Γιατί η αϋπνία εξελίσσεται στη νέα επιδημία; Αίτια των διαταραχών ύπνου που εξακολουθούμε να αγνοούμε

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι παρατηρούν ότι, αν και κοιμούνται, νιώθουν ότι δεν ξεκουράζονται. Σε αρκετές περιπτώσεις, η δυσκολία στον ύπνο φτάνει στο σημείο να μην μπορούν να αποκοιμηθούν καθόλου. Η αϋπνία, που κάποτε θεωρούνταν μεμονωμένη πάθηση, σήμερα αναγνωρίζεται ως σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Ποιοι παράγοντες κρύβονται πίσω από αυτό το ολοένα και πιο διαδεδομένο φαινόμενο; Ποιος είναι ο λόγος που ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να αποσυνδεθεί ακόμη και σε κατάσταση κόπωσης;

Μηχανισμοί ύπνου: πώς λειτουργεί ο «διακόπτης ύπνου» μας

Ο βιολογικός ρυθμιστής του εγκεφάλου

Ο ύπνος ελέγχεται από δύο βασικά συστήματα: τον κιρκαδικό ρυθμό και την πίεση του ύπνου. Ο κιρκαδικός ρυθμός δρα ως εσωτερικό ρολόι που υπαγορεύει πότε το σώμα είναι έτοιμο είτε να κοιμηθεί είτε να ξυπνήσει. Το φως, ειδικά το μπλε που εκπέμπουν οι οθόνες, επηρεάζει έντονα αυτό τον ρυθμό. Αντίθετα, η πίεση του ύπνου αυξάνεται από τη στιγμή που ξυπνάμε και γίνεται πιο έντονη όσο περισσότερο παραμένουμε ξύπνιοι. Ωστόσο, η συγκέντρωση αυτής της πίεσης μπορεί να διαταραχθεί από υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης ή συνεχές άγχος κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ο ρόλος της μελατονίνης στον ύπνο

Το σώμα αρχίζει να παράγει μελατονίνη, την ορμόνη που προετοιμάζει τον οργανισμό για ξεκούραση, όταν νυχτώνει. Η τεχνητή φωταγώγηση, και κυρίως το φως από οθόνες τις βραδινές ώρες, αναστέλλει αυτή τη διαδικασία. Ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι ακόμη και χαμηλής έντασης φωτισμός από κινητά τηλέφωνα ή τηλεοράσεις μπορεί να μειώσει την παραγωγή μελατονίνης έως και 50%. Αυτό σημαίνει πως, ακόμα και αν αισθάνεστε κούραση, ο οργανισμός σας μπορεί βιοχημικά να μην έχει εισέλθει σε φάση προετοιμασίας για ύπνο.

Βαθύτερες αιτίες αϋπνίας: πέρα από το άγχος

1. Οι σύγχρονες τεχνολογικές συσκευές ως παράγοντας αϋπνίας

Οι ηλεκτρονικές συσκευές, όπως τα κινητά, τα tablet και οι τηλεοράσεις, αποτελούν πλέον αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινότητας. Ωστόσο, όχι μόνο κρατούν ενεργό το μυαλό πριν από τον ύπνο, αλλά και διαταράσσουν τη φυσιολογική ροή των ορμονών που σχετίζονται με τον ύπνο. Μόνο η περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα αργά το βράδυ αυξάνει την πιθανότητα αϋπνίας κατά 30%. Επιπλέον, η χρήση οθονών αυξάνει την παραγωγή ντοπαμίνης, της ορμόνης που διεγείρει την εγρήγορση, δυσχεραίνοντας την χαλάρωση και την έλευση του ύπνου.

2. Συναισθηματική εξουθένωση και αγχώδεις σκέψεις

Οι νυχτερινές ώρες συχνά φέρνουν στην επιφάνεια όσα αγνοούμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Άγχη που σχετίζονται με την εργασία, τις σχέσεις ή το μέλλον γίνονται εντονότερα μόλις πέσει κάποιος στο κρεβάτι. Αυτό συνδέεται με το γεγονός ότι ο εγκέφαλος, όταν δεν υπάρχουν άλλοι περισπασμοί, αρχίζει να επαναλαμβάνει και να επεξεργάζεται άλυτα ζητήματα. Παράλληλα, η συναισθηματική εξάντληση, που συνοδεύεται συχνά από κυνισμό, αίσθημα κόπωσης και έλλειψη κινήτρου, σχετίζεται στενά με διαταραχές ύπνου. Το σώμα επιθυμεί ξεκούραση, όμως το μυαλό δεν αφήνει τον ύπνο να έρθει.

3. Λανθασμένες βραδινές συνήθειες

Πολλοί βλέπουν τον ύπνο ως ακόμη μία υποχρέωση στο τέλος μιας γεμάτης ημέρας. Ωστόσο, τόσο το σώμα όσο και ο εγκέφαλος χρειάζονται χρόνο προσαρμογής πριν μπουν σε στάδιο ανάπαυσης. Χωρίς κατάλληλη προετοιμασία και σταθερή ρουτίνα, αυτή η μετάβαση γίνεται δύσκολη. Συγκεκριμένες συμπεριφορές, όπως η κατανάλωση φαγητού αργά το βράδυ, η έντονη σωματική άσκηση λίγο πριν τον ύπνο, η κατανάλωση αλκοόλ ή η υπερφόρτωση πληροφοριών από τα κοινωνικά δίκτυα, επηρεάζουν αρνητικά την ετοιμότητα του οργανισμού για ύπνο.

Πότε η αϋπνία γίνεται επικίνδυνη;

Συνέπειες της χρόνιας αϋπνίας

Προβλήματα ύπνου που διαρκούν περισσότερο από τρεις εβδομάδες θεωρούνται εκδήλωση χρόνιας αϋπνίας. Η κατάσταση αυτή σχετίζεται με πολλαπλές επιπτώσεις στην υγεία:

• Αυξανόμενος κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα και εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Μειωμένη απόδοση του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας και σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2.
• Ένταση καταθλιπτικών και αγχωδών διαταραχών.
• Ελάττωση των γνωστικών λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένων της μνήμης και της συγκέντρωσης.

Ύπνος και διάρκεια ζωής

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες για τη μακροβιότητα, η ποιότητα του ύπνου αναδεικνύεται ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν το προσδόκιμο ζωής. Περισσότερο από τον αριθμό των ωρών ύπνου, ο αδιάκοπος και αναζωογονητικός ύπνος, χωρίς διακοπές, συμβάλλει καθοριστικά στην αποκατάσταση του εγκεφάλου, των μυών και των ορμονικών συστημάτων.