Γιατί ιδρώνεις έντονα όταν βλέπεις εφιάλτες;

Έχει τύχει να ξυπνήσετε μέσα στη νύχτα καλυμμένοι από ιδρώτα, νιώθοντας φόβο μετά από ένα έντονο, τρομακτικό όνειρο; Η αυξημένη εφίδρωση λόγω εφιαλτών είναι συχνό φαινόμενο που επηρεάζει τόσο μικρούς όσο και μεγάλους. Πολλοί συσχετίζουν αυτό το σύμπτωμα με συναισθήματα φόβου ή άγχους, ωστόσο οι πραγματικές αιτίες και τα υποκείμενα βιολογικά μονοπάτια είναι αρκετά πιο πολύπλοκα. Το παρόν άρθρο εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο το σώμα μας αντιδρά στους εφιάλτες, τι σημαίνει αυτό για την υγεία μας και πώς μπορούμε να διαχειριστούμε πιο αποτελεσματικά τον νυχτερινό ιδρώτα.

Τι είναι οι εφιάλτες και σε ποιους εμφανίζονται

Οι εφιάλτες χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα έντονο και αρνητικό συναισθηματικό περιεχόμενο, με αποτέλεσμα να προκαλούν άγχος, τρόμο ή φόβο. Συμβαίνουν στην βαθιά φάση του ύπνου που ονομάζεται φάση REM, η οποία ξεχωρίζει για τις έντονες εικόνες, τις δυνατές κινήσεις και την αυξημένη συναισθηματικότητα.

Τα παιδιά είναι πιο επιρρεπή στους εφιάλτες, αλλά το φαινόμενο δεν είναι άγνωστο και στους ενήλικες, ιδίως σε όσους βιώνουν έντονο άγχος, ψυχολογική πίεση ή αντιμετωπίζουν διαταραχή μετατραυματικού στρες, αγχώδεις διαταραχές ή άλλα θέματα ψυχικής υγείας. Οι εφιάλτες επαναλαμβάνονται συχνά, διαταράσσοντας τον ύπνο και προκαλώντας δυσάρεστα σωματικά συμπτώματα – ένας από τους οποίους είναι η αυξημένη εφίδρωση.

Πώς αντιδρά το σώμα μας στους εφιάλτες

Κατά τη διάρκεια ενός εφιάλτη βιώνουμε συνήθως σημαντικά συναισθήματα όπως φόβο, αίσθηση κινδύνου ή πανικού. Αν και ο εγκέφαλος υποτίθεται ότι ξεκουράζεται, ορισμένες περιοχές του εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλή δραστηριότητα κατά το όνειρο, ειδικότερα εκείνες που σχετίζονται με τα συναισθήματα και την αίσθηση ασφάλειας. Το σώμα μας ανταποκρίνεται σχεδόν σαν να βρίσκεται πραγματικά απέναντι σε απειλή.

Ο μηχανισμός της αντίδρασης μάχης ή φυγής στα όνειρα

Όταν μας καταλαμβάνει ένα τρομακτικό σενάριο στον ύπνο, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί αυτόματα την αντίδραση μάχης ή φυγής, που ρυθμίζεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Η βιολογική αυτή αντίδραση έχει στόχο να προετοιμάσει το σώμα για άμεση δράση, είτε αμυντική είτε για διαφυγή.

• Η καρδιά αρχίζει να χτυπά γρήγορα
• Οι αναπνοές γίνονται πιο συχνές
• Αυξάνεται η έκκριση αδρεναλίνης και άλλων ορμονών άγχους
• Υπάρχει διέγερση των ιδρωτοποιών αδένων

Παρόλο που δεν υφίσταται πραγματική απειλή, το σώμα ακολουθεί αυτήν την αντίδραση επειδή τα συναισθήματα που βιώνουμε στο όνειρο φαίνονται αληθινά. Έτσι εξηγείται γιατί μετά από έναν εφιάλτη μπορεί να ξυπνήσουμε ιδρωμένοι.

Παράγοντες που επηρεάζουν τον νυχτερινό ιδρώτα

Δεν ιδρώνουν όλοι όταν βλέπουν εφιάλτες, ενώ κάποιοι δεν παρατηρούν κανένα σωματικό σύμπτωμα. Πού οφείλονται αυτές οι διαφορές;

Επίπεδα άγχους και καθημερινές συνήθειες

Όσοι βιώνουν έντονο άγχος ή έχουν ανεπίλυτες συγκρούσεις κατά την ημέρα, παρουσιάζουν συχνότερα επαναλαμβανόμενους εφιάλτες και ισχυρότερες φυσικές αντιδράσεις όπως έντονη εφίδρωση.

Φαρμακευτικές αγωγές και παθολογικές καταστάσεις

Ορισμένα φάρμακα (όπως αντικαταθλιπτικά ή αντιυπερτασικά) και κάποια προβλήματα υγείας (όπως υπερλειτουργία θυρεοειδούς, εμμηνόπαυση ή λοιμώξεις) ενισχύουν την πιθανότητα εφίδρωσης κατά τη νύχτα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εφιάλτες μπορούν να εντείνουν αυτά τα συμπτώματα.

Περιβάλλον και συνήθειες ύπνου

Ένας πολύ ζεστός χώρος, βαριά κλινοσκεπάσματα ή ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου μπορεί να ενισχύσουν την τάση για εφίδρωση. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο νυχτερινός ιδρώτας συχνά οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων – σωματικών, περιβαλλοντικών και ψυχικών, όπως οι εφιάλτες.

Πότε ο νυχτερινός ιδρώτας μπορεί να είναι ανησυχητικός

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η εφίδρωση μετά από εφιάλτες είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού που δεν ενέχει κινδύνους για την υγεία. Παρ’ όλα αυτά, αν τα επεισόδια είναι πολύ συχνά, έντονα και επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα ή την ποιότητα ζωής, καλό είναι να μιλήσετε με γιατρό. Αυτά τα συμπτώματα ενδέχεται να σχετίζονται με:

• Διαταραχές ύπνου όπως οι νυχτερινές τρομάρες ή διαταραχές συμπεριφοράς στη φάση REM
• Ορμονικές ανισορροπίες
• Επιδείνωση χρόνιων παθήσεων όπως λοιμώξεις ή κακοήθειες
• Υπερβολικό στρες ή άγχος που απαιτούν υποστήριξη από ειδικό

Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή όταν η εφίδρωση εμφανίζεται αιφνιδιαστικά ή συνοδεύεται από ακούσια απώλεια βάρους, πυρετό ή άλλα άτυπα συμπτώματα.

Διαδεδομένες παρανοήσεις για την εφίδρωση και τους εφιάλτες

Υπάρχουν αρκετές εσφαλμένες αντιλήψεις για την εφίδρωση που σχετίζεται με τους εφιάλτες.

• Υπάρχει η πεποίθηση πως ο νυχτερινός ιδρώτας αποτελεί πάντα ένδειξη ασθένειας. Στην πράξη, συχνά πρόκειται για φυσιολογικό αποτέλεσμα έντονης συναισθηματικής φόρτισης στο όνειρο.
• Λανθασμένα θεωρείται ότι μόνο τα παιδιά παρουσιάζουν εφίδρωση λόγω εφιαλτών, όμως και οι ενήλικες ενδέχεται να βιώσουν έντονες σωματικές αντιδράσεις κατά τον ύπνο.
• Επίσης, πιστεύεται ότι η εφίδρωση κατά τον ύπνο σημαίνει πως δεν χαλαρώνουμε όσο χρειάζεται, ενώ στην πραγματικότητα αυτή συνδέεται με τη λειτουργία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος κατά τη διάρκεια συναισθηματικής φόρτισης στο όνειρο, όχι με την έλλειψη χαλάρωσης γενικά.

Πρακτικές για τη μείωση του νυχτερινού ιδρώτα μετά από εφιάλτες

Αν και δεν υπάρχει τρόπος να αποφευχθεί εντελώς η εφίδρωση που σχετίζεται με τους εφιάλτες, υπάρχουν ενέργειες που βοηθούν στον περιορισμό του φαινομένου:

• Καθιερώστε μια σταθερή, ήρεμη ρουτίνα ύπνου
• Περιορίστε την κατανάλωση διεγερτικών ποτών όπως καφεΐνη ή αλκοόλ πριν τον ύπνο
• Διαμορφώστε ένα δροσερό δωμάτιο και προτιμήστε ελαφριά κλινοσκεπάσματα
• Διαχειριστείτε το άγχος μέσα στην ημέρα με τεχνικές χαλάρωσης, π.χ. διαλογισμό, αναπνευστικές ασκήσεις ή φυσική δραστηριότητα
• Εάν οι εφιάλτες είναι συχνοί ή ιδιαίτερα ενοχλητικοί, σκεφτείτε το ενδεχόμενο να ζητήσετε βοήθεια από ψυχολόγο

Πότε συνιστάται επίσκεψη σε ειδικό

Σε περιπτώσεις όπου ο νυχτερινός ιδρώτας σε συνδυασμό με εφιάλτες προκαλεί έντονη ανησυχία, επηρεάζει ουσιαστικά τον ύπνο σας ή εμφανίζεται παράλληλα με άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, καλό είναι να απευθυνθείτε σε οικογενειακό γιατρό, νευρολόγο ή ψυχολόγο. Ο ειδικός θα αναζητήσει τα πιθανά αίτια και θα προτείνει κατάλληλες λύσεις ή θεραπείες.

Συνοπτικά

Η έντονη εφίδρωση κατά τη διάρκεια εφιαλτικών ονείρων είναι μια φυσιολογική αντίδραση του σώματος σε έντονα συναισθήματα και αύξηση των ορμονών του στρες κατά τη φάση REM του ύπνου. Κατά κανόνα δεν εγκυμονεί κινδύνους, ωστόσο σε περίπτωση συχνών επεισοδίων ή σημαντικής υποβάθμισης της ποιότητας του ύπνου, η συμβουλή κάποιου ειδικού μπορεί να αποδειχτεί καθοριστική. Κατανοώντας τους σχετικούς μηχανισμούς και μεριμνώντας για τη συναισθηματική και σωματική μας υγεία, μπορούμε να ενισχύσουμε σημαντικά την ποιότητα του ύπνου και της ξεκούρασής μας.