Φερριτίνη: φυσιολογικές τιμές στις γυναίκες και η σημασία της για την υγεία

Η φερριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο. Για τις γυναίκες τα επίπεδά της έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο εμμηνορροϊκός κύκλος και η εγκυμοσύνη συνοδεύονται από ορμονικές μεταβολές. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η έλλειψη σιδήρου αποτελεί σοβαρό πρόβλημα: έως και το 40% των εγκύων και το 42% των παιδιών έως 5 ετών εμφανίζουν έλλειψη σιδήρου. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη είναι απαραίτητη, ειδικά λόγω της εμμήνου ρύσεως και των αλλαγών στις ορμόνες. Στις ενήλικες γυναίκες, οι τιμές φερριτίνης συνήθως κυμαίνονται από 24 έως 307 ng/ml. Ο συχνός έλεγχος της φερριτίνης μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της σιδηροπενικής αναιμίας. Αυτό έχει σημασία για τη διατήρηση της υγείας, ιδιαίτερα στις γυναίκες, στις εγκύους και στα παιδιά.

Τι είναι η φερριτίνη και ποια είναι η σημασία της για τον οργανισμό

Η φερριτίνη είναι πρωτεΐνη που λειτουργεί ως «αποθήκη» σιδήρου στο σώμα. Παράλληλα, συμμετέχει στη ρύθμιση της παραγωγής νευροδιαβιβαστών, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη. Σε αντίθεση με την αιμοσφαιρίνη, η φερριτίνη αποτυπώνει τα αποθέματα σιδήρου και όχι τον σίδηρο που κυκλοφορεί στο αίμα. Η εξέταση φερριτίνης μπορεί να δείξει αν η χαμηλή διαθεσιμότητα σιδήρου σχετίζεται με χρόνια νόσο ή με κλασική έλλειψη σιδήρου.

Λειτουργίες της φερριτίνης στον ανθρώπινο οργανισμό

Η φερριτίνη συνδέεται με αρκετές κρίσιμες λειτουργίες:

• Συσσώρευση και ασφαλής αποθήκευση των αποθεμάτων σιδήρου
• Υποστήριξη της ρύθμισης της παραγωγής νευροδιαβιβαστών, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη
• Συμβολή στη διερεύνηση της αιτίας της έλλειψης σιδήρου, δηλαδή αν προέρχεται από χρόνια πάθηση ή από χαμηλή πρόσληψη/αποθήκευση

Διαφορές ανάμεσα σε φερριτίνη και αιμοσφαιρίνη

Η φερριτίνη και η αιμοσφαιρίνη σχετίζονται με τον σίδηρο, όμως δεν επιτελούν τον ίδιο ρόλο. Η αιμοσφαιρίνη μεταφέρει οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα, ενώ η φερριτίνη αντανακλά τα αποθέματα σιδήρου. Με άλλα λόγια, η τιμή φερριτίνης στις γυναίκες και η συγκέντρωση φερριτίνης στο αίμα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση των αποθηκών σιδήρου.

Φυσιολογικές τιμές φερριτίνης στις γυναίκες

Η φερριτίνη στις γυναίκες θεωρείται συνήθως φυσιολογική σε εύρος από 12 έως 307 ng/ml. Το διάστημα αυτό επηρεάζεται από την ηλικία, τη γενική υγεία και το στάδιο ζωής. Σε νεότερες γυναίκες οι τιμές συχνά είναι χαμηλότερες λόγω των απωλειών αίματος στον κύκλο. Κατά την εγκυμοσύνη αυξάνονται οι ανάγκες σε σίδηρο και μπορεί να φτάνουν έως 27 mg την ημέρα. Στην εμμηνόπαυση, οι ορμονικές αλλαγές ενδέχεται να επηρεάσουν και τα επίπεδα φερριτίνης. Οι τακτικές εξετάσεις αίματος έχουν ιδιαίτερη αξία, ειδικά όταν υπάρχουν ενδείξεις έλλειψης φερριτίνης. Συμπτώματα όπως κόπωση, ωχρότητα ή δύσπνοια χρειάζονται αξιολόγηση, ώστε να γίνει έγκαιρα μέτρηση φερριτίνης και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Οι επαγγελματίες υγείας συστήνουν διατήρηση της φερριτίνης σε φυσιολογικά επίπεδα, ώστε τα αποθέματα σιδήρου να παραμένουν ισορροπημένα και η κατάσταση του οργανισμού καλή. Με σωστή διατροφή και, όταν απαιτείται, με συμπληρώματα, είναι δυνατό να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί η έλλειψη φερριτίνης.

Κύριες αιτίες έλλειψης φερριτίνης

Η έλλειψη φερριτίνης εμφανίζεται συχνά, ιδιαίτερα στον γυναικείο πληθυσμό. Οι βασικοί λόγοι συνδέονται με ανεπαρκή διατροφή και με την επίδραση ορισμένων παθήσεων. Η κατανόηση των αιτιών βοηθά στην αντιμετώπιση του θέματος και στη διατήρηση ικανοποιητικών επιπέδων.

Πώς η ακατάλληλη διατροφή επηρεάζει τη φερριτίνη

Διατροφή με χαμηλή πρόσληψη σιδήρου αποτελεί από τους συχνότερους παράγοντες. Τρόφιμα όπως κόκκινο κρέας, συκώτι, σπανάκι και φακές συμβάλλουν στη στήριξη των αποθεμάτων. Όταν αυτά δεν καταναλώνονται επαρκώς, μπορεί να εμφανιστεί έλλειψη σιδήρου στις γυναίκες και χαμηλή φερριτίνη.

Επίδραση χρόνιων νοσημάτων στα επίπεδα φερριτίνης

Χρόνιες παθήσεις, όπως αυτοάνοσα ή ογκολογικά νοσήματα, μπορούν να διαταράξουν τον μεταβολισμό του σιδήρου. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε έλλειψη σιδήρου στις γυναίκες και σε μειωμένη φερριτίνη. Όσοι αντιμετωπίζουν χρόνιες καταστάσεις χρειάζεται να παρακολουθούν τη φερριτίνη τους και να συμβουλεύονται ειδικούς.

Συμπτώματα και ενδείξεις χαμηλής φερριτίνης

Η μειωμένη φερριτίνη μπορεί να προκαλέσει ποικίλες ενοχλήσεις. Είναι σημαντικό τα σημάδια να αναγνωρίζονται έγκαιρα και να ζητείται ιατρική καθοδήγηση. Συνήθως εμφανίζονται κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια και ζάλη. Επίσης μπορεί να παρατηρηθούν αίσθημα παλμών, ωχρή όψη του δέρματος, εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση. Τα χαμηλά αποθέματα σιδήρου είναι δυνατό να συνδέονται με δυσκολία συγκέντρωσης, υπνηλία, μεταβολές στη διάθεση και ακόμη και σύνδρομο ανήσυχων ποδιών. Όταν μειώνονται τα αποθέματα σιδήρου, μπορεί να πέσει η αντίσταση του οργανισμού απέναντι σε βακτήρια και ιούς. Παράλληλα, ενδέχεται να επηρεαστεί αρνητικά η σωματική αντοχή και οι γνωστικές λειτουργίες. Αν παρουσιαστούν τέτοιες ενδείξεις, είναι προτιμότερο να γίνουν άμεσα εξετάσεις αίματος και να υπάρξει επικοινωνία με γιατρό για τον έλεγχο της φερριτίνης, ώστε να εφαρμοστούν τα κατάλληλα μέτρα για καλύτερη διαχείριση του μεταβολισμού του σιδήρου.

Η σημασία της φερριτίνης στις γυναίκες σε διαφορετικές φάσεις ζωής

Τα επίπεδα φερριτίνης στις γυναίκες δεν παραμένουν σταθερά σε όλη τη ζωή. Σε νεαρή ηλικία, η φερριτίνη είναι κρίσιμη λόγω των απωλειών σιδήρου με την έμμηνο ρύση. Η εγκυμοσύνη συνδέεται με αύξηση του όγκου αίματος, άρα και με υψηλότερες ανάγκες. Και η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από ορμονικές αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν τη φερριτίνη.

Επίδραση του εμμηνορροϊκού κύκλου

Κατά την περίοδο, οι γυναίκες χάνουν ποσότητες σιδήρου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για νεαρές γυναίκες με έντονη ή συχνή έμμηνο ρύση. Η διατήρηση της φερριτίνης εντός φυσιολογικών ορίων σε αυτή τη φάση έχει καθοριστική σημασία, καθώς κατά την περίοδο χρειάζεται αναπλήρωση των απωλειών σιδήρου.

Ιδιαιτερότητες της εγκυμοσύνης

Στην εγκυμοσύνη αυξάνεται ο όγκος αίματος, κάτι που ανεβάζει τις ανάγκες σε σίδηρο. Η φερριτίνη έχει μεγάλη βαρύτητα σε αυτή την περίοδο και συνιστάται να ελέγχεται τακτικά. Η φροντίδα για επαρκή φερριτίνη παραμένει σημαντική συνολικά στη ζωή, επειδή υποστηρίζει καλή υγεία και καθημερινή ευεξία.

Εξετάσεις αίματος για τον έλεγχο της φερριτίνης

Για να εκτιμηθεί πόσος σίδηρος υπάρχει στον οργανισμό, πραγματοποιείται εξέταση αίματος που μετρά τη συγκέντρωση φερριτίνης. Εφόσον η φερριτίνη αποθηκεύει και συγκρατεί τον σίδηρο, η τιμή της αντικατοπτρίζει τα αποθέματα. Η εξέταση φερριτίνης θεωρείται συχνά πιο χρήσιμη από μια απλή μέτρηση αιμοσφαιρίνης, επειδή μπορεί να εντοπίσει νωρίς την έλλειψη σιδήρου. Για γυναίκες που ανήκουν σε ομάδες κινδύνου προτείνεται έλεγχος τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο. Υπάρχουν και γρήγορα τεστ αυτοελέγχου για τη σιδηροπενία, τα οποία υποδεικνύουν χαμηλή φερριτίνη όταν η τιμή είναι κάτω από 30 ng/ml. Τα τεστ αυτά βοηθούν να αναγνωριστεί έγκαιρα το πρόβλημα και να ξεκινήσει η αντιμετώπιση. Κατά την ερμηνεία των εξετάσεων είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τα φυσιολογικά επίπεδα διαφέρουν. Στους ενήλικες άνδρες συχνά κυμαίνονται από 24 έως 336 ng/ml, ενώ στις γυναίκες από 24 έως 307 ng/ml. Τα παιδιά και τα βρέφη έχουν διαφορετικά όρια ανά ηλικία, τα οποία μπορεί να αποκλίνουν.

Βέλτιστα επίπεδα φερριτίνης ανά ηλικιακή ομάδα

Η φυσιολογική τιμή και το επιθυμητό επίπεδο φερριτίνης εξαρτώνται από την ηλικία. Για τις ενήλικες γυναίκες, το σύνηθες εύρος είναι 24-307 ng/ml. Για ηλικίες έως 1 έτους αναφέρονται τιμές 200-600 ng/ml. Για βρέφη έως 5 μηνών, 50-200 ng/ml. Για παιδιά έως 15 ετών, 7-140 ng/ml. Για γυναίκες έως 50 ετών προτείνονται 18-20 mg σιδήρου την ημέρα, ενώ μετά τα 50 έτη 8-10 mg. Στις εγκύους οι ανάγκες μπορεί να φτάσουν έως 27 mg την ημέρα. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι ατομικές ανάγκες και η κατάσταση της υγείας, σε συνεννόηση με γιατρό.

• Νεογνά: 25-200 ng/ml
• Βρέφη (1 μήνα): 200-600 ng/ml
• Βρέφη (2-5 μηνών): 50-200 ng/ml
• Παιδιά (6 μηνών – 15 ετών): 7-140 ng/ml
• Ενήλικες γυναίκες: 24-307 ng/ml

Η περιοδική παρακολούθηση της φερριτίνης είναι σημαντική. Η αξιολόγηση μαζί με γιατρό βοηθά να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Η σωστή διατροφή και τα συμπληρώματα σιδήρου μπορούν να συμβάλουν.

Φυσικοί τρόποι για αύξηση της φερριτίνης

Η ενίσχυση της φερριτίνης μπορεί να υποστηριχθεί μέσω της διατροφής. Ορισμένα τρόφιμα περιέχουν υψηλές ποσότητες σιδήρου, ενός ιχνοστοιχείου που είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό της φερριτίνης.

Τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο

• Κόκκινο κρέας (μοσχάρι, χοιρινό, αρνί, κατσίκι)
• Ψάρι
• Φαγόπυρο
• Ρεβίθια
• Μπρόκολο
• Αβοκάντο
• Σπανάκι

Αυτές οι επιλογές μπορούν να βοηθήσουν στην αναπλήρωση της μειωμένης συγκέντρωσης φερριτίνης.

Διατροφικές οδηγίες

Για να υποστηριχθεί η απορρόφηση του σιδήρου και κατ’ επέκταση της φερριτίνης, είναι χρήσιμο να τηρούνται βασικές αρχές:

• Κατανάλωση τροφών με βιταμίνη C, η οποία διευκολύνει την απορρόφηση του σιδήρου
• Αποφυγή καφέ, τσαγιού και προϊόντων με ασβέστιο την ίδια στιγμή με πηγές σιδήρου, επειδή μπορεί να μειώσουν την απορρόφηση
• Επιλογή ισορροπημένου και ποικίλου διατροφικού πλάνου που καλύπτει την απαιτούμενη πρόσληψη σιδήρου

Μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή μπορεί να ενισχύσει φυσικά τη φερριτίνη και να περιορίσει τα προβλήματα που σχετίζονται με την έλλειψή της.

Συμπληρώματα για φερριτίνη και τρόπος χρήσης

Όταν η φερριτίνη είναι χαμηλή, τα συμπληρώματα μπορούν να φανούν χρήσιμα. Κυκλοφορούν σε υγρή μορφή, ως διαλυτά σκευάσματα, κάψουλες, ζελεδάκια ή δισκία. Η επιλογή της μορφής γίνεται ανάλογα με τις ανάγκες και την ευαισθησία του πεπτικού. Ορισμένα προϊόντα περιέχουν και πρόσθετα θρεπτικά συστατικά, για παράδειγμα βιταμίνη C ή Β12, που μπορούν να υποστηρίξουν την απορρόφηση του σιδήρου. Κατά τη λήψη συμπληρωμάτων είναι απαραίτητο να τηρούνται οι δοσολογίες, καθώς η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα. Αν υπάρχουν θέματα υγείας, η χρήση χρειάζεται να συνδυάζεται με ιατρική καθοδήγηση. Τα συμπληρώματα μπορούν να αυξήσουν τη συγκέντρωση φερριτίνης στο αίμα, όμως απαιτείται υπεύθυνη χρήση. Η συμβουλή επαγγελματία υγείας βοηθά στην επιλογή του καταλληλότερου σχήματος.