Γιατί αλλάζει η όρεξη μετά από μια τραυματική εμπειρία

Μετά από έντονες και δυσάρεστες εμπειρίες, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν αλλαγές στην όρεξή τους. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί είτε με πλήρη αδιαφορία για το φαγητό είτε, αντίθετα, με αυξημένη επιθυμία για κατανάλωση τροφής. Οι μεταβολές αυτές δεν αντιπροσωπεύουν πάντα μόνο συναισθηματική αντίδραση, καθώς έχουν στενή σχέση με φυσιολογικές διεργασίες του οργανισμού. Στο άρθρο αυτό αναλύεται γιατί το διατροφικό ενδιαφέρον μεταβάλλεται μετά από δύσκολα γεγονότα, πώς αυτό συνδυάζεται με τη σωματική και ψυχική υγεία και παρέχονται προτάσεις για την αποκατάσταση υγιών διατροφικών συνηθειών.

Τι συμβαίνει στο σώμα μετά από έντονη ψυχική πίεση;

Έντονη ψυχική δοκιμασία μπορεί να είναι οποιαδήποτε ισχυρή συναισθηματική ή σωματική ένταση, όπως απώλεια, χωρισμός, ασθένεια, οικονομικά προβλήματα ή παρόμοιες κρίσεις. Σε τέτοιες στιγμές, ενεργοποιείται ο μηχανισμός αντίδρασης στο στρες, γνωστός και ως «αντίδραση μάχης ή φυγής». Πρόκειται για αυτόματη λειτουργία που συμβάλλει στην επιβίωση και ρυθμίζεται από το νευρικό σύστημα και συγκεκριμένες ορμόνες.

Οι ορμόνες του στρες: κορτιζόλη και αδρεναλίνη

Στην αντίδραση αυτή συμμετέχουν κυρίως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Όταν κάποιος βιώνει συναισθηματική ή σωματική πίεση, τα επίπεδα αυτών των ορμονών στο αίμα αυξάνονται σημαντικά:

• Η αδρεναλίνη καταστέλλει αρχικά την αίσθηση της πείνας, εστιάζοντας την ενέργεια σε άμεσες ενέργειες.
• Η κορτιζόλη, μετά από κάποιο διάστημα, δρα αντίστροφα, οδηγώντας σε ενίσχυση της όρεξης και τάση προς κατανάλωση θερμιδογόνων τροφών, κυρίως γλυκών ή λιπαρών γευμάτων.

Αν η κατάσταση στρες παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, διαταράσσεται η ορμονική ισορροπία και η όρεξη μπορεί να μειωθεί έντονα ή αντίθετα να αυξηθεί υπερβολικά.

Αντίδραση του πεπτικού συστήματος στο στρες

Η έντονη ψυχική επιβάρυνση τροποποιεί σημαντικά τη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος:

• Η κυκλοφορία του αίματος κατευθύνεται προς βασικά όργανα όπως ο εγκέφαλος και οι μύες, με αποτέλεσμα ο στόμαχος και τα έντερα να υπολειτουργούν προσωρινά.
• Παρατηρείται μείωση στην παραγωγή σιέλου και γαστρικών υγρών, καθώς και ελάττωση των πεπτικών ενζύμων.
• Η μακρόχρονη έκθεση σε στρες συχνά προκαλεί διαταραχές της κινητικότητας του εντέρου, όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα, κοιλιακές κράμπες ή ναυτία.

Αυτές οι σωματικές αντιδράσεις μπορεί να διατηρήσουν σε χαμηλά επίπεδα την όρεξη για ώρες ή ακόμη και ημέρες. Ωστόσο, σε περίπτωση παρατεταμένου στρες, το σώμα επιζητά ευχαρίστηση και ενέργεια, ζητώντας αυξημένη κατανάλωση τροφών υψηλής θερμιδικής αξίας.

Συνέπειες για τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά

Ο ψυχικός πόνος ή το άγχος οδηγεί κάποιους να υιοθετούν μια στάση επιβίωσης όπου η κατανάλωση φαγητού παραμελείται ή χάνεται το ενδιαφέρον για αυτό. Από την άλλη πλευρά, αρκετοί αρχίζουν να τρώνε περισσότερο ως μέσο μείωσης της εσωτερικής έντασης, αναζητώντας ανακούφιση μέσω του φαγητού.

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως συναισθηματική κατανάλωση τροφής και, συνήθως, σχετίζεται με την επιλογή προϊόντων υψηλής θερμιδικής αξίας αλλά χαμηλής θρεπτικής σημασίας.

Συνηθισμένες αλλαγές στην όρεξη μετά από συναισθηματικό τραύμα

Μειωμένη όρεξη

• Η αίσθηση της πείνας απουσιάζει, ενώ τα τρόφιμα μπορεί να φαίνονται άνοστα ή ακόμα και απωθητικά.
• Συχνά συνυπάρχει καταθλιπτική διάθεση, χαμηλά επίπεδα ενέργειας, διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία ή υπνηλία.
• Με την πάροδο του χρόνου, είναι πιθανή η απώλεια βάρους, η μείωση της μυϊκής μάζας και η εξασθένηση του ανοσοποιητικού.

Αυξημένη όρεξη

• Παρουσιάζεται συχνή επιθυμία για φαγητό, με προτίμηση σε γλυκά, λιπαρά ή ταχυφαγικά εδέσματα.
• Το φαγητό χρησιμοποιείται περισσότερο ως ανταπόκριση σε συναισθηματικές ανάγκες, επιδιώκοντας να σβήσει το αίσθημα θλίψης, φόβου ή ανησυχίας.
• Τέτοιες διατροφικές συνήθειες ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση βάρους, πεπτικές διαταραχές, ανύψωση της αρτηριακής πίεσης ή άλλα προβλήματα υγείας.

Πρέπει να ανησυχεί κάποιος για τις μεταβολές στην όρεξη;

Η προσωρινή μείωση ή αύξηση της όρεξης μετά από μια τραυματική εμπειρία αποτελεί συχνά φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Παρ’ όλα αυτά, αν οι αλλαγές αυτές παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων, συνοδεύονται από μεταβολές σωματικού βάρους ή δυσκολία επαναφοράς στην καθημερινότητα, συνίσταται να αναζητηθεί συμβουλή από γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.

Ανασκευή ορισμένων διαδεδομένων πεποιθήσεων

• Υπάρχει η λανθασμένη αντίληψη ότι κάθε άτομο που βιώνει μια σοβαρή ψυχολογική δοκιμασία οδηγείται αναπόφευκτα σε κατάθλιψη. Στην πραγματικότητα, οι βραχυπρόθεσμες αλλαγές στη διάθεση και την όρεξη δεν σημαίνουν απαραίτητα ψυχιατρικό πρόβλημα. Εάν όμως τα συμπτώματα επιμείνουν, απαιτείται αναζήτηση βοήθειας.
• Πολλοί πιστεύουν ότι η συναισθηματική υπερφαγία πηγάζει από έλλειψη αυτοελέγχου. Στην ουσία, πρόκειται συχνά για αυτόματη αντίδραση του οργανισμού σε υπερβολικό στρες και έντονα συναισθήματα.

Τι μπορείτε να κάνετε αν αλλάξει η όρεξή σας;

Η επαναφορά των φυσιολογικών διατροφικών συνηθειών απαιτεί χρόνο και προσοχή στη σωματική και ψυχική κατάσταση. Η κατανόηση των προσωπικών αναγκών αποτελεί βασικό βήμα, χωρίς πίεση ή βιασύνη.

• Διατηρήστε σταθερό πρόγραμμα γευμάτων. Ακόμη κι αν η πείνα απουσιάζει, δοκιμάστε να καταναλώνετε συχνά μικρές ποσότητες.
• Επιλέγετε τροφές που χωνεύονται εύκολα και ωφελούν τον οργανισμό όπως σούπες, λαχανικά, ψάρι ή άπαχο κρέας, οι οποίες είναι συνήθως πιο αποδεκτές σε δύσκολες ψυχικά φάσεις.
• Αποφύγετε τα σνακ και τα προϊόντα με υψηλή θερμιδική αξία, ιδίως όταν η αυξημένη όρεξη οφείλεται σε στρες. Προτιμήστε εναλλακτικές δραστηριότητες για χαλάρωση, όπως βόλτα, αναπνευστικές ασκήσεις ή συζήτηση με φίλους.
• Αναζητήστε υποστήριξη αν δυσκολεύεστε να ανταπεξέλθετε μόνοι σας. Εξειδικευμένος επαγγελματίας μπορεί να εντοπίσει τα βαθύτερα ψυχολογικά αίτια και να προτείνει κατάλληλες λύσεις.

Πότε οι διαταραχές στην όρεξη δείχνουν πιο σοβαρά προβλήματα

Σε ορισμένες περιπτώσεις το πρόβλημα έχει βαθύτερες ρίζες. Εάν οι μεταβολές στην όρεξη συνοδεύονται από έντονη διαρκή κόπωση, απώλεια βάρους, έλλειψη ενέργειας για εργασία ή την καθημερινή ζωή, είναι απαραίτητη η ιατρική εκτίμηση. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να αποκαλύπτουν ύπαρξη κατάθλιψης, σοβαρές ψυχοσωματικές διαταραχές ή ακόμη και οργανικές ασθένειες, όπως διαταραχές του πεπτικού, της θυρεοειδούς λειτουργίας ή ογκολογικά νοσήματα.

Συμπέρασμα: ακούστε τις ανάγκες του σώματος και της ψυχής σας

Οι διακυμάνσεις της όρεξης έπειτα από δύσκολες εμπειρίες αποτελούν, κατά κανόνα, μέρος της φυσιολογικής προσαρμογής του οργανισμού και σχετίζονται τόσο με τις ορμονικές αλλαγές όσο και με την ψυχολογική κατάσταση. Είναι σημαντικό να παρατηρείτε προσεκτικά τις ανάγκες σας και να δείχνετε κατανόηση προς τον εαυτό σας. Αν η κατάσταση δεν βελτιώνεται ή σας προκαλεί ανησυχία, απευθυνθείτε χωρίς δισταγμό για βοήθεια. Η κατάλληλη φροντίδα συμβάλει όχι μόνο στην αποκατάσταση της όρεξης, αλλά και στην επίτευξη συνολικής εσωτερικής ισορροπίας.