Γιατί το σώμα «ζεσταίνεται» όταν εκνευριζόμαστε

Έχετε παρατηρήσει ότι όταν νιώθετε έντονο άγχος, το σώμα σας παρουσιάζει σημάδια όπως ζέστη στο πρόσωπο, υγρά χέρια και ταχυκαρδία; Αυτές οι αντιδράσεις δεν οφείλονται μόνο στην ψυχολογία, αλλά περιγράφουν και έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό. Ας εξετάσουμε από τι προκαλείται αυτή η αίσθηση «ζέστης» σε στιγμές νευρικής έντασης, τι συμβαίνει στον οργανισμό και με ποιους τρόπους μπορούν να ελεγχθούν οι αντίστοιχες αισθήσεις.

Τι συμβαίνει στο σώμα όταν αγχωνόμαστε;

Ο οργανισμός ανταποκρίνεται στο στρες και την ψυχική φόρτιση μέσω μιας περίπλοκης αλληλουχίας φυσιολογικών διεργασιών. Καταστάσεις όπως ο θυμός, ο φόβος και η ντροπή ενεργοποιούν το αυτόνομο νευρικό σύστημα, με κυρίαρχο τον συμπαθητικό του κλάδο. Αυτό το σύστημα είναι υπεύθυνο για αυτό που συχνά αποκαλούμε ανταπόκριση «μάχης ή φυγής».

Ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος

Όταν το άτομο βιώνει άγχος ή στρες, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα αναλαμβάνει ενεργό ρόλο, προετοιμάζοντας το σώμα να ανταποκριθεί γρήγορα σε ενδεχόμενους κινδύνους. Ο βασικός σκοπός αυτής της αντίδρασης είναι η κινητοποίηση της ενέργειας, η ενίσχυση της εγρήγορσης και η συγκέντρωση δυνάμεων. Βασικά χαρακτηριστικά αυτής της διαδικασίας είναι:

• Διαστολή των αιμοφόρων αγγείων, ιδιαίτερα στο πρόσωπο και τα άκρα
• Επιτάχυνση του καρδιακού παλμού
• Ενισχυμένη εφίδρωση
• Απελευθέρωση αδρεναλίνης και άλλων ορμονών του στρες

Αλλαγές στην αιμάτωση και αίσθηση θερμότητας

Ένα από τα πιο κοινά συμπτώματα είναι το «κύμα ζέστης» που γίνεται αισθητό στο πρόσωπο, τον αυχένα και το άνω τμήμα του θώρακα. Αυτή είναι η φυσιολογική αντίδραση των αγγείων: υπό πίεση, διαστέλλονται, αυξάνοντας τη ροή του αίματος στην επιφάνεια του δέρματος, με αποτέλεσμα να δημιουργείται αίσθηση θερμότητας και ερυθρότητα. Το φαινόμενο αυτό ενίοτε αποκαλείται ερυθρίαση λόγω συναισθημάτων και μπορεί να εμφανιστεί με έντονα συναισθήματα, όπως ντροπή, φόβο ή θυμό.

Ποιες ουσίες ευθύνονται για την αίσθηση «ζέστης»;

Οι βασικοί ρυθμιστές είναι οι ορμόνες. Σε περιόδους έντασης, το σώμα απελευθερώνει σε μεγαλύτερες ποσότητες κορτιζόλη, αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη. Αυτές οι ορμόνες αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό, επιταχύνουν την αναπνοή, ανεβάζουν την αρτηριακή πίεση και ενισχύουν τη ροή του αίματος στους περιφερικούς ιστούς, ειδικότερα στο δέρμα.

Η αδρεναλίνη ως κεντρικός παράγοντας του στρες

Η αδρεναλίνη εκκρίνεται από τον φλοιό των επινεφριδίων όταν ο εγκέφαλος, μέσω του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, αντιλαμβάνεται μια κατάσταση άγχους ή κινδύνου. Η αδρεναλίνη ενεργοποιεί την καρδιά και αυξάνει τη ροή αίματος στους μυς και το δέρμα, παράγοντας την έντονη αίσθηση ζέστης και το εσωτερικό ρίγος.

Ο ρόλος της κορτιζόλης στη μακρόχρονη αντίδραση

Όταν το στρες διαρκεί, τα επίπεδα κορτιζόλης παραμένουν αυξημένα. Αυτή η ορμόνη διασφαλίζει ότι το σώμα διατηρείται σε ετοιμότητα για μεγαλύτερο διάστημα, όμως η συνεχόμενη παραγωγή της μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας, όπως εξασθένηση του ανοσοποιητικού ή ενίσχυση φλεγμονωδών διεργασιών.

Γιατί δεν περιορίζεται στο πρόσωπο το αίσθημα «ζέστης»;

Αν και εμφανίζεται συχνότερα ως ερυθρότητα στο πρόσωπο, η ζέστη μπορεί να απλωθεί και σε άλλα σημεία, όπως τα χέρια, το στέρνο ή ακόμη και τα πόδια. Με αυτόν τον τρόπο ο οργανισμός επεκτείνει την αποβολή θερμότητας από μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματος. Το έντονο ή παρατεταμένο στρες μπορεί να εντείνει όχι μόνο τη θερμότητα, αλλά και την εφίδρωση, που λειτουργεί ως μηχανισμός ψύξης του σώματος.

Αίσθηση ζέστης χωρίς πραγματική αύξηση της θερμοκρασίας

Παρά το έντονο αίσθημα, η πραγματική θερμοκρασία του σώματος συνήθως δεν μεταβάλλεται σημαντικά, ενώ η διαφορά είναι ελάχιστη ή και ανύπαρκτη. Η αίσθηση ζέστης σε ψυχολογικές φορτίσεις συνδέεται περισσότερο με τα νευρικά σήματα και την κατανομή του αίματος, χωρίς να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη θερμοκρασία όπως συμβαίνει σε λοιμώξεις ή φλεγμονές.

Γιατί μερικοί άνθρωποι αισθάνονται εντονότερη «ζέστη»;

Η ένταση του αισθήματος ή η ευκρίνεια της ερυθρότητας εξαρτάται από προσωπικές ιδιαιτερότητες. Παράγοντες που παίζουν ρόλο είναι:

• Γενετική προδιάθεση: σε κάποιους, το δέρμα αντιδρά πιο έντονα στο ψυχολογικό ερέθισμα, είτε λόγω μεγαλύτερης διαστολής αγγείων είτε λόγω αγγείων πιο κοντά στην επιδερμίδα
• Τύπος δέρματος: άτομα με ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα παρατηρούν συχνότερα ερυθρότητα στο πρόσωπο
• Ορμονικό προφίλ: σε γυναίκες η αίσθηση ζέστης μπορεί να είναι πιο έντονη εξαιτίας των διακυμάνσεων στα επίπεδα οιστρογόνων
• Μαθημένες αντιδράσεις: όταν κάποιος τείνει να αντιδρά έντονα στο στρες, αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να ενισχύονται με την πάροδο του χρόνου, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο

Μύθοι και αλήθειες σχετικά με την αίσθηση «ζέστης»

Υπάρχει η αντίληψη πως το άγχος αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος, ωστόσο αυτός ο συσχετισμός σπανίως ευσταθεί. Ο υγιής οργανισμός διατηρεί με ιδιαίτερη ακρίβεια τη θερμοκρασία του, με τις μεταβολές να κυμαίνονται μόλις σε ορισμένα δέκατα βαθμού Κελσίου.

Ένας ακόμα διάχυτος μύθος είναι ότι όσοι συχνά αισθάνονται ζέστη όταν αγχώνονται υποφέρουν από κάποιο πρόβλημα υγείας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση, εκτός αν τα συμπτώματα επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινότητα ή συνοδεύονται από ανησυχητικά σημάδια όπως απώλεια αισθήσεων, έντονη πίεση στο στέρνο, ανάσα ή άλλα σοβαρά συμπτώματα.

Τρόποι για να περιορίσετε το αίσθημα «ζέστης»

Παρόλο που το αίσθημα ζέστης αποτελεί φυσική απάντηση του σώματος στο στρες, συχνά επιθυμούμε να το ελέγξουμε, ειδικά σε κοινωνικές περιστάσεις. Ορισμένες μέθοδοι που βοηθούν είναι:

• Ασκήσεις αναπνοής: αργή και βαθιά αναπνοή βοηθά στη μείωση της δραστηριότητας του συμπαθητικού συστήματος και συμβάλλει στην ηρεμία
• Φυσική δραστηριότητα: σύντομος περίπατος ή ελαφριά άσκηση βοηθούν στην εξισορρόπηση των ορμονών του στρες
• Αλλαγή σκέψης: οι τεχνικές ενσυνειδητότητας συμβάλλουν στην αποδοχή των αντιδράσεων του σώματος, μειώνοντας το φαύλο κύκλο του άγχους και της ντροπής
• Μεταβολή του περιβάλλοντος: παραμονή σε δροσερότερο ή καλά αεριζόμενο χώρο μετριάζει την ένταση του συμπτώματος
• Διαχείριση στρες: πρακτικές όπως ο διαλογισμός, η γιόγκα ή η συζήτηση με ειδικούς ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα στο στρες

Πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική συμβουλή;

Αν παρατηρείτε διαρκή αίσθηση ζέστης, εμφανίζεται χωρίς εμφανή λόγο ή συνοδεύεται από συμπτώματα όπως πυρετό, λιποθυμίες, έντονο καρδιακό χτύπο, θωρακικό άλγος ή δυσκολία στην αναπνοή, προτείνεται να απευθυνθείτε σε γιατρό, καθώς αυτά μπορεί να υποδεικνύουν και άλλες παθολογικές καταστάσεις, όπως ενδοκρινικές ή καρδιακές διαταραχές.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αίσθηση ζέστης που εμφανίζεται κατά τη νευρική ένταση είναι μέρος της φυσιολογικής απόκρισης του σώματος. Μέσω κατάλληλων δεξιοτήτων διαχείρισης του στρες και υιοθέτησης ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής, τα συμπτώματα αυτά μπορούν να περιοριστούν αποτελεσματικά.