Γιατί συχνά δακρύζουμε χωρίς προφανή λόγο;

Πολλοί άνθρωποι ενοχλούνται όταν παρατηρούν ότι τα μάτια τους αρχίζουν να δακρύζουν ή να τρέχουν δάκρυα χωρίς σαφή συναισθηματικό, σωματικό ή περιβαλλοντικό ερέθισμα. Αυτές οι αυτόματες εκκρίσεις δακρύων μπορούν να εμφανιστούν αναπάντεχα, είτε σε εξωτερικούς χώρους είτε σε εσωτερικό περιβάλλον, δημιουργώντας ερωτήματα σχετικά με την υγεία ή την ψυχική τους κατάσταση. Για ποιο λόγο εμφανίζεται δακρύρροια όταν δεν αισθανόμαστε θλίψη, φόβο ή έντονη συγκίνηση; Σε αυτό το κείμενο παρουσιάζονται οι συχνότεροι λόγοι εκδήλωσης δακρύων χωρίς προφανή αιτία, παρέχονται επιστημονικές εξηγήσεις και σημαντικές συμβουλές.

Πώς παράγονται τα δάκρυα

Τα δάκρυα δεν αποτελούν μόνο έναν τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων. Τα μάτια παράγουν δάκρυα με συνεχή ρυθμό, ακόμα κι αν αυτό δεν γίνεται αντιληπτό. Ο ρόλος τους είναι να ενυδατώνουν την επιφάνεια του οφθαλμού, να τον προστατεύουν από εξωτερικούς παράγοντες, να προλαμβάνουν τις λοιμώξεις και να διατηρούν την ευκρίνεια της όρασης. Την παραγωγή των δακρύων διαχειρίζονται πολύπλοκοι μηχανισμοί και αδένες, κυρίως ο κύριος δακρυϊκός αδένας που βρίσκεται στο άνω βλέφαρο, καθώς και μικρότεροι επικουρικοί αδένες. Η απομάκρυνση των δακρύων είτε προς το περιβάλλον είτε μέσω του δακρυϊκού πόρου προς τη ρινική κοιλότητα ελέγχεται συνήθως από ευαίσθητα νευρικά ερεθίσματα.

Κύριες αιτίες αιφνίδιας δακρύρροιας

Πολλοί ξαφνιάζονται όταν αισθάνονται υγρασία στα μάτια τους χωρίς να υπάρχει σαφής σωματικός ή ψυχικός λόγος. Ωστόσο, τα απρόσμενα δάκρυα συχνά συνδέονται με τους ακόλουθους παράγοντες:

1. Σύνδρομο ξηροφθαλμίας

Αν και ακούγεται αντιφατικό, ένας από τους κυριότερους λόγους που το μάτι δακρύζει είναι η ξηρότητα. Αν δεν υπάρχει επαρκές υγρό στην επιφάνεια του ματιού, η επιφάνειά του ερεθίζεται και ο οργανισμός απαντά με παραγωγή αντανακλαστικών ή «αντισταθμιστικών» δακρύων. Αυτά τα δάκρυα ρέουν γρήγορα και δεν σχηματίζουν σταθερή προστατευτική μεμβράνη, με αποτέλεσμα το πρόβλημα της ξηρότητας να παραμένει. Το σύνδρομο ξηροφθαλμίας εμφανίζεται συχνότερα σε ηλικιωμένους, άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα ή όσους χρησιμοποιούν συχνά υπολογιστές.

2. Αλλεργίες στα μάτια ή το αναπνευστικό

Η αλλεργία στο βλεννογόνο του οφθαλμού ή γενικότερα στις αναπνευστικές οδούς μπορεί να προκαλέσει αυξημένη δακρύρροια λόγω ευαισθησίας σε περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως σκόνη, γύρη, πιτυρίδα ζώων ή μούχλα. Οι αντιδράσεις αυτές είναι πιο συχνές κατά τη διάρκεια ορισμένων εποχών ή με την παρουσία συγκεκριμένων αλλεργιογόνων και συχνά συνοδεύονται από φαγούρα, ερυθρότητα ή φτερνίσματα.

3. Χαμηλές θερμοκρασίες ή ισχυρός άνεμος

Όταν τα μάτια έρχονται αιφνιδιαστικά σε επαφή με κρύο ή δυνατό αέρα, ο επιφανειακός ιστός του ματιού ερεθίζεται και οι δακρυϊκοί αδένες ενεργοποιούνται μηχανικά για να προστατεύσουν και να ενυδατώσουν τη βλεννογόνο. Σε αρκετά άτομα αυτό συμβαίνει ακόμα και κατά τη σύντομη παραμονή σε εξωτερικό χώρο τις κρύες ημέρες.

4. Απόφραξη των δακρυϊκών πόρων

Οι δακρυϊκοί πόροι μεταφέρουν φυσιολογικά τα δάκρυα από την εσωτερική γωνία του ματιού προς τη μύτη. Όταν οι πόροι αυτοί στενέψουν ή φράξουν λόγω λοιμώξεων, φλεγμονών ή ανατομικών μεταβολών, η απομάκρυνση των δακρύων δυσκολεύεται και αρχίζουν να κυλούν στα μάγουλα. Το φαινόμενο αυτό συναντάται κυρίως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

5. Ερεθιστικοί παράγοντες του περιβάλλοντος

Το έντονο φως, ο καπνός, ορισμένες χημικές ουσίες, τα σταγονίδια στον αέρα ή τα καλλυντικά μπορούν να ερεθίσουν τα μάτια. Ο οργανισμός προσπαθεί να απομακρύνει αυτές τις ουσίες παράγοντας επιπλέον «αμυντικά» δάκρυα.

Συναισθηματικοί και νευρολογικοί παράγοντες

Αν και συχνά τα δάκρυα σχετίζονται με συναισθηματικές καταστάσεις, ορισμένες φορές διακυμάνσεις στη λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος ή ειδικές νευρολογικές παθήσεις μπορεί να ευθύνονται για υπερβολική δακρύρροια. Αυτές οι αιτίες είναι λιγότερο συχνές, αλλά αξίζει να λαμβάνονται υπόψη:

• Αυξημένη ευαισθησία σε περιόδους άγχους, στρες ή κατάθλιψης. Τα συναισθήματα ενδέχεται να μην εκφράζονται λεκτικά και να εκδηλώνονται σωματικά.
• Ορισμένες εκφυλιστικές νόσοι του νευρικού συστήματος, όπως η νόσος Πάρκινσον ή βλάβες του προσωπικού νεύρου, επηρεάζουν τα κέντρα ρύθμισης των δακρύων στον εγκέφαλο.
• Ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων. Μερικά αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά, αποσυμφορητικά ή οφθαλμικά κολλύρια επηρεάζουν όχι μόνο την ενυδάτωση του ματιού αλλά και τη λειτουργία των δακρυϊκών πόρων.

Λανθασμένες αντιλήψεις για τα «αναίτια» δάκρυα

Όταν πρόκειται για αυθόρμητη δακρύρροια, αξίζει να αποσαφηνιστούν ορισμένες συχνές παρανοήσεις. Τα δάκρυα δεν συνδέονται πάντοτε με συναισθηματικά ζητήματα – στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν οργανική προέλευση και υπηρετούν την προστασία ή την υγεία του ματιού. Επίσης, το γεγονός και μόνο ότι τα μάτια δακρύζουν χωρίς εμφανή λόγο δεν υποδηλώνει πάντα σοβαρή πάθηση, αλλά συνήθως δηλώνει κόπωση ή ερεθισμό. Τέλος, αν και οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα συμπτώματα δακρύρροιας, οι μηχανισμοί παραγωγής δακρύων δεν διαφέρουν μεταξύ των δύο φύλων.

Πότε απαιτείται ιατρική συμβουλή

Αν παρατηρείτε ότι εμφανίζονται δάκρυα συχνότερα απ’ ό,τι συνήθως και ταυτόχρονα αντιμετωπίζετε πόνο, ερυθρότητα, παρουσία πύου, έντονο στραβισμό ή μείωση της όρασης, θα πρέπει να συμβουλευτείτε ειδικό. Επίσης, είναι σημαντικό να αναζητήσετε επαγγελματική βοήθεια όταν η αυτόματη δακρύρροια προκαλεί δυσφορία, δυσκολεύει την καθημερινότητα ή σχετίζεται με άλλα προβλήματα στην όραση ή το νευρικό σύστημα.

Τρόποι περιορισμού της ακούσιας δακρύρροιας

• Προστασία ματιών: Χρησιμοποιήστε γυαλιά όταν βρίσκεστε σε περιβάλλον με άνεμο ή έντονη ηλιοφάνεια.
• Διαλείμματα κατά τη χρήση οθονών: Κάνετε τακτικά παύσεις αν εργάζεστε πολλές ώρες σε ψηφιακές συσκευές.
• Υγιεινή: Αποφύγετε να τρίβετε τα μάτια σας με άπλυτα χέρια, αλλάζετε συχνά τις μαξιλαροθήκες και φροντίστε να περιορίσετε τη σκόνη ή τις τρίχες ζώων στον χώρο σας.
• Τεχνητά δάκρυα: Σύμφωνα με την οδηγία φαρμακοποιού ή γιατρού, μπορείτε να χρησιμοποιείτε κολλύρια, ειδικά αν υποψιάζεστε ξηροφθαλμία.
• Αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων: Χρησιμοποιείτε καλλυντικά με προσοχή, μείνετε μακριά από καπνό ή έντονες οσμές αν τα μάτια σας είναι ευαίσθητα.

Συμπέρασμα: η σημασία της καθημερινής φροντίδας των ματιών

Αν και οι συχνές εκκρίσεις δακρύων μπορεί να προκαλούν ανησυχία, αποτελούν συνήθως μια φυσιολογική αντίδραση του σώματος σε ερεθίσματα ή ξηρότητα. Σε λίγες περιπτώσεις υποκρύπτεται ανάγκη για περαιτέρω φροντίδα ή ιατρική εκτίμηση, ειδικά αν εμφανιστεί σημαντική επιδείνωση της όρασης ή ενοχλητικά συμπτώματα. Η παρακολούθηση της υγείας των ματιών, η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής και η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο συμβάλλουν όχι μόνο στην αντιμετώπιση της δακρύρροιας, αλλά και στην προστασία της όρασης μακροπρόθεσμα.