Γιατί μερικές φορές “κολλάει” η φωνή όταν τραγουδάμε ή μιλάμε δημόσια;

Κατά τη δημόσια ομιλία ή το τραγούδι, συχνά μπορεί να εμφανιστούν απρόβλεπτα προβλήματα με τη φωνή. Η απότομη διακοπή του ήχου, η βραχνάδα ή η πλήρης απώλεια φωνής προκαλούν σημαντική αμηχανία, ειδικά όταν το άτομο βρίσκεται μπροστά σε ακροατήριο. Τέτοια περιστατικά συναντώνται συχνότερα απ’ ό,τι πιστεύεται, τόσο σε ερασιτέχνες όσο και σε επαγγελματίες τραγουδιστές ή ομιλητές. Σε αυτό το άρθρο εξετάζονται οι αιτίες που οδηγούν σε «κόλλημα» της φωνής κατά τη διάρκεια του τραγουδιού ή της δημόσιας ομιλίας, τι σημαίνουν αυτά τα συμπτώματα και πώς μπορούν να προληφθούν.

Τι προκαλεί το «κόλλημα» της φωνής

Η φωνή αποτελεί έναν σύνθετο μηχανισμό, που ελέγχεται τόσο από τους μύες του λαιμού όσο και από τον εγκέφαλο. Όταν η φωνή «κολλάει», συνήθως συμβαίνει προσωρινή δυσλειτουργία των φωνητικών χορδών ή των σχετικών μυών. Αυτή η διαταραχή δύναται να είναι αποτέλεσμα φυσιολογικών αιτίων, ψυχολογικών παραγόντων ή επιδράσεων του περιβάλλοντος.

Φυσιολογικά αίτια

Από τις συχνότερες φυσιολογικές αιτίες θεωρείται η κόπωση των φωνητικών χορδών. Συχνή, παρατεταμένη ή έντονη χρήση της φωνής, κυρίως χωρίς προθέρμανση, τις καθιστά πιο ευαίσθητες και αυξάνει την πιθανότητα δυσλειτουργίας. Στους τραγουδιστές και τους δημόσιους ομιλητές ιδιαίτερα σημαντικοί είναι οι παρακάτω παράγοντες:

• Ξηρότητα φωνητικών χορδών: Οι βλεννογόνοι ενυδατώνουν το λαιμό, όμως η συνεχής ροή αέρα και η ανεπαρκής διατήρηση της υγρασίας – π.χ. σε μακρόχρονη ομιλία ή τραγούδι σε υψηλές νότες – οδηγούν σε αίσθημα «μπλοκαρίσματος» της φωνής.
• Παλλινδρόμηση: Η γαστρική οξύτητα μπορεί να φτάσει στον οισοφάγο και να ερεθίσει τις φωνητικές χορδές. Ακόμη και ήπιες μορφές επιφέρουν βραχνάδα ή ξαφνικούς διακοπές της φωνής κατά το τραγούδι ή την ομιλία.
• Λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού: Κρυολόγημα, γρίπη ή αλλεργίες προκαλούν οίδημα στους βλεννογόνους, και οι φωνητικές χορδές κλείνουν ανεπαρκώς, με αποτέλεσμα το μπλοκάρισμα του ήχου.

Ψυχολογικοί παράγοντες

Σημαντικός λόγος θεωρείται επίσης το ψυχολογικό στρες ή η ένταση. Συχνά, το μπλοκάρισμα της φωνής εμφανίζεται όταν κάποιος μιλάει δημόσια ή τραγουδάει μπροστά σε κοινό για πρώτη φορά και βιώνει έντονο άγχος:

• Άγχος και φόβος σκηνής: Η υπερβολική ένταση, ο ενθουσιασμός ή η αγωνία προκαλούν σύσφιξη στους μύες του λαιμού και του τραχήλου, εμποδίζοντας την ομαλή δόνηση των φωνητικών χορδών και οδηγώντας σε διακοπή ή πλήρη απώλεια της φωνής.
• Υπερβολική επικέντρωση στη φωνή: Όταν το άτομο εστιάζει υπερβολικά στην ομιλία ή στο τραγούδι, χάνεται η φυσική διαχείριση της φωνής και αυξάνεται η πιθανότητα «κολλήματος».

Επίδραση του περιβάλλοντος στη φωνή

Οι περιβαλλοντικές συνθήκες επιδρούν σημαντικά στην ποιότητα και στη σταθερότητα της φωνής. Ο ξηρός αέρας, η έλλειψη υγρασίας ή οι ρύποι στους εσωτερικούς χώρους οδηγούν σε αφυδάτωση των βλεννογόνων, ειδικά κατά τους χειμερινούς μήνες ή σε δωμάτια με θέρμανση, κλιματισμό και κακή κυκλοφορία αέρα. Το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ επιδεινώνουν την ξηρότητα.

Λανθασμένες συνήθειες φωνητικής υγιεινής

Η συστηματική φροντίδα της φωνής και των φωνητικών χορδών είναι απαραίτητη τόσο για επαγγελματίες τραγουδιστές όσο και για ερασιτέχνες. Συχνότερες βλαπτικές συμπεριφορές είναι η υπερκόπωση της φωνής, οι φωνές, οι ψίθυροι, ο συχνός βήχας ή άλλες επιζήμιες συνήθειες, που με τον καιρό κουράζουν τις φωνητικές χορδές και αυξάνουν τον κίνδυνο δυσλειτουργίας.

Επιστημονική προσέγγιση στο φαινόμενο «κολλήματος» της φωνής

Πώς λειτουργούν οι φωνητικές χορδές

Η παραγωγή φωνής ξεκινά όταν ο αέρας από τους πνεύμονες διέρχεται από τις φωνητικές χορδές μέσα στον λάρυγγα, προκαλώντας τη δόνησή τους. Η δόνηση αυτή δημιουργεί τον βασικό ήχο, ο οποίος στη συνέχεια ενισχύεται στη στοματική και ρινική κοιλότητα και στο φάρυγγα, διαμορφώνοντας το μοναδικό χρώμα της φωνής. Εάν οι χορδές δεν έρχονται σε σωστή επαφή ή η κίνησή τους διαταράσσεται, μέρος του αέρα δεν περνάει ιδανικά, με αποτέλεσμα η φωνή να γίνεται αδύναμη, να διακόπτεται, να βραχνιάζει ή να σταματά εντελώς.

Ερευνητικά δεδομένα και διαπιστώσεις

Επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η φωνητική κόπωση είναι συχνό πρόβλημα σε όσους η εργασία τους απαιτεί παρατεταμένη ομιλία ή τραγούδι. Αυτό εκδηλώνεται ως προσωρινή μεταβολή στα χαρακτηριστικά της φωνής, όπως βραχνάδα ή διακοπές, που οφείλονται σε υπερβολική χρήση και συνήθως υποχωρούν με ξεκούραση ή επαρκή ενυδάτωση των φωνητικών χορδών.

Σύμφωνα με στοιχεία από διεθνείς επιστημονικούς φορείς ωτορινολαρυγγολογίας, ακόμη και σύντομη υπερφόρτωση των φωνητικών χορδών μπορεί να οδηγήσει σε μικροτραυματισμούς, ενώ η χρόνια επιβάρυνση σε παρατεταμένη βραχνάδα ή τάση για εύκολη διακοπή της φωνής. Ταυτόχρονα, οι ψυχολογικές αντιδράσεις όπως το στρες και το άγχος παρεμποδίζουν περαιτέρω τη φυσική λειτουργία της φωνής, αυξάνοντας αισθητά τον κίνδυνο δυσλειτουργίας.

Είναι το «κόλλημα» της φωνής ένδειξη ασθένειας;

Το ξαφνικό μπλοκάρισμα της φωνής θεωρείται τις περισσότερες φορές παροδική ενόχληση. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεί σύμπτωμα σοβαρότερων διαταραχών που σχετίζονται με τις φωνητικές χορδές, τον θυρεοειδή ή το νευρικό σύστημα.

• Όταν οι διακοπές της φωνής εμφανίζονται συχνά ή η βραχνάδα και οι διακοπές διαρκούν περισσότερο από δύο με τρεις εβδομάδες, είναι απαραίτητη η εξέταση από ωτορινολαρυγγολόγο.
• Οι αλλαγές στη φωνή μετά από κρυολόγημα ή σοβαρή υπερκόπωση της φωνής δεν πρέπει να αγνοούνται, ειδικά αν παραμένουν ή συνοδεύονται από πόνο, δυσκολία στην κατάποση, βήχα ή άλλα συμπτώματα.

Πρακτικές συμβουλές για να αποφύγετε το «κόλλημα» της φωνής

• Πριν από σημαντική ομιλία ή τραγούδι, προετοιμάστε τη φωνή με ελαφριές ασκήσεις, όπως ο ήχος «μ», το να φυσάτε μέσα σε νερό με ένα καλαμάκι ή να κάνετε ήπιες φωνητικές κλίμακες.
• Διατηρήστε το βέλτιστο επίπεδο ενυδάτωσης, καταναλώνοντας νερό σε μικρές ποσότητες καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης.
• Αποφύγετε την κατανάλωση καφεΐνης, αλκοόλ και το κάπνισμα, καθώς ξηραίνουν τις φωνητικές χορδές.
• Μειώστε την ομιλία ή το τραγούδι σε περιβάλλοντα με θόρυβο, ξηρό ή ακάθαρτο αέρα.
• Σε περίπτωση που εμφανίζετε φόβο σκηνής, δοκιμάστε τεχνικές αναπνοής και ασκήσεις συγκέντρωσης πριν την εμφάνιση.
• Αφήστε τη φωνή να ξεκουραστεί μετά από έντονη δραστηριότητα, αποφεύγοντας την ομιλία ή τον ψίθυρο για μερικές ώρες.

Διαδεδομένες παρανοήσεις για το «κόλλημα» της φωνής

• Η φωνή κολλά μόνο σε άπειρους: Αυτό δεν ισχύει – τόσο το άγχος, οι περιβαλλοντικές συνθήκες όσο και ήπιες ενοχλήσεις επηρεάζουν ακόμα και τους επαγγελματίες.
• Κρύο νερό ή παγωτά βλάπτουν τη φωνή: Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που το υποστηρίζουν – εκείνο που έχει σημασία είναι η συνολική ενυδάτωση και η αποφυγή μεγάλων φωνητικών διακυμάνσεων.
• Ο ψίθυρος βοηθά στην αποκατάσταση της φωνής: Στην πραγματικότητα, ο ψίθυρος καταπονεί περισσότερο τις φωνητικές χορδές. Είναι καλύτερο να ξεκουράζετε τελείως τη φωνή.

Πότε απαιτείται ιατρική συμβουλή

Εάν τα μπλοκαρίσματα στη φωνή εμφανίζονται συχνά, συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα ή διαρκούν πάνω από λίγες εβδομάδες, είναι σημαντικό να ζητήσετε τη γνώμη ειδικού. Οι μεταβολές στη φωνή κάποιες φορές συνδέονται με σοβαρότερα προβλήματα υγείας, όπως οζίδια φωνητικών χορδών, παλλινδρόμηση, αλλεργίες ή ακόμη και όγκους. Η σωστή διάγνωση και οι κατευθυνόμενες συστάσεις θα βοηθήσουν στον εντοπισμό της αιτίας και στην πρόληψη επιπλοκών.

Το «κόλλημα» της φωνής κατά τη διάρκεια δημόσιας ομιλίας ή τραγουδιού είναι συχνό φαινόμενο, συνήθως προσωρινό, που οφείλεται σε διάφορους εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Παρακολουθείτε την κατάσταση της φωνής σας, μην παραβλέπετε επαναλαμβανόμενα ή μακροχρόνια συμπτώματα και, το σημαντικότερο, λαμβάνετε μέτρα φροντίδας για την υγεία της φωνής σας σε καθημερινή βάση.