Γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν δυσανεξία στη γλουτένη, ακόμη κι αν δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη;

Τα τελευταία δέκα χρόνια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν να αποφεύγουν τρόφιμα που περιέχουν γλουτένη, παρόλο που δεν έχουν διαγνωστεί με κοιλιοκάκη. Αυτό το φαινόμενο αναφέρεται συχνά ως ευαισθησία στη γλουτένη που δεν σχετίζεται με κοιλιοκάκη. Γίνεται συχνά ερώτημα τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από αυτή την τάση και αν πρόκειται απλώς για παροδική μόδα ή αν πράγματι το ανθρώπινο σώμα μεταβάλλει τη συμπεριφορά του έναντι της γλουτένης.

Τι είναι η γλουτένη

Σύνθεση και ρόλος της γλουτένης

Η γλουτένη αποτελεί συνδυασμό πρωτεϊνών που απαντώνται σε δημητριακά όπως το σιτάρι, η σίκαλη και το κριθάρι. Χάρη στη γλουτένη, τα ζυμάρια αποκτούν ελαστικότητα και τα αρτοπαρασκευάσματα διατηρούν το σχήμα τους μετά το ψήσιμο. Το ανθρώπινο πεπτικό σύστημα δεν έχει προσαρμοστεί πλήρως στην πέψη αυτών των πρωτεϊνών, ιδιαίτερα όσον αφορά τους σύγχρονους, εντατικά βελτιωμένους ποικιλίες σιταριού.

Η κοιλιοκάκη και άλλες σχετικές καταστάσεις

Η κοιλιοκάκη αποτελεί αυτοάνοση πάθηση που προκαλείται από την κατανάλωση γλουτένης, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα προσβάλλει τον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου. Εκτός από την κοιλιοκάκη, υπάρχουν και άλλες καταστάσεις που σχετίζονται με τη γλουτένη:

• Ευαισθησία στη γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη

• Δυσανεξία στη γλουτένη που συνδέεται με αυξημένη διαπερατότητα του εντέρου

• Φλεγμονώδεις αντιδράσεις του οργανισμού στη γλουτένη χωρίς αυτοάνοσο υπόβαθρο

Για ποιους λόγους όλο και περισσότεροι αποφεύγουν τη γλουτένη

Οι σύγχρονες ποικιλίες σιταριού είναι διαφορετικές από το παρελθόν

Τον τελευταίο αιώνα, οι ποικιλίες σιταριού έχουν υποστεί σημαντικές αλλαγές με σκοπό:

• Να περιέχουν αυξημένη ποσότητα γλουτένης, ώστε να βελτιώνονται οι ιδιότητες για το ψήσιμο

• Να αποδίδουν μεγαλύτερη συγκομιδή

• Να παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στους εχθρούς των φυτών

Ωστόσο, αυτές οι αλλαγές έχουν συμβάλει στο να καταστεί πιο δύσκολη η πέψη των σύγχρονων σιτηρών. Αυτό είναι ένας από τους λόγους που ακόμη και άτομα χωρίς προβλήματα υγείας ενδέχεται να δυσκολεύονται να ανεχθούν τη γλουτένη.

Σύνδρομο αυξημένης εντερικής διαπερατότητας

Η έκθεση σε άγχος, η χρήση αντιβιοτικών και η μη ισορροπημένη διατροφή μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στα τοιχώματα του εντέρου, οδηγώντας σε αυτό που ονομάζεται σύνδρομο αυξημένης διαπερατότητας του εντέρου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμα και μικρές ποσότητες γλουτένης ενδέχεται να προκαλέσουν ανοσολογική αντίδραση, με τα παρακάτω πιθανά συμπτώματα:

• Φλεγμονή

• Αίσθημα έντονης κόπωσης

• Εμφάνιση ημικρανιών

• Δερματικά προβλήματα

• Δυσλειτουργίες στην πέψη

Τι αποκαλύπτουν οι επιστημονικές μελέτες για την ευαισθησία στη γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη

Συμπτώματα χωρίς σαφή διαγνωστικά ευρήματα

Ακόμα και όταν οι εργαστηριακές εξετάσεις ή η βιοψία δεν επιβεβαιώνουν κοιλιοκάκη, πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν τα εξής συμπτώματα:

• Διογκωμένη κοιλιά

• Πόνοι στο γαστρεντερικό

• Αλλαγές στη διάθεση

• Μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης

Ερευνητικά αποτελέσματα υποστηρίζουν ότι τα παραπάνω συμπτώματα ενδέχεται να οφείλονται σε άλλες συστατικά της γλουτένης, όπως οι υδατάνθρακες τύπου FODMAP.

Σχέση μεταξύ εγκεφαλικής λειτουργίας και γλουτένης

Το πλήθος των επιστημονικών δεδομένων αυξάνεται σχετικά με τη δυνατότητα της γλουτένης να επηρεάζει τη νευροψυχολογική υγεία, καθώς μπορεί:

• Να προκαλεί φλεγμονώδεις διεργασίες στον εγκέφαλο

• Να διαταράσσει την ισορροπία της σεροτονίνης

• Να συμβάλλει στην αύξηση συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης

Πώς μπορεί κάποιος να διαπιστώσει αν η γλουτένη του προκαλεί προβλήματα

Μέθοδος αποκλεισμού

Ο πιο αξιόπιστος τρόπος είναι η προσωρινή αφαίρεση της γλουτένης από τη διατροφή για διάστημα 4 έως 6 εβδομάδων, παρακολουθώντας ταυτόχρονα:

• Τυχόν μεταβολές στη διάθεση

• Βελτίωση στη λειτουργία του πεπτικού συστήματος

• Καλύτερη εικόνα του δέρματος

• Επίπεδο ενέργειας

Όταν η γλουτένη εισαχθεί ξανά, μπορεί να αξιολογηθεί αν επανεμφανίζονται τα συμπτώματα.

Εργαστηριακές εξετάσεις

• Έλεγχος για ανοσολογική αντίδραση IgG ή IgA στη γλουτένη ή τη γλιαδίνη

• Δοκιμασία ζονουλίνης για την αξιολόγηση της εντερικής διαπερατότητας

• Ανίχνευση αυτοάνοσων δεικτών σχετικών με την κοιλιοκάκη