Ινομύωμα μήτρας: Αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ο κίνδυνος εμφάνισης μυωμάτων, που συχνά ονομάζονται ινομυώματα της μήτρας, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αν και συνήθως δεν προκαλούν σοβαρά προβλήματα, σε ορισμένες γυναίκες ενδέχεται να εμφανιστούν δυσάρεστα ή και επικίνδυνα συμπτώματα. Στο παρακάτω κείμενο παρουσιάζονται οι βασικοί παράγοντες κινδύνου, οι μέθοδοι διάγνωσης, οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές και οι σημαντικές πληροφορίες για αυτήν την κατάσταση σε διαφορετικές φάσεις της ζωής.

Παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση των μυωμάτων

Η ανάπτυξη μυωμάτων επηρεάζεται από γενετικούς, ορμονικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, καθώς και από στοιχεία του τρόπου ζωής. Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι:

• Η μεγαλύτερη ηλικία
• Ορισμένα χαρακτηριστικά φυλής
• Η πρώιμη έναρξη της εμμήνου ρύσεως
• Η πρόσληψη αντισυλληπτικών δισκίων πριν από τα 16 έτη
• Η έλλειψη βιταμινών και ειδικά της βιταμίνης D
• Η διατροφή με υψηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος και χαμηλή πρόσληψη λαχανικών, φρούτων και γαλακτοκομικών
• Η κατανάλωση αλκοόλ
• Η κληρονομικότητα – εφόσον η μητέρα ή η αδερφή παρουσιάζουν μυώματα, η πιθανότητα αυξάνεται

Διαγνωστικές μέθοδοι για τα ινομυώματα της μήτρας

Συνήθως ο γιατρός υποψιάζεται την παρουσία μυωμάτων κατά τη διάρκεια μιας συνήθους γυναικολογικής εξέτασης. Εάν διαπιστωθεί διόγκωση ή ασυνήθιστο σχήμα της μήτρας, προτείνονται περαιτέρω εξετάσεις. Οι κυριότερες διαγνωστικές τεχνικές είναι:

• Υπερηχογράφημα: Μέθοδος κατά την οποία δημιουργείται εικόνα της μήτρας μέσω ειδικού αισθητήρα στην περιοχή της κοιλιάς ή του κόλπου, ώστε να εντοπίζεται το μέγεθος και η θέση των μυωμάτων.
• Αιματολογικές εξετάσεις: Με γενικές εξετάσεις αίματος διαπιστώνεται αν η αυξημένη απώλεια αίματος από την έμμηνο ρύση οδηγεί σε αναιμία.
• Μαγνητική τομογραφία: Χρησιμοποιείται για λεπτομερή αξιολόγηση των χαρακτηριστικών των μυωμάτων ή για τον προγραμματισμό πολύπλοκων θεραπειών, ειδικά σε περίπτωση μεγαλύτερης μήτρας ή προεμμηνοπαυσιακής ηλικίας.
• Υστεροσονάγγιση: Διαδικασία κατά την οποία εγχύεται μικρή ποσότητα φυσιολογικού ορού στην κοιλότητα της μήτρας ώστε να διασταλεί και να απεικονιστούν πιθανές ενδομητρικές μάζες. Προτείνεται κυρίως σε γυναίκες που επιθυμούν να γίνουν μητέρες ή εμφανίζουν έντονη αιμορραγία.
• Υστεροσαλπιγγογραφία: Με τη χρήση σκιαγραφικής ουσίας και ακτινογραφίας αξιολογείται η διαβατότητα της μήτρας και των σαλπίγγων.
• Υστεροσκόπηση: Μέσω εισαγωγής ενός λεπτού ενδοσκοπίου από τον τράχηλο παρέχεται άμεση οπτική εξέταση των τοιχωμάτων της μήτρας και των στομίων των σαλπίγγων.

Εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές

Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με την ένταση των συμπτωμάτων, την επιθυμία για μελλοντική εγκυμοσύνη, την ηλικία και τα χαρακτηριστικά των μυωμάτων.

Παρακολούθηση χωρίς παρέμβαση

Όταν τα συμπτώματα είναι ήπια ή απουσιάζουν, η τακτική παρακολούθηση είναι συνήθως επαρκής. Τα μυώματα είναι καλοήθη, δεν εξαπλώνονται, και μετά την εμμηνόπαυση συχνά μικραίνουν ή εξαφανίζονται.

Φαρμακευτική αγωγή

Η θεραπεία με φάρμακα στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων. Ορισμένα φάρμακα περιορίζουν την απώλεια αίματος ή ανακουφίζουν τον πόνο. Η πλήρης απομάκρυνση των μυωμάτων μέσω φαρμακευτικής αγωγής είναι ασυνήθιστη, αλλά μπορεί να επέλθει μείωση του μεγέθους ή των ενοχλήσεων.

• Αντισυλληπτικά δισκία – συμβάλλουν στη μείωση της έντασης της εμμηνόρροιας
• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όπως η ιβουπροφαίνη ή η ναπροξένη, καταπραΰνουν τον πόνο
• Βιταμινούχα και σκευάσματα σιδήρου συνιστώνται σε περιπτώσεις αναιμίας λόγω έντονης αιμορραγίας
• Αγωνιστές εκλυτικής ορμόνης γοναδοτροπινών – με ενέσιμη αγωγή περιορίζουν προσωρινά τα επίπεδα των θηλυκών ορμονών, με αποτέλεσμα τη σμίκρυνση των μυωμάτων και συνήθης χρήση προεγχειρητικά
• Ανταγωνιστές γοναδοτροπινών – λειτουργούν με διαφορετικό μηχανισμό, αλλά βοηθούν επίσης στη ρύθμιση της αιμορραγίας
• Ενδομήτριο σπιράλ με προγεσταγόνο – μειώνει την ένταση της αιμορραγίας, ωστόσο δεν ενδείκνυται για μυώματα αναπτυσσόμενα εντός της κοιλότητας της μήτρας
• Τρανεξαμικό οξύ – μη ορμονική επιλογή για τη μείωση της έντονης αιμορραγίας

Χειρουργικές θεραπείες

• Μυομεκτομή: Επέμβαση που αφαιρεί αποκλειστικά τα μυωματώδη οζίδια διατηρώντας τον ιστό της μήτρας. Κατάλληλη για γυναίκες με προοπτική εγκυμοσύνης στο μέλλον. Μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με ανοικτή επέμβαση κοιλιάς είτε λαπαροσκοπικά με μικρές τομές.
• Αφαίρεση ενδομητρίου: Ο χειρουργός απομακρύνει τον βλεννογόνο της μήτρας με χρήση λέιζερ, ηλεκτρισμού, θερμότητας, ψύξης ή άλλων τεχνικών. Η εμμηνόρροια συνήθως διακόπτεται και η εγκυμοσύνη καθίσταται μη δυνατή μετά τη διαδικασία.
• Εμβολισμός μητριαίων αρτηριών: Διαδικασία κατά την οποία κατάλληλο υλικό εγχύεται στα αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν τα ινομυώματα, διακόπτοντας έτσι τη ροή αίματος στους όζους, οδηγώντας σταδιακά στη σμίκρυνσή τους.
• Υστερεκτομή: Η ολική αφαίρεση της μήτρας αποτελεί τη μόνη ριζική λύση για την πλήρη εξαφάνιση των μυωμάτων. Η επέμβαση μπορεί να γίνει διαμέσου της κοιλιακής χώρας ή λαπαροσκοπικά με μικρές τομές.

Επιπλοκές που προκαλούνται από τα μυώματα

Τα περισσότερα μυώματα δεν δημιουργούν επικίνδυνες καταστάσεις. Ωστόσο, η έντονη αιμορραγία αυξάνει τον κίνδυνο αναιμίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται συμπληρωματική χορήγηση σιδήρου ή, σε σοβαρή αναιμία, ακόμη και μετάγγιση αίματος.

Πότε τα ινομυώματα αποτελούν κίνδυνο;

Μικρού μεγέθους οζίδια κατά κανόνα δεν προκαλούν ενοχλήσεις και δεν χρειάζονται θεραπεία, παρά μόνο παρακολούθηση και τακτικό ιατρικό έλεγχο. Οι μεγαλύτεροι όζοι μπορούν να επιφέρουν έντονο πόνο ή σοβαρή αιμορραγία, οπότε απαιτείται θεραπευτική παρέμβαση. Ο αριθμός και η θέση των μυωμάτων στη μήτρα παίζουν επίσης ρόλο. Η διάμετρος τους ανέρχεται συχνά μεταξύ 2 και 6 εκατοστών. Πολύ μεγάλες αλλοιώσεις μπορεί να είναι δύσκολο να αφαιρεθούν χειρουργικά.

Είναι δυνατή η πρόληψη των μυωμάτων;

Η πλήρης πρόληψη της νόσου δεν είναι εφικτή, ωστόσο οι συνήθειες ζωής μπορούν να συμβάλλουν στον περιορισμό του κινδύνου. Επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η διατροφή πλούσια σε ζάχαρη αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης μυωμάτων. Αντίθετα, διαπιστώνεται ότι η αυξημένη κατανάλωση φρέσκων φρούτων και σταυρανθών λαχανικών, όπως ρόκα, μπρόκολο, λάχανο, κουνουπίδι, λαχανίδα και γογγύλια, σχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο. Τα λαχανικά αυτά είναι πλούσια σε βήτα-καροτένιο, φολικό οξύ, βιταμίνες C, E και K καθώς και φυτικές ίνες.

Η συστηματική σωματική άσκηση βοηθά επίσης στη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης μυωμάτων.

Εγκυμοσύνη και μυώματα της μήτρας

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα ινομυώματα δεν αποτελούν εμπόδιο για την εγκυμοσύνη, ωστόσο ορισμένοι τύποι όζων ενδέχεται να δυσκολέψουν τη σύλληψη ή να οδηγήσουν σε πρόωρη διακοπή της κύησης. Επίσης, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τα ινομυώματα αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών όπως ο πρόωρος τοκετός ή η καθυστέρηση στην ανάπτυξη του εμβρύου.

Ινομυώματα μετά την εμμηνόπαυση

Η μείωση των ορμονικών επιπέδων κατά την εμμηνόπαυση συνήθως οδηγεί σε σμίκρυνση των μυωμάτων και υποχώρηση των συμπτωμάτων. Η παραμονή ή νέα εμφάνιση μυωμάτων μετά το πέρας της εμμηνόπαυσης είναι σπάνια και απαιτεί διερεύνηση για άλλες πιθανές αιτίες από ιατρό.

Επισκόπηση

Τα ινομυώματα της μήτρας αποτελούν καλοήθεις όγκους που επηρεάζονται από ορμόνες, κληρονομικότητα και συμπεριφορές του τρόπου ζωής. Το μέγεθος, ο αριθμός και η θέση τους καθορίζουν την εμφάνιση συμπτωμάτων όπως αυξημένη ένταση της περιόδου, πόνοι στην κοιλιά ή τη μέση, δυσκολία στην ερωτική επαφή ή συχνουρία. Οι θεραπευτικές επιλογές ποικίλουν από την απλή παρακολούθηση έως φαρμακευτικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις, με βάση τις ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης. Η υγιεινή διατροφή και η σωματική δραστηριότητα μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση των πιθανοτήτων εμφάνισης της νόσου.