Η φράση “Geografinė atrofija” είναι στα λιθουανικά και αναφέρεται σε έναν ιατρικό όρο, που στα αγγλικά αποδίδεται ως “Geographic atrophy”. Πρόκειται για μια προχωρημένη μορφή ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας στον οφθαλμό.Η καθιερωμένη απόδοση στα ελληνικά είναι:**Γεωγραφική ατροφία**

Η διάγνωση της γεωγραφικής ατροφίας ξεκινά συνήθως με βασικές εξετάσεις όρασης και οπτική εκτίμηση των ματιών. Η μέτρηση της οπτικής οξύτητας προσδιορίζει πόσο καθαρά αναγνωρίζει κάποιος γράμματα από συγκεκριμένη απόσταση. Σε περίπτωση που χρησιμοποιούνται γυαλιά ή φακοί επαφής, ο ασθενής τα διατηρεί κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμη και άτομα με γεωγραφική ατροφία μπορεί να διατηρούν ικανοποιητική οξύτητα όρασης, αντιμετωπίζοντας παράλληλα συμπτώματα απώλειας όρασης.

Ένας επίσης συχνός έλεγχος αφορά την ταχύτητα ανάγνωσης κειμένου. Όσο η πάθηση εξελίσσεται, συχνά διαπιστώνεται μείωση στον ρυθμό ανάγνωσης σε σχέση με το παρελθόν. Ο έλεγχος με πλέγμα Amsler, ένα τετράγωνο με οριζόντιες και κάθετες γραμμές, χρησιμοποιείται για την ανίχνευση παραμόρφωσης της όρασης ή τυφλών σημείων. Σε περιπτώσεις γεωγραφικής ατροφίας, οι ασθενείς συχνά διακρίνουν σκοτεινές, παραμορφωμένες ή λευκές περιοχές ή κυματιστές γραμμές επάνω στο πλέγμα.

Πώς γίνεται η εξέταση και η παρακολούθηση της γεωγραφικής ατροφίας

Για να εκτιμηθεί με ακρίβεια η βλάβη στον αμφιβληστροειδή, χρησιμοποιούνται λεπτομερείς απεικονιστικές εξετάσεις με εξειδικευμένες κάμερες των ματιών. Μέσω αυτών των μεθόδων, ο ιατρός μπορεί να εντοπίσει ξεκάθαρα τις αλλοιώσεις, το μέγεθος των περιοχών και το στάδιο της ατροφίας.

• Έγχρωμη φωτογραφία βυθού οφθαλμού
• Οπτική τομογραφία συνοχής (OCT)
• Αυτοφθορισμός βυθού
• Αγγειογραφία με φλουορεσκεΐνη

Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται και επιπλέον δοκιμασίες όρασης, με χρήση φωτεινών ή θερμικών ερεθισμάτων, για να εκτιμηθεί η ανταπόκριση των κυττάρων του αμφιβληστροειδούς σε διάφορα ερεθίσματα.

Η εξέλιξη της γεωγραφικής ατροφίας και οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα

Η γεωγραφική ατροφία εξελίσσεται σταδιακά και με το πέρασμα του χρόνου οδηγεί σε καταστροφή κυττάρων του αμφιβληστροειδούς, προκαλώντας σκοτεινά ή «χαμένα» σημεία κυρίως στο κεντρικό πεδίο της όρασης. Στα αρχικά στάδια, οι βλάβες συνήθως εμφανίζονται εκτός της κεντρικής περιοχής του αμφιβληστροειδούς, κάτι που σημαίνει ότι οι μεταβολές στην όραση μπορεί να περάσουν απαρατήρητες. Στην πορεία, τα τυφλά σημεία αυξάνονται σε μέγεθος και μπορεί να συγκεραστούν, οδηγώντας σε περαιτέρω επιδείνωση, με την πρόοδο να διαφέρει και να εκτείνεται από μερικούς μήνες έως αρκετά χρόνια.

Η πλήρης απώλεια της όρασης από την πάθηση αυτή είναι σπάνια. Ωστόσο, πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται στην ανάγνωση, στην αντίληψη αντιθέσεων ή στην προσαρμογή σε χαμηλό φωτισμό. Παρά ταύτα, οι περισσότεροι διατηρούν ένα επίπεδο αυτονομίας, αν και με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να χρειαστεί να τροποποιήσουν τις καθημερινές τους συνήθειες ή να χρησιμοποιήσουν βοηθητικές οπτικές συσκευές.

Εξέλιξη των συμπτωμάτων με το χρόνο

Στα πρώτα στάδια της νόσου, οι εστίες ατροφίας συνήθως εντοπίζονται απομονωμένες μεταξύ υγιών τμημάτων του αμφιβληστροειδούς. Με την πρόοδο του χρόνου, μπορεί να συγχωνευτούν, σχηματίζοντας μεγαλύτερα τυφλά ή σκοτεινά σημεία. Τελικά, οι βλάβες δύναται να επεκταθούν έως το κεντρικό σημείο της όρασης, όπου το μάτι βλέπει πιο καθαρά.

Διαχείριση της νόσου και θεραπευτικές επιλογές

Για αρκετό διάστημα, δεν υπήρχαν διαθέσιμες αποτελεσματικές θεραπείες όταν οριστούν τα συμπτώματα της γεωγραφικής ατροφίας. Πρόσφατα, ωστόσο, έχουν κυκλοφορήσει νέες ενέσιμες φαρμακευτικές αγωγές που επιβραδύνουν την εξέλιξη. Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται ενδοφθαλμικά, κάθε μήνα ή κάθε δύο μήνες, και επιδρούν περιορίζοντας την επέκταση των βλαβών, χωρίς να αποκαθιστούν πλήρως την όραση.

• Pegcetakoplan
• Avacincaptad pegol

Διερευνώνται επιπλέον θεραπείες, όπως η κυτταρική θεραπεία ή νέα φάρμακα, που στο μέλλον θα μπορούσαν να προσφέρουν προστασία στον αμφιβληστροειδή από μεγαλύτερη επιδείνωση.

Καθημερινές δυσκολίες και προσαρμογή

Ακόμη και με απώλεια στο κεντρικό πεδίο όρασης, πολλοί εξακολουθούν να εξυπηρετούνται αυτόνομα, όπως στο ντύσιμο ή το μαγείρεμα. Ωστόσο, δραστηριότητες όπως η οδήγηση, ιδιαίτερα το βράδυ, γίνονται επικίνδυνες και συχνά εγκαταλείπονται. Με την αύξηση των τυφλών περιοχών, ορισμένες καθημερινές δραστηριότητες καθίστανται δυσκολότερες.

Η μερική απώλεια όρασης δεν συνεπάγεται πάντοτε απώλεια αυτονομίας, καθώς πολλοί εξοικειώνονται με τη χρήση διαφόρων εργαλείων και τεχνικών υποστήριξης. Η έγκαιρη εκμάθηση της χρήσης μεγεθυντικών λαμπτήρων, ισχυρότερων γυαλιών ή άλλων ειδικών βοηθημάτων διατηρεί την ανεξαρτησία στις καθημερινές ασχολίες.

Συμβουλές για τη φροντίδα των ματιών

• Εντάξτε περισσότερα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και πολύχρωμα φρούτα στη διατροφή σας, καθώς λόγω των αντιοξειδωτικών τους συστατικών προάγουν την οφθαλμική υγεία.
• Σταματήστε το κάπνισμα όσο το δυνατόν πιο άμεσα, αφού η συνήθεια αυτή αυξάνει τον κίνδυνο γεωγραφικής ατροφίας και επιταχύνει την πρόοδό της.
• Συζητήστε με τον γιατρό σας σχετικά με ειδικά συμπληρώματα διατροφής, καθώς κάποια μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης ή εξέλιξης της νόσου.
• Εμπλουτίστε την καθημερινότητά σας με συστηματική άσκηση, καθώς βοηθά τόσο στη γενική όσο και στην οφθαλμική υγεία.
• Υποβάλλεστε σε προληπτικές οφθαλμολογικές εξετάσεις κάθε 6 ως 12 μήνες, όπως υποδεικνύει ο ειδικός.

Καλλιέργεια καθημερινών δεξιοτήτων και ψυχική υγεία

Για την ομαλότερη προσαρμογή στη ζωή με απώλεια όρασης, η επίσκεψη σε κέντρα χαμηλής όρασης ή σε μονάδες αποκατάστασης προσφέρει σημαντική βοήθεια. Εκεί, ειδικοί αξιολογούν τις δυνατότητες και προτείνουν τα κατάλληλα βοηθήματα, εκπαιδεύοντας παράλληλα σε στρατηγικές για την αντιμετώπιση της καθημερινότητας.

• Ειδικά γυαλιά ή μεγεθυντικοί φακοί
• Ηλεκτρονικές συσκευές, τάμπλετ ή κινητά τηλέφωνα με εξατομικευμένες λειτουργίες
• Προσαρμοσμένα οικιακά εργαλεία για ανάγνωση, μαγείρεμα ή χόμπι
• Ισχυροί, κατευθυνόμενοι λαμπτήρες

Η ψυχολογική υποστήριξη αποτελεί επίσης σημαντική διάσταση. Η απώλεια όρασης συχνά συνοδεύεται από άγχος, στεναχώρια ή μείωση αυτοεκτίμησης. Ομιλία με εξειδικευμένα άτομα διευκολύνει τη διαχείριση της νέας πραγματικότητας. Πολλοί ωφελούνται από συμμετοχή σε ομάδες αυτοβοήθειας ή από τις επαφές με άτομα που έχουν αντίστοιχες εμπειρίες.

Συμβουλές για συγγενείς και φροντιστές

• Ενημερωθείτε όσο το δυνατόν περισσότερο για τη γεωγραφική ατροφία και την απώλεια κεντρικής όρασης.
• Προσφέρετε βοήθεια στην ανάγνωση, στη διευθέτηση υποθέσεων ή στη μετακίνηση, χωρίς να περιορίζετε την αυτονομία του ατόμου.
• Επιδείξτε υπομονή, αναγνωρίζοντας ότι κάποιες δραστηριότητες μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
• Ζητήστε συστάσεις για ειδικούς χαμηλής όρασης και ενημερωθείτε για τα διαθέσιμα υποστηρικτικά εργαλεία.
• Ενθαρρύνετε τη διατήρηση κοινωνικών επαφών και τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες, ώστε να προστατεύεται η ψυχική υγεία.

Ερωτήσεις που αξίζει να θέσετε στον ιατρό σας

• Είναι πιθανό να εμφανίσω και τις δύο μορφές, «ξηρή» και «υγρή», της εκφύλισης ωχράς κηλίδας;
• Ποιος είναι ο ενδεικνυόμενος ρυθμός εξέλιξης της γεωγραφικής ατροφίας;
• Επηρεάζει η εμφάνιση σε ένα μάτι τον κίνδυνο εμφάνισης στο άλλο μάτι;
• Πόσο συχνά πρέπει να πραγματοποιούνται οφθαλμολογικοί έλεγχοι;
• Μπορούν η διατροφή, η άσκηση ή συμπληρώματα να με βοηθήσουν;
• Πρέπει να υποβληθούν σε έλεγχο και τα μέλη της οικογένειάς μου αν υπάρχει σχετικό οικογενειακό ιστορικό;
• Θα ωφελούσε η παραπομπή σε αμφιβληστροειδοπαθολόγο ή άλλο εξειδικευμένο οφθαλμίατρο;
• Για πόσο καιρό θα διατηρήσω την ικανότητα ανάγνωσης ή αυτοεξυπηρέτησης;
• Ενδέχεται η ασθένεια να οδηγήσει σε πλήρη τύφλωση;
• Πότε κρίνεται χρήσιμο να ξεκινήσω προγράμματα αποκατάστασης χαμηλής όρασης;
• Ποιες είναι συνολικά οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές;
• Μπορώ να μετάσχω σε κλινικές μελέτες για καινοτόμες θεραπείες;

Οικονομική ενίσχυση και ασφαλιστική κάλυψη

Το μεγαλύτερο μέρος των ιατρικών επισκέψεων, των υπηρεσιών αποκατάστασης και της φαρμακευτικής αγωγής καλύπτεται από τις βασικές ή συμπληρωματικές ασφαλιστικές παροχές υγείας. Το ποσό της οικονομικής συμμετοχής του ασφαλισμένου εξαρτάται από το ασφαλιστικό πρόγραμμα, το είδος των παροχών και το επιλεγμένο ιατρικό κέντρο.

Ακόμα κι αν δεν υπάρχει επιπλέον ασφαλιστική κάλυψη, παρέχονται διάφορες δυνατότητες οικονομικής υποστήριξης. Κοινωνικοί λειτουργοί ή σύμβουλοι ασθενών μπορούν να σας κατευθύνουν σε τοπικούς φορείς, ώστε να μειωθούν τα έξοδα θεραπείας και να εξασφαλιστεί η αναγκαία υποστήριξη στην καθημερινότητα.