Γιατί ο οργανισμός αντιμετωπίζει τη ζάχαρη ως απειλή; Σιωπηλές διεργασίες που προκαλούν φλεγμονή

Η ζάχαρη δεν αποτελεί μόνο συστατικό γλυκών ή επιδορπίων. Βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα επεξεργασμένα τρόφιμα, στα ποτά, στις σάλτσες και ακόμη και σε προϊόντα που παρουσιάζονται ως υγιεινά σνακ. Επί σειρά ετών θεωρούνταν πηγή ενέργειας, όμως πλέον πληθαίνουν τα επιστημονικά στοιχεία που δείχνουν ότι η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης αποτελεί μακροπρόθεσμο κίνδυνο για την υγεία. Μία από τις σημαντικότερες επιδράσεις είναι η πρόκληση χρόνιας φλεγμονής στον οργανισμό.

Πώς ο οργανισμός διαχειρίζεται τη ζάχαρη

Η διαδρομή της γλυκόζης από το στόμα ως το κύτταρο

Όταν καταναλώνουμε τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη, διασπώνται σε γλυκόζη, που αποτελεί τον βασικό ενεργειακό πόρο των κυττάρων μας. Η γλυκόζη μεταφέρεται μέσω του αίματος στα κύτταρα, με τον ρόλο της ρύθμισης να επιτελείται από την ινσουλίνη, μια ορμόνη που παράγεται στο πάγκρεας. Αν το επίπεδο της ζάχαρης είναι αυξημένο ή αν λαμβάνεται συνεχώς, η λειτουργία της ινσουλίνης διαταράσσεται σταδιακά.

Τι συμβαίνει όταν η πρόσληψη είναι υπερβολική

Η παρατεταμένη υψηλή συγκέντρωση ζάχαρης στο αίμα προκαλεί:

• Αντίσταση στην ινσουλίνη, όπου τα κύτταρα αντιδρούν λιγότερο αποτελεσματικά στην ορμόνη αυτή

• Συσσώρευση γλυκόζης στην κυκλοφορία του αίματος

• Αύξηση φλεγμονωδών παραγόντων, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και διάφορες ιντερλευκίνες

Οι αλλαγές αυτές όχι μόνο αποδυναμώνουν αργά το ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά οδηγούν και σε φθορά των ιστών, συμβάλλοντας στη δημιουργία ή επιδείνωση διαφόρων ασθενειών.

Με ποιους μηχανισμούς η ζάχαρη προκαλεί φλεγμονή

Οξειδωτικό στρες στα κύτταρα

Όταν η συγκέντρωση γλυκόζης στο αίμα ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια, ο οργανισμός δυσκολεύεται να τη διαχειριστεί. Τα κύτταρα εκτίθενται σε οξειδωτικό στρες, μια κατάσταση όπου αυξάνεται ο αριθμός ελεύθερων ριζών. Αυτές προσβάλλουν τις κυτταρικές μεμβράνες, τις πρωτεΐνες και το DNA.

Για να προστατευτεί, το σώμα ενεργοποιεί σήματα φλεγμονής, προκαλώντας τη διατήρηση της χρόνιας φλεγμονώδους αντίδρασης ακόμη και όταν δεν υπάρχει εξωτερική απειλή.

Επίδραση στο έντερο και αύξηση της διαπερατότητας

Υψηλή πρόσληψη ζάχαρης ευνοεί την ανάπτυξη μη ευεργετικών μικροοργανισμών, όπως κάποιες μύκητες (π.χ. Candida) και βακτήρια του γένους Clostridium, εις βάρος των «καλών» βακτηρίων του εντέρου. Αυτή η διαταραχή μπορεί να προκαλέσει αυξημένη διαπερατότητα του εντέρου, με αποτέλεσμα μικρά σωματίδια ή τοξίνες να περνούν στην κυκλοφορία του αίματος.

Το ανοσοποιητικό ανταποκρίνεται ανιχνεύοντας αυτές τις ουσίες ως ξένους παράγοντες, προκαλώντας άμυνα ακόμη και χωρίς εμφανή λοίμωξη. Έτσι, η υπερκατανάλωση ζάχαρης ενισχύει ένα περιττό ανοσολογικό φορτίο.

Γλυκοζυλίωση: Η διαδικασία προσκόλλησης ζάχαρης σε πρωτεΐνες

Η περίσσεια γλυκόζης στο αίμα μπορεί να συνδεθεί με πρωτεΐνες μέσω μιας διεργασίας που ονομάζεται γλυκοζυλίωση. Από τη διαδικασία αυτή παράγονται οι ενώσεις τελικών προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGE), οι οποίες καταστρέφουν τους ιστούς, τα αγγεία, τις αρθρώσεις και ακόμη και τα νευρικά κύτταρα.

Τα μόρια αυτά προκαλούν έντονη φλεγμονώδη αντίδραση, συνδεόμενα με διαβήτη, αθηροσκλήρωση και νόσο Alzheimer.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της χρόνιας φλεγμονής

Βλάβες χωρίς φανερά συμπτώματα

Η χρόνια φλεγμονή δρα σαν εσωτερική πυρκαγιά που εξελίσσεται αθόρυβα. Ακόμη και αν δεν παρατηρούνται άμεσα συμπτώματα, καταστρέφει σταδιακά σημαντικά όργανα και ιστούς:

• Προκαλεί φθορά στα τοιχώματα των αγγείων, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος

• Ευνοεί τη συσσώρευση λίπους στην κοιλιά (σπλαχνική παχυσαρκία)

• Μειώνει τη νοητική λειτουργία, συμβάλλοντας σε απώλεια μνήμης ή κατάθλιψη

• Εξασθενεί το ανοσοποιητικό, με αποτέλεσμα αυξημένη ευαισθησία σε ασθένειες

Αυτοάνοσες διαταραχές

Η παρατεταμένη φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει στην παρερμηνεία λειτουργίας του ανοσοποιητικού, το οποίο στρέφεται κατά υγιών ιστών του ίδιου του σώματος, συμβάλλοντας στην εμφάνιση αυτοάνοσων παθήσεων όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος ή η κοιλιοκάκη.

Ποια είναι τα σημάδια ότι καταναλώνεται υπερβολική ζάχαρη

• Συχνή κόπωση μετά το φαγητό

• Αυξημένη διάθεση για γλυκά που διαρκώς δυναμώνει

• Φούσκωμα στην κοιλιά, προβλήματα δέρματος όπως ακμή

• Διαταραχές ύπνου

• Αύξηση βάρους, κυρίως στην περιοχή της κοιλιάς

• Συχνές εναλλαγές στη διάθεση ή άγχος

Ακόμη και χωρίς διαγνωσμένο διαβήτη, αυτά τα συμπτώματα υποδηλώνουν ότι το σώμα ίσως ήδη αντιμετωπίζει προβλήματα που σχετίζονται με το πλεονάζον σάκχαρο.