σε ερεθίσματα, όπως θερμός ή ψυχρός αέρας αλλά και γλυκές τροφές, να φτάσουν ως το νεύρο προκαλώντας πόνο ή ενοχλήσεις.

Αίτια ευαισθησίας των δοντιών

Υπερβολικά έντονο βούρτσισμα

Η υπερευαισθησία μπορεί να εμφανιστεί όταν το βούρτσισμα γίνεται με υπερβολική δύναμη ή όταν χρησιμοποιείται οδοντόβουρτσα με σκληρές ίνες. Με τον χρόνο, οι προστατευτικές στοιβάδες των δοντιών φθείρονται και αποκαλύπτονται μικροσκοπικοί σωληνίσκοι που καταλήγουν στα νεύρα. Έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες ή η κατανάλωση όξινων και κολλωδών τροφών μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία. Προτείνεται η χρήση μαλακής οδοντόβουρτσας και πιο ήπιο βούρτσισμα.

Όξινες τροφές

Εάν έχουν ανοιχθεί δίοδοι προς τα νεύρα, η κατανάλωση όξινων τροφίμων, όπως σάλτσα ντομάτας, λεμόνι, γκρέιπφρουτ, ακτινίδιο ή πίκλες, συχνά προκαλεί πόνο. Η αποφυγή αυτών των τροφών βοηθά να περιοριστούν ενοχλητικά συμπτώματα.

Τρίξιμο των δοντιών

Αν και το σμάλτο θεωρείται το πιο ανθεκτικό υλικό στο ανθρώπινο σώμα, το τρίξιμο ή το σφίξιμο των δοντιών μπορεί να το φθείρει, αποκαλύπτοντας την οδοντίνη με τους σωληνίσκους που οδηγούν στα νεύρα. Ο οδοντίατρος μπορεί να συστήσει νάρθηκα προστασίας για να προληφθεί το φαινόμενο.

Λευκαντικές οδοντόκρεμες

Πολλές οδοντόκρεμες περιέχουν λευκαντικά χημικά συστατικά, τα οποία σε ορισμένα άτομα εντείνουν την ευαισθησία των δοντιών. Εάν η οδοντόκρεμά σας περιλαμβάνει τέτοιες ουσίες, ενδείκνυται να επιλεγεί προϊόν χωρίς λευκαντικούς παράγοντες.

Συνεχές ξέβγαλμα με στοματικά διαλύματα

Ορισμένα στοματικά διαλύματα περιέχουν οινόπνευμα ή επιθετικές χημικές ενώσεις, οι οποίες μπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία, ιδιαίτερα αν η οδοντίνη είναι ήδη εκτεθειμένη. Προτιμήστε στοματικά διαλύματα με φθοριούχα σύνθεση ή δώστε έμφαση στο σχολαστικό βούρτσισμα και στη χρήση οδοντικού νήματος.

Νόσος των ούλων

Η υποχώρηση των ούλων, φαινόμενο που γίνεται συχνότερο με την ηλικία –ιδιαίτερα όταν δεν ακολουθείται σωστή στοματική φροντίδα–, μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη ευαισθησία. Σε περιπτώσεις περιοδοντικής νόσου ή ουλίτιδας, ο οδοντίατρος προτείνει κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο ή ενδεχομένως τη σφράγιση τμήματος των δοντιών.

Υπερβολική συσσώρευση πλάκας

Η χρήση οδοντικού νήματος και το σωστό βούρτσισμα στοχεύουν στην αφαίρεση πλάκας ανάμεσα στα δόντια μετά το φαγητό. Η υπερ-συγκέντρωση πλάκας μπορεί να προκαλέσει φθορά στο σμάλτο, αφήνοντας τα δόντια πιο ευάλωτα και ευαίσθητα λόγω της απώλειας της προστασίας του σμάλτου. Η τακτική στοματική φροντίδα και οι εξαμηνιαίες επισκέψεις στον οδοντίατρο βοηθούν στην πρόληψη.

Οδοντιατρικές επεμβάσεις

Ένα αίσθημα ευαισθησίας είναι πιθανό μετά από ενδοδοντικές θεραπείες, εξαγωγές ή τοποθέτηση στεφάνης. Αν τα συμπτώματα παραμείνουν για μεγάλο διάστημα, κρίνεται απαραίτητη μία εκ νέου εξέταση, καθώς ενδέχεται να υπάρχει μόλυνση.

Ραγισμένο δόντι

Ένα σπασμένο ή ραγισμένο δόντι μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο, πέρα από την απλή ευαισθησία. Απαιτείται άμεση εκτίμηση από οδοντίατρο, ο οποίος θα αποφασίσει αν χρειάζεται αποκατάσταση ή εξαγωγή.

Φθορά ή βλάβη στα σφραγίσματα

Με το πέρασμα του χρόνου, τα σφραγίσματα ενδέχεται να φθαρούν, να παρουσιαστούν ρωγμές ή να δημιουργηθούν μικρο-κενά που επιτρέπουν τη διείσδυση βακτηρίων. Η συσσώρευση βακτηρίων στις εσοχές αυτές μπορεί να οδηγήσει στην παραγωγή οξέων και στην καταστροφή του σμάλτου. Αν παρατηρήσετε ευαισθησία ανάμεσα στις επισκέψεις, συμβουλευτείτε τον οδοντίατρο για αντικατάσταση των σφραγισμάτων.

Συμπτώματα ευαισθησίας των δοντιών

• Οξύς πόνος κατά την κατανάλωση ζεστών ή ψυχρών τροφών/ποτών: Η κατανάλωση παγωμένου νερού, καυτού ροφήματος ή παγωτού συχνά προκαλεί αιφνίδιο πόνο.
• Ενόχληση με γλυκά ή όξινα τρόφιμα: Σοκολάτα, γλυκίσματα, εσπεριδοειδή και ανθρακούχα ποτά προκαλούν συχνά δυσφορία.
• Πόνος κατά το βούρτσισμα ή τη χρήση οδοντικού νήματος: Οι στοματικές πρακτικές μπορεί να ερεθίσουν τις ευαίσθητες περιοχές.
• Ευαισθησία στον αέρα: Το κρύο ρεύμα ή η έκθεση κατά τη διάρκεια οδοντιατρικών διαδικασιών μπορεί να προκαλέσει ενόχληση.
• Πόνος στη μάσηση: Η κατανάλωση σκληρών ή τραγανών τροφίμων επιδεινώνει το αίσθημα πόνου.
• Τοπικός πόνος σε συγκεκριμένα δόντια: Η ευαισθησία μπορεί να περιορίζεται σε επιλεγμένα δόντια ή περιοχές του στόματος.

Διάγνωση ευαισθησίας των δοντιών

Σε περίπτωση που η ευαισθησία των δοντιών εμφανίζεται πρώτη φορά, συνιστάται επίσκεψη στον οδοντίατρο. Εκείνος θα ελέγξει την υγεία των δοντιών και θα αναζητήσει ενδεχόμενες αιτίες, όπως τερηδόνα, ελαττωματικά σφραγίσματα ή υποχώρηση των ούλων. Κατά τον τακτικό καθαρισμό γίνεται οπτικός έλεγχος, μπορεί να αναζητηθεί ευαισθησία με ήπια πίεση με οδοντιατρικά εργαλεία και ενδεχομένως να ζητηθεί ακτινογραφία για τον αποκλεισμό της τερηδόνας.

Θεραπείες για την ευαισθησία των δοντιών

Απευαισθητοποιούσες οδοντόκρεμες

Με συστηματική χρήση εξειδικευμένης οδοντόκρεμας για ευαίσθητα δόντια είναι δυνατή η σταδιακή μείωση του πόνου. Υπάρχουν πολλά διαθέσιμα προϊόντα χωρίς ιατρική συνταγή. Ο οδοντίατρος θα βοηθήσει στην επιλογή του κατάλληλου για κάθε περίπτωση.

Φθόριο

Η εφαρμογή φθορίου από τον οδοντίατρο στις ευαίσθητες περιοχές μπορεί να ενισχύσει το σμάλτο και να μειώσει τον πόνο. Μπορεί επίσης να προτείνει φθοριούχο σκεύασμα για οικιακή χρήση, με ειδικό νάρθηκα εφαρμογής.

Απευαισθητοποίηση ή σφράγιση

Οι εκτεθειμένες επιφάνειες των ριζών είναι δυνατόν να προστατευθούν μέσω εφαρμογής ειδικών συγκολλητικών υλικών στην πάσχουσα περιοχή, συχνά υπό τοπική αναισθησία.

Χειρουργική μεταμόσχευση ούλων

Όταν υπάρχει απώλεια ούλων που καλύπτουν τη ρίζα του δοντιού, μπορεί να εφαρμοστεί μικρή μεταμόσχευση ιστού από άλλη περιοχή του στόματος στο συγκεκριμένο σημείο ώστε να παρέχεται προστασία και να περιορίζεται η ευαισθησία.

Ενδοδοντική θεραπεία

Όταν ο οξύς πόνος και η ευαισθησία δεν υποχωρούν με άλλες μεθόδους, ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει ενδοδοντική θεραπεία, που εστιάζει στη θεραπεία του πολφού του δοντιού. Παρά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της διαδικασίας, θεωρείται η πιο αποτελεσματική μέθοδος για επίμονη ευαισθησία.

Σπιτικές λύσεις για ευαίσθητα δόντια

Υπάρχουν ορισμένες πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της ευαισθησίας στο σπίτι:

Ξέπλυμα με λάδι

Η περιστροφή σησαμέλαιου ή λαδιού καρύδας στην στοματική κοιλότητα, σύμφωνα με παραδοσιακές μεθόδους, ενδέχεται να συμβάλει στη μείωση της ευαισθησίας.

Φύλλα γκουάβα

Το μάσημα φύλλων γκουάβα ή η χρήση τοπικού τζελ με εκχύλισμα γκουάβας μπορεί να μειώσει την ενόχληση στα ευαίσθητα δόντια.

Τζελ γαρίφαλου

Η χρήση ελαίου γαρίφαλου είναι διαδεδομένη ως φυσική προσέγγιση για τη μείωση του πόνου, με υποστηρικτικά δεδομένα από επιστημονικές μελέτες.

Σκόρδο

Το σκόρδο αποτελεί διαχρονικό μέσο στη λαϊκή ιατρική για την αντιμετώπιση διαφόρων παθήσεων, μεταξύ των οποίων και ο πονόδοντος. Κατά το μάσημα του σκόρδου απελευθερώνεται αλισίνη, μια ουσία με αντιμικροβιακές ιδιότητες που μπορεί να βοηθήσει κατά της ανάπτυξης επιβλαβών βακτηρίων στην στοματική κοιλότητα, όπως το Streptococcus mutans.

Ξέπλυμα με αλατόνερο

Για τη βελτίωση της στοματικής υγιεινής και την αντιμετώπιση βακτηρίων, βοηθάει το ξέπλυμα με διάλυμα αλατόνερου. Για την παρασκευή του, διαλύστε μισό κουταλάκι του γλυκού αλάτι σε 240 ml χλιαρού νερού και κάντε αρκετές στοματικές πλύσεις πριν το αποβάλετε.

Τζελ με καψαϊκίνη

Η καψαϊκίνη, το δραστικό συστατικό των καυτερών πιπεριών, μπορεί να προκαλέσει αίσθημα καύσου, αλλά και να ανακουφίσει από τον πόνο όταν εφαρμόζεται τοπικά σε ούλα.

Κουρκουμάς

Ο κουρκουμάς χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή ιατρική ως αντιφλεγμονώδες. Μια πάστα από κουρκουμά και νερό μπορεί να εφαρμοστεί στα ούλα για ανακούφιση, αν και οι επιστημονικές ενδείξεις ως προς τη συγκεκριμένη χρήση είναι περιορισμένες.

Φθόριο

Η χρήση προϊόντων στοματικής υγιεινής με φθόριο όχι μόνο μειώνει τον κίνδυνο τερηδόνας αλλά συμβάλλει και στην ελάττωση της ευαισθησίας. Υπάρχουν πολλές μορφές τέτοιων θεραπειών που είναι κατάλληλες για καθημερινή χρήση.

Απευαισθητοποιητικοί παράγοντες

Οι οδοντόκρεμες για απευαισθητοποίηση περιέχουν συστατικά που μειώνουν τη διαπερατότητα της οδοντίνης. Η οδοντίνη είναι σκληρός, πορώδης ιστός που βρίσκεται κάτω από το σμάλτο και ελαττώνοντας τη διαπερατότητά της, προστατεύεται το υποκείμενο νεύρο από εξωτερικά ερεθίσματα και έτσι περιορίζεται η ευαισθησία και ο πόνος. Τέτοιοι παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Μεταλλικά ιόντα
• Κάλιο
• Οξαλικά

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε στον οδοντίατρο

Επίμονη ή έντονη ευαισθησία και πόνος στα δόντια απαιτούν εξέταση από οδοντίατρο. Σύμφωνα με την αιτία και τη βαρύτητα του προβλήματος, ο οδοντίατρος είναι δυνατόν να προτείνει τα παρακάτω:

• Χρήση φθοριούχου τζελ ή απευαισθητοποιητικών παραγόντων
• Σφράγισμα
• Στεφάνη
• Ενθέματα ή επικαλύψεις (inlay/onlay)
• Χειρουργική μεταμόσχευση ούλων
• Ενδοδοντική θεραπεία

Πρόληψη της ευαισθησίας των δοντιών

Για τη διατήρηση της ακεραιότητας του σμάλτου και την αποφυγή εμφάνισης ευαισθησίας, συνιστάται:

• Βούρτσισμα δύο φορές ημερησίως με φθοριούχο οδοντόκρεμα
• Καθημερινή χρήση οδοντικού νήματος
• Περιοδικά διαλείμματα σε θεραπείες λεύκανσης δοντιών
• Περιορισμός πρόσληψης γλυκών, αμυλούχων και όξινων τροφών
• Περιορισμός κατανάλωσης αλκοόλ
• Χρήση προστατευτικού νάρθηκα τη νύχτα για αποφυγή τριξίματος ή σφιξίματος των δοντιών
• Τακτικές επισκέψεις στον οδοντίατρο
• Διακοπή καπνίσματος