Γιατί η μία πλευρά του σώματος είναι πιο ευαίσθητη από την άλλη – Οι απόψεις των νευρολόγων

Έχετε παρατηρήσει πως η μία πλευρά του σώματός σας παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία από την άλλη; Μπορεί να διαπιστώνετε ότι κάποιο άγγιγμα ή ερέθισμα γίνεται πιο εύκολα αισθητό στο ένα χέρι ή να εντοπίζετε ενοχλήσεις ή πόνο κυρίως αριστερά ή δεξιά. Αυτές οι αισθήσεις προκαλούν συχνά ανησυχία και οδηγούν σε σκέψεις σχετικά με πιθανά υποκείμενα προβλήματα υγείας. Η νευρολογική έρευνα και η κλινική εμπειρία δείχνουν ότι το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο. Ακολουθεί αναλυτική διερεύνηση για το γιατί η μία πλευρά του σώματος μπορεί να εμφανίζει υψηλότερη ευαισθησία, ποιες αιτίες σχετίζονται με τον εγκέφαλο, το νευρικό σύστημα και ψυχολογικούς παράγοντες, πότε πρέπει να προκαλεί ανησυχία και πώς να το διαχειριστείτε.

Το νευρικό σύστημα και η διαφορά στην ευαισθησία των πλευρών του σώματος

Η οργάνωση του νευρικού συστήματος κάθε ατόμου παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, ωστόσο υπάρχουν βασικοί κανόνες που εξηγούν γιατί συχνά μία πλευρά παρουσιάζει μεγαλύτερη ευαισθησία. Το κεντρικό νευρικό σύστημα, που περιλαμβάνει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό, σε συνεργασία με το περιφερικό νευρικό σύστημα, φροντίζει για τη μετάδοση και επεξεργασία αισθήσεων όπως πόνος, αφή, θερμοκρασία και δόνηση. Η διαδικασία είναι ιδιαίτερα σύνθετη και ακόμη και μικρές ανωμαλίες ή αποκλίσεις ενδέχεται να προκαλέσουν ασυμμετρία στις αισθήσεις.

Νευρολογική συμμετρία δεξιάς και αριστερής πλευράς

Στο ανθρώπινο σώμα, τα περισσότερα νευρικά μονοπάτια λειτουργούν συμμετρικά, καθώς το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου ελέγχει το δεξί τμήμα του σώματος, ενώ το δεξί ημισφαίριο ελέγχει το αριστερό. Παρ’ όλα αυτά, κάποιες φορές τα αισθητικά σήματα δεν μεταδίδονται εξίσου και αυτό οφείλεται σε ανατομικές διαφοροποιήσεις, μικρές ανωμαλίες των νευρικών οδών ή γενετικές ιδιαιτερότητες. Επιστημονικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι ακόμη και υγιή άτομα ενδέχεται να παρουσιάζουν ήπιες διαφορές στην αντίληψη των ερεθισμάτων μεταξύ των δύο πλευρών, ως αποτέλεσμα της φυσιολογικής ασυμμετρίας του νευρικού συστήματος.

Διασταύρωση νευρικών οδών και επεξεργασία ερεθισμάτων από τον εγκέφαλο

Όταν τα νευρικά ερεθίσματα που προέρχονται από το δέρμα, τους μύες ή τα εσωτερικά όργανα φθάνουν στον νωτιαίο μυελό, συχνά διασταυρώνονται προς την αντίθετη πλευρά του σώματος προτού καταλήξουν στον αντίστοιχο φλοιό του εγκεφάλου. Το φαινόμενο αυτό εξηγεί, για παράδειγμα, γιατί μια εγκεφαλική βλάβη στη δεξιά πλευρά μπορεί να προκαλέσει απώλεια αίσθησης ή μυρμήγκιασμα στην αριστερή πλευρά.

Φυσιολογικοί παράγοντες που προκαλούν μεγαλύτερη ευαισθησία στη μία πλευρά

Υπάρχουν αρκετές συχνές βιολογικές αιτίες που οδηγούν σε σωματικές διαφορές μεταξύ αριστερής και δεξιάς πλευράς. Οι νευρολόγοι διακρίνουν αυτές τις αιτίες σε τρεις κύριες κατηγορίες: ανατομικές ιδιαιτερότητες, λειτουργία νευρικών ινών και επιπτώσεις από μικροτραυματισμούς ή νόσους.

Φυσικές ανατομικές διαφορές

• Μυϊκή ασυμμετρία και κυρίαρχο άκρο. Οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν κυρίαρχο χέρι ή άκρο, το οποίο συνηθίζεται να εκτελεί τις πιο πολύπλοκες κινήσεις και επομένως μπορεί να παρουσιάζει περισσότερη ευαισθησία λόγω συχνότερης χρήσης ή, αντίθετα, να είναι λιγότερο ευαίσθητο λόγω συχνότερης καταπόνησης.
• Διαφορές στην κυκλοφορία του αίματος. Η διάμετρος των αγγείων σε ορισμένες περιοχές, όπως τα χέρια ή τα πόδια, διαφέρει και αυτό μπορεί να μεταβάλει τη ροή του αίματος, επηρεάζοντας τη θερμοκρασία του δέρματος, την ευαισθησία των νεύρων ή την οξυγόνωση των ιστών.

Απώλεια αισθητικότητας και βλάβες των νεύρων

• Προσωρινή πίεση σε νεύρα. Ένα ακατάλληλο σωματικό πρότυπο, το παρατεταμένο κράτημα του χεριού σε μία θέση ή η πίεση στον αυχένα ή στη σπονδυλική στήλη κατά τον ύπνο μπορεί να προξενήσουν παροδικό μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή εξασθενημένη αισθητικότητα στη μία πλευρά.
• Μικροτραυματισμοί και φλεγμονές. Ακόμη και ελαφριοί τραυματισμοί δύνανται να διαταράξουν τη διοχέτευση των νευρικών ερεθισμάτων. Τυπικά παραδείγματα αποτελούν τραυματισμοί στον καρπό, τον αστράγαλο ή τον αυχένα που μπορεί να προκαλέσουν μονομερή μεταβολή της ευαισθησίας.

Επίδραση των ορμονών του φύλου

Οι γυναίκες συχνά εμφανίζουν μεταβολές στην ευαισθησία συγκεκριμένων περιοχών του σώματος λόγω ορμονικών διακυμάνσεων. Κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου, της εγκυμοσύνης ή της εμμηνόπαυσης, η ισορροπία των οιστρογόνων και της προγεστερόνης μπορεί να τροποποιήσει την ευαισθησία των νευρικών απολήξεων, συχνά με μονομερή κατανομή.

Ο ρόλος των νευρολογικών διαταραχών

Όταν η διαφορά στην ευαισθησία είναι έντονη, δεν σχετίζεται με προσωρινές συνήθειες ή σωματική δραστηριότητα, οι ειδικοί συντρέπουν στη διενέργεια αναλυτικής αξιολόγησης. Ορισμένες παθήσεις εκδηλώνονται αποκλειστικά με μονόπλευρες διαταραχές στην αίσθηση.

Σκλήρυνση κατά πλάκας

Η σκλήρυνση κατά πλάκας αποτελεί μια χρόνια αυτοάνοση νόσο, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα προσβάλλει το περίβλημα των νευρικών ινών (μυελίνη). Οι υποτροπές συνήθως προκαλούν μονόπλευρο μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή αδυναμία, ανάλογα με το σημείο του νευρικού συστήματος που έχει επηρεαστεί. Οι διαφορές στην ευαισθησία συχνά διαρκούν περισσότερο από μερικές ώρες, ακόμη και ημέρες ή εβδομάδες, χωρίς να εκδηλώνονται αιφνίδια.

Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο

Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ιδίως το ισχαιμικό, δύναται να προκαλέσει άμεσα απώλεια αισθητικότητας ή μυϊκής ισχύος στη μία πλευρά, ενώ συνοδεύεται και από άλλες διαταραχές όπως δυσκολία στην ομιλία, διαταραχές όρασης, ισορροπίας ή επιπέδου συνείδησης. Η αιφνίδια απώλεια ή μείωση της ευαισθησίας στη μία πλευρά αποτελεί δυνητικά σοβαρό νευρολογικό σύμπτωμα που απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση.

Περιφερική νευροπάθεια

Σύνδρομα όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η μακροχρόνια κατανάλωση αλκοόλ ή ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβες στα νεύρα των άκρων, με αποτέλεσμα συμπτώματα όπως διαταραχές στην αίσθηση, μυρμήγκιασμα ή αίσθηση καύσου. Συνήθως αυτές οι διαταραχές είναι αμφίπλευρες, ωστόσο στα αρχικά στάδια μπορεί να εμφανιστούν μόνο στη μία πλευρά.

Πίεση ριζών νεύρων

Εκφυλιστικές αλλοιώσεις στους αυχενικούς ή οσφυϊκούς σπονδύλους, κήλες μεσοσπονδυλίου δίσκου ή στένωση του σπονδυλικού σωλήνα συχνά προκαλούν συμπίεση συγκεκριμένων νευρικών ριζών, οδηγώντας σε αυξημένη ευαισθησία, πόνο ή προσωρινό μούδιασμα σε χέρι ή πόδι.

Βλάβες προσωπικού νεύρου

Φλεγμονή του προσωπικού νεύρου, όπως στην περίπτωση της παράλυσης Bell, προκαλεί μεταβολές στην ευαισθησία και την κινητικότητα μόνο στη μία πλευρά του προσώπου, με ασθενή αίσθηση, αδυναμία ή αίσθηση «παγωμένου» μάγουλου.

Ψυχολογικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες

Η ιατρική αναγνωρίζει ότι ορισμένες αλλαγές στην ευαισθησία δεν αποδίδονται αποκλειστικά σε οργανικούς λόγους. Ψυχολογικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του άγχους, της έντασης ή ακόμα και συνηθειών, μπορούν να επηρεάσουν τη μονομερή αντίληψη των αισθήσεων.

Άγχος και αυξημένη εσωτερική προσοχή

Σε περιόδους άγχους, υπερβολικής εσωτερικής παρακολούθησης ή προσανατολισμού στην υγεία, το άτομο παρατηρεί και υπερεκτιμά ακόμη και τις μικρότερες διαφορές στις αισθήσεις. Αυτό εμφανίζεται περισσότερο αριστερά, καθώς πολλοί συνδέουν αυτό το σημείο με την καρδιά, με αποτέλεσμα να αποδίδεται μεγαλύτερη σημασία σε κάθε μικρό ερέθισμα αυτής της πλευράς, το οποίο θεωρείται δυνητικά επικίνδυνο.

Σωματικές ή ψυχογενείς διαταραχές

Διαταραχές ψυχογενούς ή σωματικής φύσης, χωρίς εμφανείς οργανικές αιτίες, οδηγούν σε φαινομενικές μεταβολές της ευαισθησίας που σχετίζονται με το υποσυνείδητο ή με ψυχολογικό στρες. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι διαφορές μεταβάλλονται χρονικά και σε ένταση και δεν συμπίπτουν με την τυπική κατανομή των νευρικών μονοπατιών.

Τραυματική εμπειρία και αντίληψη του εαυτού

Προηγούμενοι σωματικοί ή συναισθηματικοί τραυματισμοί μπορούν να οδηγήσουν σε ασυνείδητη υπερπαρατήρηση της μίας πλευράς ή, αντιστρόφως, σε αγνόηση αισθήσεων της άλλης. Τέτοια φαινόμενα παρατηρούνται κυρίως σε άτομα που βιώνουν συναισθηματική επιβάρυνση, κατά την ανάρρωση ή σε περιόδους αποκατάστασης.

Πότε απαιτείται ιατρική αξιολόγηση

Παρότι οι διαφορές συχνά οφείλονται σε προσωρινές στάσεις και καθημερινές δραστηριότητες, ορισμένες περιπτώσεις απαιτούν άμεση προσοχή. Δώστε ιδιαίτερη σημασία στις ακόλουθες ενδείξεις:

• Αιφνίδια, ολική απώλεια ευαισθησίας, δύναμης ή κινητικότητας στη μία πλευρά, ιδίως εάν συνοδεύεται από αδυναμία στο πρόσωπο, το χέρι ή το πόδι.
• Δυσκολία στην ομιλία, προβλήματα κατανόησης, διαταραχές στην όραση, τον συντονισμό ή την ισορροπία.
• Αίσθηση που δεν υποχωρεί μέσα σε μερικές ώρες ή επιδεινώνεται.
• Ανικανότητα κίνησης ή αίσθηση «παγωμένου» προσώπου στη μία πλευρά.
• Μεταβολές στην αίσθηση που συνοδεύονται από έντονο πόνο, ειδικά στο στήθος ή το κεφάλι.

Αυτές οι καταστάσεις σχετίζονται δυνητικά με σοβαρά προβλήματα, όπως το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και χρήζουν άμεσης αξιολόγησης. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, όπου η διαφορά στην ευαισθησία είναι απλώς αισθητή χωρίς άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, συνίσταται να παρακολουθείτε το σώμα σας, να καταγράφετε πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και να απευθύνεστε, αν χρειάζεται, στον θεράποντα ιατρό ή νευρολόγο.

Διαγνωστική προσέγγιση: αξιολόγηση της μονομερούς διαφοράς αίσθησης

Οι νευρολόγοι χρησιμοποιούν διάφορες δοκιμασίες και διαδικασίες για να καθορίσουν αν οι μεταβολές στην αίσθηση οφείλονται σε φυσιολογικούς λόγους, είναι παροδικές ή σχετίζονται με παθολογικές διαταραχές του νευρικού συστήματος.

Αντικειμενικές δοκιμασίες και κλινικές εξετάσεις

• Ανάλυση αισθήσεων. Πραγματοποιείται αξιολόγηση της αφής, της δόνησης, του πόνου, της θερμοκρασίας και των κινήσεων στο χώρο με εξειδικευμένα μέσα και απλές μεθόδους, όπως χρήση βαμβακιού, εργαλείων με αιχμή και εναλλαγή θερμού ή ψυχρού αντικειμένου.
• Έλεγχος αντανακλαστικών. Ασυμμετρίες στα αντανακλαστικά μπορεί να υποδεικνύουν βλάβες των νευρικών ριζών ή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
• Εξέταση δύναμης, συντονισμού και ισορροπίας. Ακόμη και μικρές διαφορές στη δύναμη ή τον συντονισμό κάθε πλευράς συμβάλλουν στη σαφή εντόπιση του προβλήματος.

Απεικονιστικές και εργαστηριακές εξετάσεις

• Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου ή σπονδυλικής στήλης. Βοηθά εντοπίζοντας βλάβες στον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό ή τα περιφερικά νεύρα.
• Έλεγχοι νευρικής αγωγιμότητας (ηλεκτρομυογράφημα). Χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση διαταραχών της νευρικής αγωγιμότητας, πιέσεων σε νεύρα ή αυτοάνοσης νευροπάθειας.
• Εργαστηριακές αναλύσεις αίματος. Διενεργούνται για να αποκλειστούν λοιμώξεις, φλεγμονές, ελλείψεις βιταμινών ή αυτοάνοσες διεργασίες.

Η σωστή διάγνωση προϋποθέτει ακριβή καταγραφή των συμπτωμάτων, αντικειμενική εξέταση και τον κατάλληλο απεικονιστικό ή εργαστηριακό έλεγχο, για τον εντοπισμό της αιτίας και την καταλληλότερη θεραπευτική προσέγγιση.

Απομυθοποίηση συχνών λανθασμένων αντιλήψεων για τη μονόπλευρη ευαισθησία

Οι διαφορές στις αισθήσεις μεταξύ των πλευρών του σώματος συχνά συνοδεύονται από παρερμηνείες ή προκαταλήψεις. Ας δούμε τις πιο διαδεδομένες:

• Η παρουσία πόνου στο αριστερό τμήμα του θώρακα δεν υποδηλώνει απαραίτητα καρδιακή προσβολή. Τα προβλήματα της καρδιάς εκδηλώνονται με πολύ ευρύτερο φάσμα συμπτωμάτων. Αύξηση της μονομερούς ευαισθησίας συνήθως δεν αποτελεί ενδεικτικό καρδιακής πάθησης εάν δεν συνυπάρχουν συμπτώματα όπως δύσπνοια, πίεση στο στήθος, εφίδρωση ή αίσθημα πανικού.
• Η εντονότερη ευαισθησία ή έλξη σε μία πλευρά δεν σημαίνει πάντοτε σοβαρή νευρολογική νόσο. Σε πολλούς ανθρώπους παρατηρούνται ήπιες διαφορές λόγω στάσης σώματος, κυκλοφορίας και μυϊκής δραστηριότητας ή προσωρινής πίεσης νευρικών ινών.
• Το ισχυρό στρες δεν συνεπάγεται κίνδυνο σωματικής βλάβης από μόνο του. Το άγχος ενισχύει την παρατήρηση και την ευαισθησία στο σώμα, αλλά σπανίως προκαλεί οργανικές αλλοιώσεις. Ωστόσο, αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, πρέπει να ζητείται ιατρική συμβουλή.

Οδηγίες για τη διατήρηση της υγείας του νευρικού συστήματος και αντιμετώπιση των διαφορών στην αίσθηση

• Διατηρήστε σωστή στάση σώματος. Αλλάζετε τακτικά στάση κατά την εργασία ή την καθιστή θέση ώστε να αποφεύγετε παρατεταμένη πίεση στα νεύρα.
• Κάντε μέτρια άσκηση. Οι συμμετρικές δραστηριότητες όπως περπάτημα, διατάσεις ή ελαφριά γυμναστική διατηρούν ισορροπία στη μυϊκή, κυκλοφορική και νευρική λειτουργία και στις δύο πλευρές του σώματος.
• Μειώστε το παρατεταμένο στρες. Η ψυχολογική ανισορροπία ενισχύει την παρατήρηση σωματικών αισθήσεων, επομένως αφιερώστε χρόνο για χαλάρωση, διαλογισμό ή ασκήσεις συνειδητής αναπνοής.
• Πραγματοποιείτε τακτικά προληπτικούς ελέγχους υγείας, με έμφαση αν γνωρίζετε προδιάθεση σε νευρολογικές, ενδοκρινικές ή αγγειακές παθήσεις.
• Αποφύγετε την αυτοδιάγνωση και μην αμελείτε αιφνίδια συμπτώματα. Σε περίπτωση έντονης, ξαφνικής μεταβολής στις αισθήσεις ή συνοδών νευρολογικών συμπτωμάτων, απευθυνθείτε άμεσα για ιατρική βοήθεια.

Συμπέρασμα: ευαισθησία στις πλευρές του σώματος – φυσιολογική ή ένδειξη νόσου;

Οι διαφορές στην ευαισθησία ανάμεσα στις δύο πλευρές του σώματος είναι ένα συχνό και συνήθως ακίνδυνο φαινόμενο. Τις περισσότερες φορές σχετίζονται με καθημερινές συνήθειες, στάση σώματος ή φυσιολογικές διαφορές, αν και σε σπάνιες περιπτώσεις ενδέχεται να υποδηλώνουν σοβαρές νευρολογικές παθήσεις. Η άμεση ιατρική αξιολόγηση και οι σύγχρονες διαγνωστικές μέθοδοι επιτρέπουν τον εντοπισμό των κινδύνων και την κατάλληλη θεραπεία. Παρακολουθήστε το σώμα σας, φροντίστε για την υγεία του νευρικού σας συστήματος και απευθυνθείτε σε ειδικό σε περίπτωση που εμφανιστούν ύποπτα συμπτώματα. Η συμμετρία του νευρικού σας συστήματος αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της συνολικής υγείας σας.