Γιατί μερικοί άνθρωποι ανοιγοκλείνουν συχνά τα μάτια τους – νευρολογικό ή συναισθηματικό σύμπτωμα;

Το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων αποτελεί μια φυσιολογική και σχεδόν απαρατήρητη κίνηση των ματιών που επαναλαμβάνεται δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες φορές κάθε ώρα. Για ορισμένους, ωστόσο, αυτό το αντανακλαστικό αποκτά μεγαλύτερη συχνότητα και γίνεται πιο εμφανές, γεγονός που προκαλεί ερωτήματα ή ανησυχία. Πού οφείλεται η αυξημένη συχνότητα του ανοιγοκλεισίματος των ματιών σε κάποιους ανθρώπους; Μπορεί να αποτελεί ένδειξη νευρολογικών διαταραχών ή σχετίζεται περισσότερο με συναισθηματικούς παράγοντες; Διαβάστε ποιοι είναι οι συχνότεροι λόγοι, πώς γίνεται η διάγνωση και πότε είναι απαραίτητη η συμβουλή ειδικού.

Πώς λειτουργεί το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων και γιατί είναι σημαντικό

Συνηθισμένα, ένας ενήλικας κλείνει και ανοίγει τα βλέφαρά του από 15 έως 20 φορές ανά λεπτό. Αυτή η ενέργεια εξυπηρετεί στη διατήρηση της υγρασίας στην επιφάνεια των ματιών, απομακρύνει σωματίδια που εισέρχονται και προστατεύει τον κερατοειδή από την ξηρασία. Παράλληλα, δρα ως μηχανισμός άμυνας απέναντι σε εξωτερικές ενοχλήσεις ή σε έντονο φως.

Η συχνότητα του ανοιγοκλεισίματος των ματιών μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες του περιβάλλοντος, τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών, ακόμη και την ψυχολογική μας κατάσταση. Αν αυτό γίνεται ιδιαίτερα τακτικά, γίνεται αισθητό στους γύρω και οδηγεί σε αναζήτηση αιτιών, οι οποίες κυμαίνονται από συνήθεια μέχρι σύνθετα προβλήματα υγείας.

Πιθανές αιτίες αυξημένης συχνότητας ανοιγοκλεισίματος των ματιών

Σωματικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες

• Ξηροφθαλμία. Η ελλιπής παραγωγή δακρύων ή ο ερεθισμός των οφθαλμών διεγείρει το αντανακλαστικό του ανοιγοκλεισίματος, ώστε να διατηρείται ο κερατοειδής υγρός.
• Η παρουσία σκόνης ή ξένου σώματος στα μάτια ενεργοποιεί το αντανακλαστικό προκειμένου να αποβληθούν αυτές οι ουσίες.
• Οι φακοί επαφής που δεν τοποθετούνται ή δεν χρησιμοποιούνται σωστά δημιουργούν ενόχληση, με αποτέλεσμα πιο συχνές κινήσεις των βλεφάρων.
• Η πολύωρη χρήση ηλεκτρονικών οθονών οδηγεί σε μειωμένο ανοιγοκλείσιμο, και μετά την κούραση των ματιών παρατηρείται συχνότερη κίνηση ως αντιστάθμιση.

Συναισθηματικοί και ψυχολογικοί λόγοι

Το άγχος, η ανησυχία, η έντονη συναισθηματική διέγερση ή η πίεση μπορούν να επηρεάσουν τον ρυθμό των κινήσεων των βλεφάρων. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι υπό ψυχολογική επιβάρυνση, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μύες του προσώπου, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων γύρω από τα μάτια.

Στα παιδιά, μια αυξημένη συχνότητα εμφανίζεται πολλές φορές λόγω προσωρινών συναισθηματικών φορτίσεων, μεταβάσεων ή κοινωνικής προσοχής. Στους ενήλικες, η συνήθεια αυτή ενδέχεται να αντανακλά υποσυνείδητο άγχος ή αμηχανία σε συγκεκριμένες στιγμές.

Νευρολογικά αίτια

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η συχνή επανάληψη της κίνησης σχετίζεται με διαταραχές του νευρικού συστήματος. Μερικές πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• Τικ (ακούσιες κινήσεις). Εμφανίζονται συχνότερα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, μπορεί να είναι παροδικά ή να επιμείνουν. Το συχνό ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων αποτελεί έναν από τους απλούστερους κινητικούς τικ.
• Βλεφαρόσπασμος. Πρόκειται για σπάνια αλλά χρόνια σύσπαση των μυών των βλεφάρων, που εκδηλώνεται ως ανεξέλεγκτη και συχνή κίνηση ή σύγκλειση των ματιών.
• Αλλαγές στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Καταστάσεις όπως η νόσος του Πάρκινσον μπορεί να επηρεάσουν τις εκούσιες κινήσεις των ματιών ή τη συχνότητα του ανοιγοκλεισίματος.

Πώς διακρίνεται αν το ανοιγοκλείσιμο σχετίζεται με συναισθήματα ή με νευρολογικούς παράγοντες

Παρότι κατά κανόνα η αυξημένη συχνότητα των κινήσεων αυτών είναι αβλαβής και πρόσκαιρη, είναι σκόπιμη η παρατήρηση συνυπαρχόντων συμπτωμάτων. Όταν εμφανίζεται ταυτόχρονα σπασμωδικότητα στο πρόσωπο, διαταραχές στη λεπτή κινητικότητα, μυϊκή αδυναμία ή αλλαγές στην ομιλία, μπορεί να υποκρύπτεται διαταραχή του νευρικού συστήματος.

Το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων που συνδέεται με συναισθηματικούς λόγους εκδηλώνεται κυρίως σε περιόδους άγχους ή πίεσης και τείνει να μειώνεται όταν υπάρχει χαλάρωση ή αλλαγή χώρου. Αυτές οι περιπτώσεις έχουν σαφή έναρξη και τέλος, με τη συχνότητα να μεταβάλλεται ανάλογα με τη διάθεση ή την κοινωνική περίσταση.

Πότε είναι αναγκαίος ο ιατρικός έλεγχος

• Όταν τα επεισόδια συχνού ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων διαρκούν πάνω από μερικές εβδομάδες.
• Αν συνυπάρχουν άλλα συμπτώματα, όπως σπασμοί σε άλλα μέρη του προσώπου ή του αυχένα, μεταβολές στην όραση, ερυθρότητα στα μάτια, εκκρίσεις ή πόνος.
• Όταν στα παιδιά η συνήθεια αυτή επιμένει σημαντικά και επηρεάζει εμφανώς την καθημερινότητα ή την κοινωνική τους ζωή.
• Εάν παρατηρούνται προβλήματα στην όραση, πονοκέφαλοι ή διαταραχές στον συντονισμό των κινήσεων.

Ο γιατρός, αφού ακούσει προσεκτικά τα συμπτώματα και πραγματοποιήσει εξέταση, δύναται να συστήσει περαιτέρω διαγνωστικό έλεγχο. Μπορεί να ακολουθήσει παραπομπή σε οφθαλμίατρο ή νευρολόγο, αν το κρίνει απαραίτητο. Υπάρχουν καταστάσεις όπως το σύνδρομο ξηροφθαλμίας ή η αλλεργία που αντιμετωπίζονται εύκολα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις απαιτείται παρακολούθηση ή εξειδικευμένη θεραπεία.

Συχνές παρανοήσεις και μύθοι σχετικά με τη συχνότητα ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων

Επικρατεί η εντύπωση ότι το συχνό ανοιγοκλείσιμο αποτελεί πάντοτε ένδειξη σοβαρής νευρολογικής διαταραχής, πράγμα που συχνά δεν ισχύει. Σε παιδιά και εφήβους, οι ακούσιες κινήσεις (τικ) εμφανίζονται συχνά και κατά κανόνα υποχωρούν χωρίς καμία θεραπευτική παρέμβαση.

Άλλη διαδεδομένη αντίληψη είναι ότι η αιτία μπορεί να προσδιοριστεί απλά παρατηρώντας τον ασθενή. Στην πραγματικότητα, το συχνό ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων αποτελεί μόνο ένα σύμπτωμα που πρέπει να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με το γενικότερο πλαίσιο και τα υπόλοιπα συμπτώματα.

Πρακτικές προτάσεις για τη μείωση της ενόχλησης

• Διατηρήστε καλή υγιεινή των ματιών. Αποφύγετε να τα αγγίζετε με άπλυτα χέρια, πλένετε τακτικά το πρόσωπο και αλλάζετε συχνά τα κλινοσκεπάσματα.
• Ρυθμίστε το περιβάλλον εργασίας σε οθόνη. Χρησιμοποιήστε φίλτρα, μετακινήστε το βλέμμα σας κάθε 20 λεπτά και ανοιγοκλείνετε συνειδητά τα μάτια σας.
• Μειώστε το στρες. Η τακτική χαλάρωση, η βαθιά αναπνοή και η σωματική άσκηση βοηθούν στη μείωση της ψυχολογικής έντασης.
• Ενυδατωθείτε επαρκώς. Η επάρκεια υγρών στον οργανισμό παίζει ρόλο στη γενική εικόνα υγείας των οφθαλμών.
• Δώστε έμφαση στη διατροφή. Επαρκείς ποσότητες βιταμινών A, C, E και ωμέγα-3 λιπαρών οξέων είναι σημαντικές για τα μάτια.

Συμπερασματικές οδηγίες στην περίπτωση αυξημένου ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων

Η συχνότερη κίνηση των βλεφάρων συνήθως δεν υποδηλώνει σοβαρό πρόβλημα υγείας και έχει παροδικό χαρακτήρα. Ωστόσο, θα πρέπει να δίνεται προσοχή σε τυχόν συνοδά συμπτώματα και μεταβολές τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ψυχολογία. Η άμεση επικοινωνία με τον γιατρό συμβάλλει στο να καθησυχαστεί ο ενδιαφερόμενος και να προληφθούν σοβαρότερες διαταραχές στα μάτια ή το νευρικό σύστημα.

Επιβλέψτε τη δική σας κατάσταση αλλά και των αγαπημένων σας. Αν και σπάνια πρόκειται για κάτι επικίνδυνο, η προσεκτική παρατήρηση της συνολικής υγείας βοηθά στην έγκαιρη αντιμετώπιση ενόχλησης ή πιθανών επιπλοκών.