Γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι υποφέρουν από χρόνιο πόνο – και τι δεν μας λέει η ιατρική

Ο χρόνιος πόνος δεν περιορίζεται μόνο σε μια σωματική εμπειρία, αλλά αποτελεί έναν διαρκή και υπομονετικό συνοδοιπόρο που μετασχηματίζει την καθημερινότητα, επηρεάζει την ψυχολογική ευεξία, ακόμη και την προσωπική ταυτότητα του ατόμου. Παρόλα αυτά, αρκετοί εξακολουθούν να θεωρούν τον πόνο ως κάτι παροδικό. Όμως, η ιατρική σήμερα μιλά όλο και περισσότερο για την επιστήμη της νευρολογίας του πόνου, για ψυχοσωματικούς παράγοντες καθώς και για κοινωνικές συνιστώσες που συμβάλλουν στη δημιουργία αυτού του πολύπλοκου φαινομένου.

Τι ορίζεται ως χρόνιος πόνος και πώς διακρίνεται από τον οξύ πόνο

Διαφορές μεταξύ προσωρινού και παρατεταμένου πόνου

Ο οξύς πόνος αποτελεί έναν φυσιολογικό μηχανισμό που ειδοποιεί για δυσλειτουργίες στον οργανισμό, βοηθώντας μας να αποφύγουμε περαιτέρω βλάβες. Για παράδειγμα, όταν τραυματίζεται το χέρι, ο πόνος μας αναγκάζει να προστατεύσουμε το σημείο μέχρι να αναρρώσει. Αντιθέτως, ο χρόνιος πόνος διαρκεί περισσότερο από 3 μήνες, ακόμη και όταν τα ορατά σημάδια τραυματισμού ή φλεγμονής έχουν εκλείψει.

Νευρολογική μνήμη: όταν ο εγκέφαλος παραμένει εγκλωβισμένος στον πόνο

Ο χρόνιος πόνος συχνά συνδέεται με τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, όπου το νευρικό σύστημα «μαθαίνει» και αποθηκεύει τον πόνο, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος. Έτσι, ο πόνος μπορεί να επιμένει ακόμη και μετά την αντιμετώπιση της αρχικής αιτίας.

Κατηγορίες χρόνιου πόνου: από την σπονδυλική στήλη μέχρι τις λιγότερο εμφανείς αιτίες

Συχνότερες μορφές χρόνιου πόνου

• Πόνος στη μέση και τον αυχένα

• Πόνοι στις αρθρώσεις (όπως εκφυλιστική οστεοαρθρίτιδα, ρευματισμοί)

• Ινομυαλγία, δηλαδή διάχυτος πόνος σε όλο το σώμα

• Νευροπαθητικός πόνος, που προκαλείται από βλάβη σε νεύρα

• Κεφαλαλγίες, όπως ημικρανίες ή πονοκέφαλοι τάσης

Λιγότερο εμφανείς μορφές πόνου που προκαλούν διαγνωστικές δυσκολίες

Σε πολλές περιπτώσεις, ο χρόνιος πόνος σχετίζεται και με τις παρακάτω παθήσεις:

• Sύνδρομο χρόνιας κόπωσης

• Αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο ερυθηματώδης λύκος

• Μεταλοιμώδεις καταστάσεις, όπως τα συμπτώματα που παραμένουν μετά τη λοίμωξη COVID-19

• Καταθλιπτικές διαταραχές και αγχώδεις διαταραχές

Τι παραμένει στο περιθώριο της συμβατικής ιατρικής σχετικά με τον χρόνιο πόνο

Σύμπτωμα ή αυτόνομη νόσος;

Αν και παραδοσιακά ο πόνος θεωρείται σύμπτωμα, η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο πως σε κάποιες περιπτώσεις αναπτύσσεται ως ξεχωριστή παθολογική κατάσταση, με το ίδιο το νευρικό σύστημα να μετατρέπεται σε πηγή του πόνου. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα πως η απλή φαρμακευτική ανακούφιση των συμπτωμάτων δεν αποτελεί μακροπρόθεσμα αποτελεσματική λύση.

Οπιοειδή: επιλογή ή πηγή επιπλέον προβλημάτων;

Στο παρελθόν τα ισχυρά αναλγητικά της κατηγορίας των οπιοειδών χρησιμοποιούνταν ευρέως για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. Ωστόσο, η μακροχρόνια χρήση τους συνοδεύεται συχνά από εξάρτηση, αυξημένη ανοχή καθώς και την εμφάνιση φαρμακογενούς πόνου, όπου ο οργανισμός αντιδρά στα φάρμακα με ενίσχυση της δυσφορίας.

Επιστημονικές και εναλλακτικές μέθοδοι αντιμετώπισης

Πολυπαραγοντική προσέγγιση ως πιο αποτελεσματική λύση

• Φυσικοθεραπεία και ειδικές ασκήσεις για αποκατάσταση της κινητικότητας

• Ψυχοθεραπεία, με τεχνικές όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η EMDR για διαχείριση φόβου

• Νευροδιέγερση με σύγχρονες εμφυτεύσιμες συσκευές που «μπλοκάρουν» τα νευρικά σήματα πόνου

• Αποκατάσταση της εντερικής μικροχλωρίδας, καθώς ολοένα και περισσότερες μελέτες αναδεικνύουν τη σύνδεση του εντέρου με τη ρύθμιση του πόνου

Φυσικές λύσεις

• Βελονισμός, που επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα σημεία για μείωση της φλεγμονής

• Διαλογισμός προσοχής (mindfulness), με τεκμηριωμένη δράση στην αντίληψη και διαχείριση του πόνου και του συναισθηματικού άγχους

• Τεχνικές αναπνοής και βιοανάδρασης, που συμβάλλουν στην καλύτερη διαχείριση της μυϊκής έντασης