Φαγούρα στα μάτια: Αιτίες, αντιμετώπιση και ανακούφιση

Το αίσθημα φαγούρας στα μάτια υποδηλώνει ερεθισμό ή δυσφορία, συχνά οδηγώντας στην ανάγκη να τα τρίβετε. Οι πιο συχνές αιτίες περιλαμβάνουν αλλεργικές αντιδράσεις, σκόνη, ρύπανση, ξηρότητα ή σε ορισμένες περιπτώσεις μια μόλυνση όπως η επιπεφυκίτιδα. Η φαγούρα μπορεί να προκληθεί τόσο από αερομεταφερόμενα σωματίδια (όπως γύρη), όσο και από τη χρήση παλαιού μακιγιάζ ή φακών επαφής.

Για ποιους λόγους μπορεί να φαγουρίζουν τα μάτια μου;

Η φαγούρα στα μάτια αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο και οι περισσότεροι άνθρωποι το έχουν βιώσει κάποια στιγμή. Στον ιατρικό τομέα, αποκαλείται κνησμός οφθαλμών. Οι ξηροί και φαγουρίζοντες οφθαλμοί σχετίζονται συχνότερα με αλλεργίες ή με το σύνδρομο ξηροφθαλμίας. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί φαγούρα στα βλέφαρα ή στις ρίζες των βλεφαρίδων, ενώ είναι πιθανό τα μάτια ή/και τα βλέφαρα να παρουσιάζουν οίδημα. Η αίσθηση είναι ιδιαίτερα ενοχλητική και επιβαρυντική, καθώς το τρίψιμο δεν αποτελεί πάντα κατάλληλη λύση.

• Ανάλογα με την αιτία της φαγούρας, το τρίψιμο μπορεί να εντείνει τον ερεθισμό, να βοηθήσει στη διασπορά μικροβίων και να προκαλέσει βλάβη στη λεπτή επιφάνεια του ματιού.
• Σε περιπτώσεις αλλεργιών του περιβάλλοντος, το τρίψιμο ενδέχεται να οδηγήσει στην έκκριση περισσότερης ισταμίνης, επιδεινώνοντας τη φαγούρα.
• Περίπου το 50% των νεαρών ενηλίκων με αλλεργική επιπεφυκίτιδα έχουν και άλλες αλλεργικές παθήσεις ή βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών.
• Εκτιμάται ότι το 80% των αλλεργιών στα μάτια εμφανίζονται εποχιακά, ενώ οι υπόλοιπες διαρκούν όλο τον χρόνο. Τυπικά συμπτώματα είναι η φαγούρα, η ερυθρότητα, η δακρύρροια, το οίδημα του επιπεφυκότα ή των βλεφάρων και οι βλεννώδεις εκκρίσεις. Οι καταστάσεις αυτές προκαλούν ενόχληση, αλλά δεν απειλούν την όραση.

Αίτια φαγούρας στα μάτια

Αλλεργίες

Η συχνότερη αιτία είναι οι αλλεργικές αντιδράσεις. Το μάτι μπορεί να ευαισθητοποιηθεί από ουσίες του περιβάλλοντος εσωτερικά ή εξωτερικά, είτε σε κλειστούς χώρους είτε σε ανοιχτούς. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν:

• Εξωτερικοί αλλεργιογόνοι παράγοντες: γύρη από δέντρα, χόρτα, ζιζάνια και θάμνους
• Εσωτερικοί: ακάρεα της σκόνης, μύκητες, υγρασία και μικρά σωματίδια ζώων (νεκρά κύτταρα δέρματος)
• Παράγοντες καθημερινής ζωής: καπνός τσιγάρου, αρώματα, διάφορα χημικά ή καυσαέρια

Λοιμώξεις

Η επιπεφυκίτιδα χαρακτηρίζεται από φλεγμονή του εσωτερικού χιτώνα του ματιού. Εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά, χωρίς να αποκλείει καμία ηλικία. Τα κύρια συμπτώματα είναι ερυθρότητα και οίδημα στα μάτια, ενώ σε βακτηριακές λοιμώξεις παρατηρείται πυώδες έκκριμα που μπορεί να κολλά στις βλεφαρίδες κατά τον ύπνο. Οι ιογενείς μορφές είναι σπανιότερες, ενώ και αλλεργικές αντιδράσεις μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή του επιπεφυκότα, συχνότερα με παραγωγή βλέννης παρά πύου.

Βλεφαρίτιδα

Η φλεγμονή των βλεφάρων ευθύνεται για ερυθρότητα και φαγούρα στα μάτια, καθώς και στις βλεφαρίδες, έχοντας ως αίτιο την απόφραξη των σμηγματογόνων αδένων. Η κατάσταση δεν είναι μεταδοτική, επηρεάζει σπανιότερα την όραση και μπορεί να επιδεινωθεί από αλλεργίες ή δερματικές παθήσεις όπως η ακμή.

Σύνδρομο ξηροφθαλμίας

Τα δάκρυα αποτελούνται από βλέννα, έλαια, νερό και πρωτεΐνες. Όταν η παραγωγή τους είναι μειωμένη ή η ποιότητά τους μη επαρκής, το μάτι γίνεται ξηρό και ευερέθιστο.

Ξένο σώμα

Ακόμη και ένα μικρό σωματίδιο άμμου ή σκόνης κάτω από το βλέφαρο μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία. Εάν υποπτευόμαστε μόλυνση και τα αντιβιοτικά κολλύρια δεν παρέχουν ανακούφιση, μπορεί να υπάρχει κάποια σωματιδιακή παρουσία στο μάτι.

Φακοί επαφής

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι φακοί επαφής προκαλούν φαγούρα επειδή λειτουργούν ως ξένο σώμα, ιδιαίτερα αν η εφαρμογή τους δεν είναι σωστή. Αυτός ο ερεθισμός παρατηρείται άμεσα μετά την τοποθέτηση των φακών. Οι φακοί μπορεί επίσης να κατακρατούν μικρόβια ή ρύπους, οδηγώντας σε λοιμώξεις. Το τακτικό καθάρισμα και η έγκαιρη αντικατάσταση συμβάλλουν στην πρόληψη αυτών των προβλημάτων.

Έλκη κερατοειδούς

Η παρουσία ελκών ή μικρών τραυμάτων στον κερατοειδή, που συχνά αναφέρονται ως κερατίτιδα, μπορεί να οφείλεται σε υπερβολική ξηρότητα, τραυματισμό ή λοίμωξη. Ο κερατοειδής είναι ο διαφανής χιτώνας στο μπροστινό μέρος του ματιού. Τα έλκη προκαλούν έντονο ερεθισμό, πύο και σχηματισμό κρούστας.

Κύριες αιτίες φαγούρας στα μάτια

• Αλλεργικές αντιδράσεις: επαφή με γύρη, σκόνη, ζωικά κύτταρα ή μούχλα μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα φαγούρας.
• Ξηροφθαλμία: ανεπαρκής παραγωγή δακρύων ή ταχεία εξάτμιση επιφέρουν ξηρότητα και ερεθισμό.
• Λοιμώξεις: καταστάσεις όπως η επιπεφυκίτιδα ευθύνονται για φαγούρα, ερυθρότητα και εκκρίσεις.
• Ερεθιστικοί παράγοντες: έκθεση σε καπνό, χημικά ή έντονες οσμές
• Προβλήματα με φακούς επαφής: ακατάλληλη εφαρμογή, παρατεταμένη χρήση ή αντίδραση σε υγρά καθαρισμού προκαλούν ενόχληση.

Συμπτώματα φαγούρας στα μάτια

• Φαγούρα: συνεχής ή επαναλαμβανόμενη αίσθηση κνησμού στα μάτια ή στην περιβάλλοντα περιοχή.
• Ερυθρότητα: ορατή ερυθρότητα και διάταση των αγγείων λόγω ερεθισμού ή φλεγμονής.
• Δακρύρροια: αυξημένη παραγωγή δακρύων ή δάκρυα με υδαρή μορφή.
• Οίδημα: πρήξιμο στα βλέφαρα ή στις γύρω περιοχές.
• Εκκρίσεις: διαφανείς, κολλώδεις ή χρωματισμένες εκκρίσεις, ειδικά σε περιπτώσεις λοίμωξης.
• Αίσθημα καύσου: αίσθηση καψίματος ή μυρμηγκιάσματος στην περιοχή των ματιών.

Διάγνωση φαγούρας στα μάτια

Όσοι αντιμετωπίζουν επίμονη φαγούρα κυρίως τη νύχτα καλό είναι να απευθυνθούν σε οφθαλμίατρο ώστε να εντοπιστεί η αιτία των συμπτωμάτων. Ο ιατρός θα ξεκινήσει με λήψη αναλυτικού ιστορικού και αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Στη συνέχεια ακολουθεί κλινική εξέταση, η οποία περιλαμβάνει αξιολόγηση οφθαλμικής και βλεφαρικής περιοχής. Σε περίπτωση παρουσίας εκκρίσεων, δύναται να ληφθεί δείγμα προς εργαστηριακή διερεύνηση. Εάν υπάρχουν ενδείξεις αλλεργίας, προτείνεται διαγνωστικός έλεγχος με δερματικό τεστ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενδείκνυται και περαιτέρω αξιολόγηση από ειδικό οφθαλμίατρο.

Θεραπευτικές επιλογές για φαγούρα στα μάτια

Η αντιμετώπιση της φαγούρας μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση τεχνητών δακρύων ή αντιισταμινικών κολλυρίων από τα φαρμακεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτούνται ειδικά φάρμακα με ιατρική συνταγή, είτε σε μορφή σταγόνων είτε από το στόμα, για την ανακούφιση των συμπτωμάτων. Ορισμένα φαρμακευτικά σκευάσματα μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πρόληψη της επανεμφάνισης, ειδικά όταν τα συμπτώματα σχετίζονται με εποχική αλλεργία.

• Η εφαρμογή καθαρού, δροσερού και υγρού επιθέματος με τα μάτια κλειστά μπορεί να ελαττώσει τη φαγούρα.
• Οι πιο αποτελεσματικές θεραπείες είναι εκείνες που στοχεύουν απευθείας στην αιτία.
• Για παράδειγμα, εάν έχετε ξηροφθαλμία, τα αντιισταμινικά κολλύρια θα έχουν περιορισμένη δράση, σε αντίθεση με τα περιστατικά εποχικών αλλεργιών.
• Η συμβουλευτική με οπτομέτρη είναι ιδιαίτερα σημαντική ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη προσέγγιση.
• Υπάρχει πληθώρα σκευασμάτων που προσφέρουν ανακούφιση, ωστόσο μόνο ο ειδικός μπορεί να προτείνει το πλέον κατάλληλο ή τον συνδυασμό που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες σας.
• Σε κάποιες περιπτώσεις, η χρήση τεχνητών δακρύων αρκεί, αλλά σε άλλες μπορεί να απαιτούνται κολλύρια με αντιβιοτικά, αντιφλεγμονώδη ή ειδικά προϊόντα για τον καθαρισμό των βλεφάρων.

Πότε είναι απαραίτητη η ιατρική συμβουλή;

Σε γενικές γραμμές, τα συμπτώματα φαγούρας δεν διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και συχνά υποχωρούν από μόνα τους.

• Ωστόσο, επικοινωνήστε με γιατρό εάν:
• υπάρχει αίσθηση ξένου σώματος στο μάτι
• παρατηρείται μόλυνση των οφθαλμών
• εμφανίζεται σταδιακή ή αιφνίδια μείωση της όρασης
• η φαγούρα στον οφθαλμό συνοδεύεται από μέτρια ή έντονη ενόχληση ή πόνο

Απλές λύσεις στο σπίτι για φαγούρα στα μάτια

Υπάρχουν καθημερινές πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων:

Κανόνας 20-20-20

• Η παρατεταμένη επαφή με οθόνες υπολογιστών ή εργασίες που κουράζουν τα μάτια προδιαθέτουν σε φαγούρα τη νύχτα. Ο κανόνας 20-20-20 βοηθά στη μείωση της καταπόνησης: κάθε 20 λεπτά μπροστά σε οθόνη, εστιάστε για 20 δευτερόλεπτα σε αντικείμενο που βρίσκεται σε απόσταση 6 μέτρων.

Ζεστές και κρύες κομπρέσες

Η χρήση ζεστής κομπρέσας μπορεί να ανακουφίσει από τη φαγούρα που οφείλεται σε αλλεργίες, ενώ η δροσερή κομπρέσα καταπραΰνει τα μάτια που καίνε και είναι πρησμένα, προσφέροντας άμεση ανακούφιση.

Καθαριότητα στην περιοχή των ματιών

• Βρωμιά, χημικές ουσίες ή υπολείμματα μακιγιάζ μπορεί να προκαλούν φαγούρα.
• Καθαρίζοντας προσεκτικά τα μάτια πριν τον ύπνο, περιορίζεται το σύμπτωμα. Μπορείτε να ξεπλύνετε τα μάτια με κρύο νερό για απομάκρυνση ερεθιστικών παραγόντων.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαλό πλύσιμο με ζεστό νερό και μαλακό πανί αρκεί.
• Όσοι χρησιμοποιούν προϊόντα μακιγιάζ θα πρέπει να τα αφαιρούν πριν τον καθαρισμό των ματιών.

Χρήση υγραντήρα

Η ξηρότητα στον αέρα μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα, αφαιρώντας φυσική υγρασία από τα μάτια. Η χρήση υγραντήρα, ειδικά τους χειμερινούς μήνες ή σε ξηρό κλίμα, βοηθά στη μείωση της ξηρότητας.

Διακοπή χρήσης φακών επαφής

• Η χρήση φακών επαφής είναι πιθανό να αυξάνει τη φαγούρα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η αφαίρεσή τους βοηθά τα μάτια να ξεκουραστούν μέχρι να υποχωρήσει το σύμπτωμα.
• Η τακτική αντικατάσταση των φακών (ιδιαίτερα με ημερήσιους φακούς) συμβάλλει στην αποφυγή ερεθισμών που προκαλούν φαγούρα στα μάτια, ακόμα και τη νύχτα.
• Κατάλληλα φαρμακευτικά μέσα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση σε συμπτώματα λόγω ξηροφθαλμίας ή αλλεργιών.

Αποφυγή αλλεργιογόνων

• Άτομα με αλλεργικές προδιάθεσεις καλό είναι να λαμβάνουν μέτρα για την αποφυγή των αλλεργιογόνων που τους ενοχλούν τη νύχτα.
• Η παραμονή σε χώρο με κλειστά παράθυρα κατά την διάρκεια του ύπνου μειώνει την έκθεση σε γύρη και άλλους εξωτερικούς αλλεργιογόνους παράγοντες.
• Η απομάκρυνση των κατοικίδιων από το υπνοδωμάτιο περιορίζει την επαφή με τις τρίχες και τα κύτταρα που μπορεί να προκαλούν αλλεργίες. Τακτικό καθάρισμα και αλλαγή σεντονιών βοηθά στον περιορισμό της σκόνης και των ακάρεων.