Γιατί μερικές φορές «μπλοκάρει» η φωνή όταν μιλάμε για τα συναισθήματα μας

Έχετε παρατηρήσει μήπως πως, όταν προσπαθείτε να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας, η φωνή σας τρέμει, τα λόγια σας χάνονται ή και σταματάτε εντελώς να μιλάτε; Αυτή η εμπειρία δεν είναι απλώς δυσάρεστη, αλλά συχνά προκαλεί επιπρόσθετα αισθήματα ντροπής ή άγχους. Το φαινόμενο αυτό είναι αρκετά σύνηθες, ιδιαίτερα όταν επιχειρούμε να εκφραστούμε ανοιχτά σχετικά με προσωπικά ή ευαίσθητα ζητήματα. Για ποιο λόγο, λοιπόν, η φωνή μας μπλοκάρει ακριβώς τη στιγμή που θέλουμε να επικοινωνήσουμε όσα νιώθουμε; Ας εξετάσουμε το θέμα από τις πλευρές της ψυχολογίας, της φυσιολογίας και των κοινωνικών παραγόντων.

Τι συμβαίνει όταν μιλάμε για τα συναισθήματα;

Η συζήτηση για τα συναισθήματά μας δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Δεν αρκούν οι κατάλληλες λέξεις, αλλά απαιτείται και το θάρρος να αποκαλύψουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, κάτι που αυξάνει το αίσθημα ευαλωτότητας και συχνά προκαλεί άγχος. Σε τέτοιες στιγμές, το σώμα και το μυαλό αντιδρούν με συγκεκριμένους τρόπους που μπορούν να επηρεάσουν τη φωνή και ακόμη και την ικανότητα εκφοράς λόγου.

Η συναισθηματική ένταση και οι επιπτώσεις στη φωνή

Όταν βιώνουμε έντονα συναισθήματα όπως άγχος, ντροπή ή φόβο, το νευρικό μας σύστημα ενεργοποιεί τον μηχανισμό άμεσης αντίδρασης. Σε αυτή τη φάση, ο οργανισμός προετοιμάζεται να προστατευτεί από έναν πιθανό κίνδυνο. Οι φωνητικές χορδές συσπώνται, η αναπνοή γίνεται ρηχή και ακανόνιστη, οι μύες του λαιμού και του φάρυγγα σφίγγουν. Αυτές οι αλλαγές επιφέρουν τρέμουλο στη φωνή, βραχνάδα ή ακόμα και αδυναμία να αρθρώσουμε λέξη. Αυτή η αντίδραση έχει εξελικτικό χαρακτήρα, καθώς συμβάλλει στην προστασία μας από υπερβολικό ψυχολογικό άνοιγμα.

Ο φόβος της παρεξήγησης ή της απόρριψης

Η ανάγκη για αποδοχή και αίσθηση του ανήκειν αποτελεί βασικό ανθρώπινο κίνητρο. Ως αποτέλεσμα, αντιδρούμε εντονότερα στην πιθανότητα απόρριψης ή κριτικής. Η ειλικρινής έκφραση των συναισθημάτων δημιουργεί συχνά το άγχος ότι ίσως δεν γίνουμε κατανοητοί ή μπορεί ακόμη και να προσβάλουμε κάποιον. Αυτός ο ψυχολογικός φόρτος οδηγεί σε σωματικά συμπτώματα, όπως βραχνή φωνή, αδυναμία ομιλίας και το αίσθημα ότι η φωνή «σκαλώνει» στον λαιμό.

Φυσιολογικοί παράγοντες που προκαλούν το μπλοκάρισμα της φωνής

Επίδραση των ορμονών του στρες

Όταν προσπαθούμε να μιλήσουμε για αυτά που μας πληγώνουν ή μας προκαλούν ανησυχία, το σώμα παράγει ορμόνες στρες όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη. Αυτές οι ουσίες αυξάνουν την ένταση στους μυς, ανεβάζουν τον καρδιακό ρυθμό και προκαλούν ξηρότητα στο στόμα. Οι φωνητικές χορδές γίνονται λιγότερο ελαστικές και συστέλλονται, με αποτέλεσμα να νιώθουμε πίεση στον λαιμό, να δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε ή να μην μπορούμε να εκφέρουμε καθαρά τον λόγο μας.

Λειτουργικές διαταραχές της φωνής

Από ιατρικής πλευράς, το φαινόμενο της «εγκλωβισμένης» φωνής υπάγεται στις λειτουργικές διαταραχές της φωνής. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν οργανικές αλλοιώσεις ή παθολογίες, αλλά το άγχος ή η ψυχολογική ένταση διαταράσσουν τη λειτουργία της φωνής. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για προσωρινό φαινόμενο που υποχωρεί όταν μειωθεί το άγχος ή το στρες.

Ψυχολογικά εμπόδια: γιατί είναι δύσκολη η έκφραση συναισθημάτων;

Πολιτισμικοί και κοινωνικοί παράγοντες

Από παιδιά ερχόμαστε σε επαφή με συγκεκριμένες αντιλήψεις ως προς την έκφραση των συναισθημάτων. Σε ορισμένες οικογένειες ή κοινωνίες ενισχύεται η ειλικρίνεια, ενώ σε άλλες επιβάλλεται η καταστολή των συναισθημάτων ή τιμωρία για τη φανερή τους εκδήλωση. Ως ενήλικες, αυτά τα μοτίβα λειτουργούν ως εσωτερικοί κανόνες και εισέρχονται αυτόματα στην προσπάθειά μας να μιλήσουμε για προσωπικά θέματα. Το φαινόμενο αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό σε κοινωνικές περιστάσεις όπου μας απασχολεί η εικόνα μας ή οι προσδοκίες των άλλων.

Προσωπικές εμπειρίες και τραύματα

Άτομα που έχουν βιώσει απόρριψη, υβριστική συμπεριφορά ή έλλειψη κατανόησης από το περιβάλλον τους, τείνουν να αποφεύγουν να κοινοποιούν συναισθήματα στο μέλλον. Ο φόβος για νέα απογοήτευση δρα ως συναισθηματική ασφάλεια: η επιθυμία να μιλήσουμε παραμένει, αλλά το σώμα εμποδίζει την εκφορά, σαν να προσπαθεί να μας προστατεύσει από πιθανή βλάβη.

Τι μπορείτε να κάνετε αν η φωνή σας μπλοκάρει;

Ελεγχόμενη αναπνοή και χαλάρωση

• Η αργή και βαθιά αναπνοή βοηθά να μειώνεται η ένταση στον λαιμό και στους μύες του σώματος. Εστιάστε στην εκπνοή, ώστε να χαλαρώσετε και να επαναφέρετε τη φωνή σας στην κανονική της ροή.
• Διατάσεις σε αυχένα και ώμους συμβάλλουν στη χαλάρωση του σώματος, διευκολύνοντας την εκφορά λόγου.
• Μια σύντομη παύση ή μικρή ανάσα πριν μιλήσετε για συναισθήματα προσφέρει τον απαραίτητο χρόνο για να οργανώσετε τις σκέψεις σας και να ενωθείτε με τον εσωτερικό σας ρυθμό.

Ενίσχυση συναισθηματικής κατανόησης

• Εξασκηθείτε στο να καταγράφετε τα συναισθήματά σας γραπτώς. Ξεκινήστε με ένα ημερολόγιο ή μικρές σημειώσεις για το τι νιώθετε, ώστε να εξοικειωθείτε και να τα εκφράζετε προφορικά ευκολότερα.
• Προσπαθήστε να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας σε ασφαλές περιβάλλον ή με κάποιον ειδικό, όπως ψυχολόγο ή άτομο εμπιστοσύνης.
• Υιοθετήστε τη σκέψη ότι τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και σημαντικά. Με την εξάσκηση, η λεκτική τους έκφραση γίνεται πιο εύκολη.

Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού;

Εάν η φωνή μπλοκάρει διαρκώς ή σας δυσκολεύει σημαντικά στην καθημερινότητα, συνιστάται να συμβουλευτείτε γιατρό ή ψυχολόγο. Κάποιες φορές, πίσω από τα προβλήματα φωνής μπορεί να κρύβονται σοβαρότερα συναισθηματικά ή ακόμη και οργανικά ζητήματα, όπως φλεγμονές στις φωνητικές χορδές ή ψυχοσωματικές διαταραχές. Ο ειδικός μπορεί να διαγνώσει την αιτία και να συστήσει την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Διαδεδομένες προκαταλήψεις για την έκφραση συναισθημάτων μέσω της φωνής

• Υπάρχει η άποψη ότι μόνο οι αδύναμοι «χάνουν» τη φωνή τους. Στην πραγματικότητα, η λεκτική έκφραση συναισθημάτων προϋποθέτει θάρρος και είναι ένδειξη αυτογνωσίας, όχι αδυναμίας.
• Κάποιοι θεωρούν ότι πρέπει απλώς να αγνοούν τέτοια συμπτώματα. Οι συναισθηματικές δυσκολίες, όταν δεν αναγνωρίζονται, συνήθως εντείνονται με τον χρόνο. Έχει αξία να μαθαίνουμε να τις διακρίνουμε και να τις εκφράζουμε, αντί να τις καταπιέζουμε.
• Η πεποίθηση πως το μπλοκάρισμα της φωνής σηματοδοτεί σοβαρή ασθένεια συχνά δεν ισχύει. Αν δεν υπάρχει σωματική βλάβη στις φωνητικές χορδές, το φαινόμενο αυτό είναι συνήθως παροδικό και οφείλεται σε ψυχολογικούς λόγους.

Συμπέρασμα: βαθύτερη σχέση ανάμεσα στη φωνή και τα συναισθήματα

Το μπλοκάρισμα της φωνής κατά την έκφραση συναισθημάτων αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού και της ψυχής σε καταστάσεις άγχους ή συναισθηματικού ανοίγματος. Αν και μπορεί να δημιουργεί αμηχανία, δεν αντανακλά έλλειψη ικανοτήτων ή αδυναμία, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας ψυχής και σώματος. Με σταδιακή εξοικείωση, αυθεντικότητα και, όπου χρειάζεται, αναζήτηση στήριξης, η συζήτηση για τα συναισθήματά μας γίνεται πιο φυσική και απλή. Το να μπορούμε να εκφραζόμαστε ειλικρινώς αποτελούν ενδείξεις εσωτερικής δύναμης και υγιούς ψυχολογικής κατάστασης.