Γνωρίζει το σώμα μας πότε είναι ώρα να θεραπευτεί; Πώς το βιολογικό ρολόι επηρεάζει την ανάρρωση

Κάθε ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει έναν εσωτερικό ρυθμιστή, τον επονομαζόμενο κιρκαδικό ρυθμό, που ελέγχει κύκλους ύπνου και εγρήγορσης, την παραγωγή ορμονών, τη λειτουργία της πέψης και ακόμη και τη θερμοκρασία του σώματος. Παρόλα αυτά, λίγοι γνωρίζουν ότι αυτός ο βιολογικός μηχανισμός επηρεάζει επίσης τον ρυθμό ανάρρωσης από τραυματισμούς, επεμβάσεις ή ασθένειες. Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες αναδεικνύουν πως ο χρόνος επούλωσης των τραυμάτων, η αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και η δράση των φαρμακευτικών ουσιών συνδέονται με το πότε μέσα στην ημέρα λαμβάνει το σώμα το σήμα για να ξεκινήσει η διαδικασία αποκατάστασης.

Τι είναι ο βιολογικός ρυθμιστής;

Κιρκαδικοί ρυθμοί – ο εσωτερικός μας σκηνοθέτης

Οι κιρκαδικοί ρυθμοί αναφέρονται σε κύκλους διάρκειας 24 ωρών που διοικούνται από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Κεντρικός ρυθμιστής αυτού του εσωτερικού ρολογιού είναι ο υπερχιασματικός πυρήνας, ο οποίος ανταποκρίνεται στις μεταβολές του φωτός και του σκοταδιού. Όταν νυχτώνει, ο συγκεκριμένος πυρήνας ειδοποιεί τον οργανισμό να ξεκινήσει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης του ύπνου. Με την εμφάνιση του φωτός, η παραγωγή μελατονίνης σταματά και το άτομο προσαρμόζεται στη φάση εγρήγορσης.

Όμως οι κιρκαδικοί ρυθμοί εκτείνονται πέρα από τον έλεγχο του ύπνου, ρυθμίζοντας τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, την έκκριση ορμονών, την αρτηριακή πίεση, την ανοσολογική απόκριση και τον μεταβολισμό.

Η επίδραση της ώρας στην επούλωση

Το παράδοξο της επούλωσης τραυμάτων

Πειράματα τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους αποδεικνύουν πως τραύματα που δημιουργούνται στη διάρκεια της ημέρας θεραπεύονται ταχύτερα σε σχέση με εκείνα που συμβαίνουν τη νύχτα. Κατά την ημέρα, τα κύτταρα τύπου ινοβλαστών στο δέρμα, τα οποία συμμετέχουν στην επανένωση των ιστών, παρουσιάζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα. Επιπλέον, οι μακροφάγοι του ανοσοποιητικού κινητοποιούνται γρηγορότερα για την απομάκρυνση των φθαρμένων κυττάρων.

Αυτό σημαίνει ότι ένα τραύμα που δημιουργείται στις 9 το πρωί επουλώνεται πιο γρήγορα συγκριτικά με ένα ίδιος μεγέθους και βάθους τραύμα που προκύπτει στις 21.00 το βράδυ.

Επιλογή χρόνου για επεμβάσεις – παίζει ρόλο;

Ορισμένοι χειρουργοί ήδη προτιμούν οι απαιτητικές επεμβάσεις να πραγματοποιούνται πρωινές ώρες. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 καταγράφει πως οι ασθενείς που χειρουργήθηκαν στην καρδία το πρωί είχαν μικρότερη συχνότητα επιπλοκών σε σχέση με εκείνους που χειρουργήθηκαν αργότερα μέσα στην ημέρα. Αυτή η διαφορά σχετίζεται με την αντίδραση του καρδιακού ιστού στο οξειδωτικό στρες και την πιο αποδοτική αιμάτωση της καρδιάς το πρωί.

Γιατί η άμυνα και η φλεγμονή επηρεάζονται από τον κιρκαδικό ρυθμό;

Η έξαρση της φλεγμονής το βράδυ

Πολλές φορές τα συμπτώματα κάποιας ασθένειας, όπως η ρινική συμφόρηση, ο πόνος ή ο πυρετός, επιδεινώνονται προς το τέλος της ημέρας ή κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ο λόγος είναι ότι οι φλεγμονώδεις κυτοκίνες, όπως η IL-6 και η TNF-άλφα, παράγονται πιο έντονα τις νυχτερινές ώρες. Τη νύχτα ο οργανισμός επικεντρώνεται περισσότερο στη διαδικασία επιδιόρθωσης των κυττάρων και στη μάχη κατά των παθογόνων, με αποτέλεσμα τα συμπτώματα να γίνονται πιο εμφανή.

Ανώτατα επίπεδα ανοσολογικής δραστηριότητας

Η συγκέντρωση και η δραστηριότητα των ανοσοποιητικών κυττάρων κυμαίνονται στη διάρκεια του 24ώρου. Ένα παράδειγμα είναι η μέγιστη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων κατά τις βραδινές ώρες, όταν ο οργανισμός ξεκουράζεται και οι απαιτήσεις σε ενέργεια μειώνονται. Ωστόσο, αργά το απόγευμα η συγκέντρωση κορτιζόλης, ορμόνης με αντιφλεγμονώδη δράση, υποχωρεί, αύξηση που κάνει πιο έντονες τις φλεγμονώδεις εκδηλώσεις.

Πότε είναι πιο αποτελεσματική η λήψη φαρμάκων ή συμπληρωμάτων;

Χρονοθεραπεία – προσαρμογή της θεραπείας στην ώρα

Η χρονοθεραπεία αφορά τον προγραμματισμό της θεραπευτικής αγωγής με βάση τους βιολογικούς ρυθμούς. Για παράδειγμα, τα αντιυπερτασικά φάρμακα παρουσιάζουν καλύτερη αποτελεσματικότητα όταν λαμβάνονται το βράδυ, διότι η αρτηριακή πίεση τείνει να αυξάνεται στη διάρκεια της ημέρας και να μειώνεται αυτόματα τη νύχτα.

Τα κορτικοστεροειδή, τα οποία καταστέλλουν τις φλεγμονές, συστήνεται να χορηγούνται το πρωί, καθώς τότε ταυτίζονται με τον φυσιολογικό ρυθμό έκκρισης κορτιζόλης, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών.

Η βέλτιστη στιγμή για τη λήψη μαγνησίου ή μελατονίνης είναι το βράδυ, καθώς συμβάλλουν στην προετοιμασία του οργανισμού για τον ύπνο, ενώ τα προβιοτικά απορροφώνται καλύτερα το πρωί, όταν τα γαστρικά υγρά βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα οξύτητας.