Γιατί μετά από έντονη κοινωνική επαφή αναζητούμε ηρεμία;

Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι ακόμη και μετά από μια ευχάριστη συζήτηση ή μια φιλική συγκέντρωση σας γεννιέται η ανάγκη να μείνετε μόνοι; Στη σύγχρονη καθημερινότητα, όπου οι κοινωνικές επαφές είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής, πολλοί άνθρωποι νιώθουν συχνά την ανάγκη να αποτραβηχτούν και να φορτίσουν ξανά τις «μπαταρίες» τους. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό; Πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού ή ένδειξη αντικοινωνικότητας; Ας εξετάσουμε τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα και πώς μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τα όριά του, διατηρώντας ισορροπία στην ψυχική του υγεία.

Τι συμβαίνει στον οργανισμό κατά την κοινωνική αλληλεπίδραση

Η κοινωνική επαφή ως πηγή ευχαρίστησης ή πίεσης

Όταν ερχόμαστε σε επαφή με άλλους ανθρώπους, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τεράστιο όγκο πληροφοριών: παρατηρεί γλώσσα του σώματος, τόνο φωνής, νοήματα λέξεων, εκφράσεις προσώπου και αντιδρά σε συναισθήματα. Αυτή η διαδικασία είναι περίπλοκη και απαιτεί ψυχολογικούς και φυσιολογικούς πόρους.

Έρευνες υποστηρίζουν ότι η επικοινωνία ενεργοποιεί πολλές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία, τη ρύθμιση του συναισθήματος και το άγχος. Συχνά, αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση του λεγόμενου «κοινωνικού εξαντλήματος», το οποίο εκδηλώνεται με την ανάγκη για ηρεμία ή απομόνωση.

Η φυσιολογία της κόπωσης

Κατά τη διάρκεια έντονης κοινωνικής δραστηριότητας, το νευρικό μας σύστημα βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση, προσπαθώντας να επεξεργαστεί καινούργιες πληροφορίες και να παραμείνει συγκεντρωμένο. Ενεργοποιείται το συμπαθητικό τμήμα του νευρικού συστήματος, γεγονός που συνεπάγεται την απελευθέρωση ορμονών όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη. Όταν αυτά τα επίπεδα παραμένουν υψηλά για αρκετό διάστημα, δημιουργείται η ανάγκη για ένα διάλειμμα προκειμένου να επανέλθει η ισορροπία στο νευρικό σύστημα, με ιδανική επιλογή τις στιγμές ηρεμίας.

Εσωστρέφεια, εξωστρέφεια και κοινωνική κόπωση

Παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιδράσεις μας

Όλοι αντιδρούν στις κοινωνικές περιστάσεις, όμως ο βαθμός έντασης διαφέρει από άτομο σε άτομο, καθώς οι αντιδράσεις σχετίζονται με τον εγγενή χαρακτήρα. Συνήθως, γίνεται λόγος για εσωστρεφείς και εξωστρεφείς, όμως οι περισσότεροι άνθρωποι συνδυάζουν χαρακτηριστικά και από τις δύο πλευρές.

• Οι εσωστρεφείς προτιμούν συνήθως τη γαλήνη είτε μόνοι τους είτε με στενό κύκλο προσώπων και μετά από κοινωνικές δραστηριότητες αισθάνονται την ανάγκη να ξεκουραστούν σε ήσυχο περιβάλλον.
• Οι εξωστρεφείς απολαμβάνουν τη συντροφιά πολλών και αντλούν ενέργεια από την παρουσία άλλων, και όμως και οι ίδιοι μπορεί να νιώσουν εξάντληση όταν το κοινωνικό ερέθισμα είναι υπερβολικό.

Ψυχολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ο εγκέφαλος των εσωστρεφών ανταποκρίνεται πιο έντονα στα εξωτερικά ερεθίσματα, με αποτέλεσμα να χρειάζονται περισσότερο χρόνο αποσύνδεσης και ξεκούρασης. Από την άλλη πλευρά, οι εξωστρεφείς αντέχουν περισσότερο στη διαρκή επαφή, χωρίς όμως να λείπει και για αυτούς η ανάγκη για ανάπαυση.

Κίνδυνος συναισθηματικής εξάντλησης

Πότε η ανάγκη για ησυχία υποδηλώνει εξουθένωση

Η κοινωνικότητα συμβάλλει σημαντικά στην ψυχολογική ευεξία, όμως συχνές ή πολύ έντονες επαφές χωρίς επαρκή ξεκούραση ενέχουν τον κίνδυνο συναισθηματικής εξουθένωσης. Αυτή η κατάσταση χαρακτηρίζεται όχι μόνο από αίσθημα κόπωσης, αλλά και από απάθεια, έλλειψη κινήτρων και απομάκρυνση από το συναίσθημα.

• Δεν αισθάνεστε διάθεση για επικοινωνία ούτε με οικεία πρόσωπα
• Δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε ή περνάτε περιόδους αδιαφορίας
• Εκδηλώνετε θυμό ή εκνευρισμό χωρίς εμφανή λόγο

Αυτά τα συμπτώματα δείχνουν την ανάγκη όχι μόνο για μια πρόσκαιρη απομάκρυνση, αλλά και για αλλαγές στον τρόπο ζωής, τη συμβουλή ειδικού ή την εκμάθηση διαχείρισης του άγχους.

Κοινωνικοί και πολιτισμικοί μύθοι

Είναι αδυναμία η ανάγκη για απομόνωση;

Πολλοί αποφεύγουν να παραδεχτούν την κόπωση από τις διαρκείς κοινωνικές επαφές, πιστεύοντας λανθασμένα ότι αυτό συνδέεται με ελλιπείς δεξιότητες επικοινωνίας ή συναισθηματική αστάθεια. Αυτές οι αντιλήψεις, ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Ο χρόνος που αφιερώνεται στη μοναχικότητα βοηθά στο να επεξεργαστεί κανείς τα συναισθήματά του, να βελτιώσει τη μνήμη και τη δημιουργικότητά του και να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα. Η ανάπαυση έπειτα από κοινωνική δραστηριότητα θεωρείται φυσιολογική και ευεργετική για τη συνολική υγεία, συμβάλλοντας στη συναισθηματική σταθερότητα και την αποδοτικότητα.

Πώς να φροντίσετε αποτελεσματικά την ψυχολογική σας υγεία

Συμβουλές για ανάκτηση της ενεργητικότητας

• Καταγράψτε τα προειδοποιητικά σημάδια του σώματός σας. Εάν νιώθετε κούραση, εκνευρισμό ή δυσκολία στη συγκέντρωση, ίσως ήρθε η στιγμή να ξεκουραστείτε.
• Προγραμματίστε χρόνο για απομόνωση. Ακόμη και οι πιο εξωστρεφείς επωφελούνται από τακτικά διαστήματα ηρεμίας.
• Ασχοληθείτε με δραστηριότητες που προσφέρουν χαλάρωση, όπως ο περίπατος, η ανάγνωση βιβλίων, ο διαλογισμός ή το άκουσμα μουσικής.
• Μειώστε τους εξωτερικούς στρεσογόνους παράγοντες. Μετά από έντονη κοινωνική εμπειρία, αποφύγετε περιβάλλοντα με υπερβολικό θόρυβο ή πληροφορίες για να υποστηρίξετε την ταχύτερη αποκατάσταση του νευρικού συστήματος.
• Επικοινωνήστε ανοιχτά τις ανάγκες σας. Μην φοβάστε να εξηγήσετε στους κοντινούς σας ότι χρειάζεστε χρόνο μόνοι, καθώς αυτό προάγει την υγεία και δεν αφορά την απόρριψη προσωπικών σχέσεων.

Πότε απαιτείται προσοχή

Όταν το αίσθημα απομόνωσης παρατείνεται

Είναι απόλυτα φυσικό να ζητάμε ησυχία μόλις ολοκληρωθεί μια έντονη κοινωνική δραστηριότητα ή συναισθηματικά φορτισμένη συνάντηση. Αν όμως η τάση για απομόνωση διαρκεί πολύ και η κοινωνική αλληλεπίδραση φαντάζει δυσβάσταχτη, καλό είναι να αναζητήσετε βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποκρύπτουν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες, ενώ η έγκαιρη αναγνώρισή τους προλαμβάνει πιο σοβαρά ζητήματα.

Συμπέρασμα

Η επιθυμία για ησυχία και αποφόρτιση μετά από κοινωνική δραστηριότητα είναι απολύτως φυσική. Αποτελεί ένδειξη ότι ο εγκέφαλος και το συναίσθημα αναζητούν ισορροπία και χρόνο ανασύνταξης. Ο επαρκής χρόνος ξεκούρασης συμβάλλει στην ενίσχυση της ψυχολογικής υγείας, αυξάνει την παραγωγικότητα και ευνοεί τις κοινωνικές μας σχέσεις. Φροντίζοντας τον εαυτό μας και σεβόμενοι τα όριά μας, μπορούμε να διασφαλίσουμε μακροχρόνια συναισθηματική ευημερία και ποιοτικές διαπροσωπικές επαφές.

Πηγές: 1. Lieberman MD, Social: Γιατί ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος για επαφή (2013). 2. Cain S, Η δύναμη των εσωστρεφών σε έναν κόσμο που δεν σταματά να μιλά (2012). 3. Cherry K, Τα οφέλη της μοναχικότητας για την ψυχική υγεία και ευεξία, Verywell Mind, 2022.