Ινσουλίνες: λειτουργίες και τύποι

Η ινσουλίνη αποτελεί μια ορμόνη που επιτρέπει στη γλυκόζη να εισέλθει από το αίμα στα κύτταρα, προσφέροντάς τους την απαιτούμενη ενέργεια για τη λειτουργία του οργανισμού. Ανεπαρκή επίπεδα ινσουλίνης συνδέονται άμεσα με την εμφάνιση διαβήτη.

Οι ορμόνες λειτουργούν ως χημικά σήματα που μεταδίδουν πληροφορίες προς συγκεκριμένα κύτταρα ή ιστούς, ενεργοποιώντας ιδιαίτερες φυσιολογικές διεργασίες. Θεωρούνται απαραίτητες για τη διατήρηση της ζωής.

Ο ρόλος της ινσουλίνης στο ανθρώπινο σώμα

Η ινσουλίνη δρα ως χημικός αγγελιοφόρος που διευκολύνει την πρόσληψη γλυκόζης από τα κύτταρα του αίματος.

Η παραγωγή της ινσουλίνης γίνεται στο πάγκρεας, ένα όργανο που τοποθετείται πίσω από το στομάχι. Συγκεκριμένες συστάδες κυττάρων, γνωστές ως νησίδια, είναι υπεύθυνα για τη σύνθεση της ινσουλίνης και προσαρμόζουν την παραγωγή της ανάλογα με το ποσοστό της γλυκόζης στο αίμα.

Όταν τα επίπεδα γλυκόζης αυξάνονται, το πάγκρεας δραστηριοποιείται ώστε να παράγει περισσότερη ινσουλίνη για να διατηρήσει τη σωστή ισορροπία ζαχάρου στο αίμα.

Πέραν αυτών, η ινσουλίνη συμμετέχει στη διάσπαση λιπών και πρωτεϊνών, προσφέροντας στον οργανισμό τη δυνατότητα να τα αξιοποιεί και αυτά ως πηγές ενέργειας.

Η διατήρηση της σωστής ισορροπίας της ινσουλίνης είναι ουσιώδης για τον έλεγχο της συγκέντρωσης της γλυκόζης στο αίμα και την ομαλή λειτουργία πολλαπλών βιολογικών διαδικασιών. Όταν τα επίπεδα γλυκόζης ξεπερνούν ή υπολείπονται του φυσιολογικού, υφίσταται κίνδυνος εμφάνισης σοβαρών προβλημάτων υγείας. Παρατεταμένη ανισορροπία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές επιπλοκές.

Διαταραχές της ινσουλίνης

Σε ορισμένα άτομα, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα νησίδια του παγκρέατος, με συνέπεια την διακοπή ή μείωση της παραγωγής ινσουλίνης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η γλυκόζη να παραμένει στο αίμα και τα κύτταρα να μην μπορούν να τη μετατρέψουν σε ενέργεια.

Η διαδικασία αυτή οδηγεί στην εκδήλωση του διαβήτη τύπου 1. Τα άτομα με αυτή τη μορφή διαβήτη χρειάζεται να λαμβάνουν τακτικά ενέσεις ινσουλίνης για την επιβίωσή τους.

Σε άλλες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όπου υπάρχει υπερβολικό σωματικό βάρος ή χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, η ινσουλίνη δεν καταφέρνει να λειτουργήσει αποτελεσματικά και δεν μεταφέρει επαρκώς τη γλυκόζη στα κύτταρα. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται αντίσταση στην ινσουλίνη.

Αν το πάγκρεας αδυνατεί πλέον να παραγάγει αρκετή ποσότητα ινσουλίνης για να υπερβεί την αντίσταση, τότε εκδηλώνεται ο διαβήτης τύπου 2.

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, καθιερώθηκε η δυνατότητα απομόνωσης της ινσουλίνης και η χρήση της σε μορφή ενέσεων ως θεραπευτική επιλογή για ανθρώπους με έλλειμμα στην παραγωγή ή στη δράση της ορμόνης αυτής.

Κατηγορίες ινσουλίνης

Οι διαφορετικοί τύποι ινσουλίνης επιλέγονται με κριτήριο τον απαιτούμενο χρόνο δράσης της ορμόνης μέσα στον οργανισμό.

Η ινσουλίνη διακρίνεται με βάση τα εξής χαρακτηριστικά:

• Χρόνος έναρξης – η διάρκεια μέχρι να αρχίσει η ινσουλίνη να δρα.
• Μέγιστη δράση – η χρονική στιγμή που η ινσουλίνη φτάνει στη μέγιστη αποτελεσματικότητά της.
• Διάρκεια – ο συνολικός χρόνος κατά τον οποίο η ινσουλίνη δρα αποτελεσματικά.
• Συγκέντρωση – συνήθως εκφράζεται ως 100 μονάδες ανά χιλιοστόλιτρο (U100).
• Τρόπος χορήγησης – η ινσουλίνη μπορεί να χορηγηθεί υποδορίως, ενδοφλέβια ή μέσω εισπνοής στους πνεύμονες.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ινσουλίνη ενίεται στον λιπώδη ιστό ακριβώς κάτω από το δέρμα.

Υπάρχουν τρεις βασικές κατηγορίες ινσουλίνης.

Ινσουλίνη ταχείας δράσης

Η ινσουλίνη αυτής της κατηγορίας απορροφάται ταχύτατα από τον υποδόριο ιστό στην κυκλοφορία του αίματος.

Αξιοποιείται κυρίως στην αντιμετώπιση της υπεργλυκαιμίας και στον έλεγχο αιφνίδιας αύξησης της γλυκόζης μετά τα γεύματα.

Στην ομάδα ταχείας δράσης συμπεριλαμβάνονται:

• Ανάλογα ταχείας δράσης ινσουλίνης. Τα αποτελέσματά τους εμφανίζονται εντός 10-20 λεπτών και η συνολική διάρκεια εξαρτάται από τη δοσολογία, συνήθως φτάνοντας έως και 5 ώρες. Παραδείγματα είναι η ινσουλίνη ασπαρτική (Novolog) και η λιζπρο (Humalog).
• Ανθρώπινη ινσουλίνη ταχείας δράσης. Η δράση της αρχίζει εντός 30-60 λεπτών, ενώ το αποτέλεσμα διαρκεί περίπου 8 ώρες. Μεγαλύτερη δόση μπορεί να επισπεύσει την έναρξη αλλά να μεταθέσει το μέγιστο αποτέλεσμα για αργότερα. Τυπικά παραδείγματα: Humulin R και Novolin R.

Ινσουλίνη μέσης διάρκειας

Η συγκεκριμένη ινσουλίνη εισέρχεται αργά στην κυκλοφορία και προσφέρει παρατεταμένη δράση. Βρίσκει εφαρμογή στη διατήρηση σταθερού ζαχάρου ιδιαίτερα κατά τη νύχτα και στα μεσοδιαστήματα ανάμεσα στα γεύματα.

Υπάρχουν οι παρακάτω τύποι:

• NPH ανθρώπινη ινσουλίνη. Ξεκινά να δρα ανάμεσα σε 1 και 3 ώρες, παρουσιάζει μέγιστη επίδραση σε 6-10 ώρες και σε κάποιες περιπτώσεις διαρκεί πέραν των 12 ωρών. Μικρότερη ποσότητα οδηγεί σε ταχύτερο μέγιστο, ενώ μεγαλύτερη ποσότητα αυξάνει τον χρόνο δράσης. Ενδεικτικά παραδείγματα: Humulin N και Novolin N.
• Συνδυασμένη ινσουλίνη. Πρόκειται για μείγμα NPH και ινσουλίνης ταχείας δράσης, εξασφαλίζοντας συνδυασμένη επίδραση. Τα μείγματα διατίθενται σε ποικίλους λόγους, όπως 50:50, 75:25 ή 70:30. Παράδειγμα: Novolog 70/30.

Ινσουλίνη παρατεταμένης δράσης

Η ινσουλίνη αυτής της κατηγορίας απορροφάται με αργό ρυθμό και δεν εμφανίζει έντονο μέγιστο δράσης. Χαρακτηρίζεται από σταθερή ρύθμιση της γλυκόζης για αρκετές ώρες.

Ενδείκνυται ιδιαιτέρως για χρήση κατά τη διάρκεια της νύχτας, στα ενδιάμεσα των γευμάτων ή σε περιόδους νηστείας.

Η μοναδική υποκατηγορία είναι τα ανάλογα παρατεταμένης δράσης, που ξεκινούν να δρουν εντός 30 λεπτών έως 4 ωρών και παραμένουν δραστικά από 16 έως και 24 ώρες, ανάλογα με τον τύπο του παρασκευάσματος. Ενδεικτικό παράδειγμα: ινσουλίνη γλαργίνη (Lantus).

Συχνές ερωτήσεις

Πώς επηρεάζει η ινσουλίνη τον οργανισμό;

Η ινσουλίνη μεταφέρει τη γλυκόζη από την κυκλοφορία του αίματος στα κύτταρα, όπου αυτή αξιοποιείται για την παραγωγή ενέργειας. Επιπλέον, συμμετέχει στη διάσπαση λιπιδίων και πρωτεϊνών ώστε να χρησιμεύσουν ως εναλλακτικές πηγές ενέργειας για τον οργανισμό.

Ποια τρόφιμα μπορούν να αυξήσουν τη φυσική παραγωγή ινσουλίνης;

Τρόφιμα όπως τα μη αμυλούχα λαχανικά, τα προϊόντα ολικής άλεσης και τα υγιεινά λίπη συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των επιπέδων ινσουλίνης και ζαχάρου στο αίμα.

Με ποιους τρόπους βελτιώνεται η ευαισθησία του οργανισμού στην ινσουλίνη;

Σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, η σωστή διαχείριση του σωματικού βάρους και η τακτική άσκηση μπορούν να ενισχύσουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Εξίσου σημαντική είναι η υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών επιλογών και η αποφυγή υπερκατανάλωσης επεξεργασμένων υδατανθράκων.