Γιατί σε μερικούς ανθρώπους ξηραίνονται συχνά τα μάτια

Τα μάτια αποτελούν ένα από τα βασικότερα αισθητήρια όργανα που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αντιλαμβάνεται, να βιώνει και να κατανοεί το περιβάλλον του. Όμως πολλοί, ειδικά όσοι περνούν σημαντικό χρονικό διάστημα μπροστά σε οθόνες ή ζουν σε μεγάλες πόλεις, αντιμετωπίζουν συχνά το ενόχλημα της ξηρότητας. Η ξηρότητα στα μάτια μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην ποιότητα ζωής, προκαλώντας δυσφορία, αίσθημα τραβήγματος ή ακόμη και θολή όραση. Για ποιους λόγους εμφανίζεται αυτό το πρόβλημα σε ορισμένα άτομα και ποια σημεία χρειάζεται να γνωρίζει κανείς για το φαινόμενο των ξηρών ματιών;

Τι είναι η ξηρότητα των ματιών

Η ξηρότητα στα μάτια αποτελεί την κατάσταση κατά την οποία δεν υπάρχει επαρκής ενυδάτωση είτε λόγω έλλειψης δακρύων είτε εξαιτίας χαμηλής ποιότητας αυτών. Πρόκειται για έναν από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης σε οφθαλμίατρο. Αν και δεν απειλεί τη ζωή, μπορεί να δημιουργήσει έντονη ενόχληση στην καθημερινότητα.

Ο ρόλος των δακρύων στην υγεία των ματιών

Τα δάκρυα είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της υγείας της οφθαλμικής επιφάνειας, αφού ενυδατώνουν το μάτι, προστατεύουν από λοιμώξεις και εξασφαλίζουν καθαρή όραση. Η δακρυϊκή μεμβράνη αποτελείται από τρία στρώματα: ένα στρώμα λιπιδίων (λιπαρών), ένα υδατικό και ένα βλεννώδες. Έλλειψη σε κάποιο από αυτά οδηγεί σε άνιση ενυδάτωση της επιφάνειας και εμφάνιση ξηρότητας.

Κύριες αιτίες ξηρότητας των ματιών

Η ξηρότητα μπορεί να είναι είτε προσωρινή είτε να γίνει χρόνιο πρόβλημα. Υπάρχει ευρύ φάσμα αιτιών, άλλοτε σχετιζόμενες με τον τρόπο ζωής και άλλοτε με τη φυσιολογία του οργανισμού ή επιδράσεις του περιβάλλοντος.

Παρατεταμένη χρήση οθονών

Στην καθημερινότητα, μία από τις συχνότερες αιτίες σχετίζεται με τη μακρόχρονη παρακολούθηση οθονών υπολογιστή, κινητού ή τηλεόρασης. Κατά την εστίαση στην οθόνη, η συχνότητα βλεφαρισμού μειώνεται (φυσιολογικά γίνεται κάθε 5–10 δευτερόλεπτα, αλλά στη διάρκεια χρήσης οθονών μπορεί να φτάσει κάθε 10–20 δευτερόλεπτα ή ακόμα πιο αραιά). Αυτό οδηγεί σε ανεπαρκή ενυδάτωση της επιφάνειας, αυξάνοντας το αίσθημα ξηρότητας.

Ηλικία και ορμονικές μεταβολές

Καθώς μεγαλώνουμε, παρατηρείται σταδιακή μείωση της έκκρισης δακρύων, ιδιαίτερα στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Οι αλλαγές στα επίπεδα ορμονών επηρεάζουν τόσο την ποιότητα όσο και την ποσότητα των δακρύων, προκαλώντας συμπτώματα ακόμη και σε άτομα χωρίς προηγούμενα προβλήματα στα μάτια.

Επιρροή περιβαλλοντικών παραγόντων

• Ξηρή ατμόσφαιρα: Κεντρική θέρμανση, συστήματα κλιματισμού, χειμερινές συνθήκες ή πτήσεις με αεροπλάνο μειώνουν την υγρασία του αέρα.
• Ρύποι και σωματίδια: Η ατμοσφαιρική ρύπανση σε πόλεις, σκόνη, καπνοί ή ακόμη και ισχυρός άνεμος μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα ξηρότητας.

Παθήσεις και φαρμακευτική αγωγή

• Το σύνδρομο των ξηρών ματιών εμφανίζεται συχνά σε ασθενείς με αυτοάνοσες νόσους, όπως το σύνδρομο Sjögren ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
• Χρήση αλκοόλ, αντιισταμινικών, συγκεκριμένων αντικαταθλιπτικών και ορισμένων σκευασμάτων αντισύλληψης μπορεί να μειώσει την παραγωγή δακρύων.

Χρήση φακών επαφής

Η μακρόχρονη χρήση φακών επαφής μεταβάλλει τη λειτουργία της οφθαλμικής επιφάνειας και δρα ως μηχανικός ερεθιστικός παράγοντας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμο αίσθημα ξηρότητας, ιδιαίτερα όταν δεν ακολουθείται σωστή υγιεινή και φροντίδα των φακών.

Συμπτώματα της ξηρότητας στα μάτια

Τα σημάδια μπορεί να ποικίλουν και συχνά συγχέονται με άλλες οφθαλμικές παθήσεις. Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η αίσθηση ξένου σώματος, αυξημένη δακρύρροια (ως αντίδραση προστασίας), τσούξιμο, αίσθημα καύσου και θολή όραση. Η παρατεταμένη αμέλεια των συμπτωμάτων μπορεί να καταλήξει σε φλεγμονές ή επιδείνωση της όρασης.

Γιατί σε ορισμένους ανθρώπους ξηραίνονται πιο συχνά τα μάτια;

Υπάρχει εύλογο ερώτημα γιατί κάποιοι εμφανίζουν διαρκή ξηρότητα στα μάτια, ενώ άλλοι που ζουν με τις ίδιες περίπου συνθήκες να μην αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα. Αυτό εξαρτάται από διάφορους παράγοντες:

• Κληρονομικότητα: Τα γονιδιακά χαρακτηριστικά επηρεάζουν την ποιότητα και ποσότητα των δακρύων, καθώς και τη λειτουργία ορισμένων αδένων.
• Ιδιαιτερότητες ανοσοποιητικού: Κάποιες αυτοάνοσες διαταραχές, ακόμη και χωρίς εμφανή συμπτώματα, μπορεί να επηρεάσουν τους δακρυϊκούς αδένες και την επιφάνεια του ματιού.
• Ορμονικό προφίλ: Οι γυναίκες λόγω διακυμάνσεων των οιστρογόνων συχνά παρουσιάζουν συμπτώματα ξηρότητας, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια κύησης, εμμηνόπαυσης ή ορισμένων φάσεων του κύκλου.
• Συνήθειες και τρόπος ζωής: Άνθρωποι ίδιας ηλικίας και φύλου συχνά διαφέρουν ως προς τον χρόνο που αφιερώνουν σε οθόνες ή σε δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο.
• Συνολική υγεία: Παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, διαταραχές του θυρεοειδούς, αλλεργίες ή προβλήματα του αναπνευστικού συστήματος μπορούν να επηρεάσουν έμμεσα την ενυδάτωση των ματιών.

Διαδεδομένες πεποιθήσεις και αλήθειες για την ξηρότητα των ματιών

• Η άποψη ότι τα ξηρά μάτια οφείλονται αποκλειστικά στη χρήση οθόνης δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες για τα συγκεκριμένα συμπτώματα.
• Δεν είναι κάθε είδους οφθαλμικές σταγόνες κατάλληλες για όλους, μερικές περιέχουν συντηρητικά που μπορεί να επιτείνουν το πρόβλημα.
• Η ξηρότητα των ματιών δεν αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες – παρατηρείται σημαντική αύξηση των περιστατικών και μεταξύ νεότερων ατόμων λόγω εντατικής χρήσης συσκευών καθώς και λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Μέθοδοι για τη μείωση των συμπτωμάτων ξηρότητας στα μάτια

Καθημερινές συνήθειες που βοηθούν

• Συνειδητή αύξηση της συχνότητας του βλεφαρισμού, ιδίως κατά τη χρήση συσκευών με οθόνη.
• Εφαρμογή του κανόνα 20-20-20: κάθε 20 λεπτά κοιτάξτε για 20 δευτερόλεπτα κάποιο αντικείμενο σε απόσταση 20 μέτρων.
• Χρήση υγραντήρων χώρου, ειδικά σε κλειστά, θερμαινόμενα ή κλιματιζόμενα περιβάλλοντα.

Επιλογή κατάλληλων οφθαλμικών σταγόνων

Προτιμήστε σταγόνες χωρίς συντηρητικά από την κατηγορία των τεχνητών δακρύων, οι οποίες ενδείκνυνται για ευαίσθητα μάτια. Σε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, η αξιολόγηση από τον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη διότι ενδέχεται να χρειαστεί εξειδικευμένη ή και ορμονική αγωγή.

Περιορισμός των φακών επαφής

Αποφύγετε να φοράτε φακούς επαφής για πολλές συνεχόμενες ώρες, ειδικά εάν ήδη εμφανίζετε τάση για ξηρότητα. Να αλλάζετε τακτικά τους φακούς και να τηρείτε αυστηρά τους κανόνες υγιεινής.

Προφυλάξτε τα μάτια από περιβαλλοντικούς ερεθισμούς

• Φορέστε γυαλιά ηλίου σε εξωτερικούς χώρους ώστε να μειώσετε την επίδραση του ανέμου και της σκόνης.
• Αποφύγετε χώρους με καπνό, περιορίστε όσο γίνεται την κατανάλωση αλκοόλ.

Πότε απαιτείται επίσκεψη στον γιατρό

Εάν τα συμπτώματα ξηρότητας δεν υποχωρούν, εντείνονται ή παρατηρείτε μείωση στην όραση, κρίνεται αναγκαίο να ζητήσετε εκτίμηση από οφθαλμίατρο. Μόνον ο ειδικός μπορεί να εντοπίσει την ακριβή αιτία του προβλήματος και να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία.

Συμπέρασμα

Η συχνή ξηρότητα των ματιών αποτελεί σύγχρονο και ουσιαστικό ζήτημα· πολλές και διαφορετικές αιτίες ευθύνονται για τα ιδιαίτερα συμπτώματα και τη βαρύτητά τους. Η σωστή παρακολούθηση, η εφαρμογή προληπτικών μέτρων και η έγκαιρη συμβουλή από γιατρό όπου απαιτείται προστατεύουν την όραση και ενισχύουν την ποιότητα ζωής.