Κατανάλωση, οφέλη και δοσολογία του μελιού μανούκα

Το μέλι και το αιθέριο έλαιο που προέρχονται από το φυτό Leptospermum scoparium, αναγνωρίζονται για τις ιδιαίτερες φυσικές, χημικές και βιολογικές τους ιδιότητες που τα διαφοροποιούν από άλλα φυσικά προϊόντα. Στην Ελλάδα συναντώνται κυρίως με τις ονομασίες μέλι ή έλαιο manuka, ωστόσο αρκετοί τα συγχέουν με το έλαιο τσαγιόδεντρου, παρόλο που προέρχονται από διαφορετικά φυτά.

Τι είναι η manuka;

Η manuka ανήκει στην οικογένεια των μυρτωδών φυτών και είναι ενδημική στη Νέα Ζηλανδία. Το μέλι παράγεται από τα άνθη της, ενώ το αιθέριο έλαιο προκύπτει από τα φύλλα. Και τα δύο χαρακτηρίζονται για τις αντιμικροβιακές και βιολογικά δραστικές τους ιδιότητες. Στη φύση, το φυτό μπορεί να εμφανίζεται ως μικρός θάμνος ή δέντρο που φτάνει μέχρι τα 8 μέτρα σε ύψος. Το χρώμα των ανθέων, το μέγεθος των φύλλων και η μορφή του δέντρου διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή.

Σύντομο ιστορικό χρήσης

Διάφορα μέρη του φυτού, όπως ο φλοιός, τα φύλλα και οι σπόροι, χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά στη λαϊκή ιατρική και στην καθημερινότητα. Οι κάτοικοι αξιοποιούσαν το φυτό τόσο για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες όσο και για την ανθεκτική ξυλεία του, με εφαρμογές στην κατασκευή, στα αλιευτικά εργαλεία και σε οικιακές χρήσεις. Με τα χρόνια, αναπτύχθηκαν προϊόντα για τη φροντίδα του δέρματος, την υγιεινή του στόματος και άλλες φυσικές θεραπείες.

Χημική σύσταση

Το αιθέριο έλαιο της manuka περιλαμβάνει διάφορες ενώσεις όπως τερπένια (άλφα- και βήτα-πινένιο, μυρσένιο, 1,8-κινεόλη), σεσκιτερπένια (π.χ. καδινένιο, δέλτα-αμορφένη) και τρικετόνες. Βασικές ουσίες στο μέλι είναι οι φλαβονοειδείς ενώσεις (κερκετίνη, ισοραμνετίνη, χρυσινή, λουτεολίνη) και η μεθυλογλυοξάλη, που σχετίζεται με την αντιμικροβιακή δράση. Η χημική σύνθεση των ανθέων και του μελιού επηρεάζεται από παράγοντες όπως το έδαφος και οι κλιματικές συνθήκες.

Οφέλη και δράση

Αντιμικροβιακές και θεραπευτικές ιδιότητες

Πειραματικές μελέτες σε εργαστήρια και σε ζώα έχουν καταδείξει ότι το αιθέριο έλαιο της manuka ασκεί σημαντική δράση σε ορισμένα θετικά κατά Gram βακτήρια, όπως ο σταφυλόκοκκος aureus και το Micrococcus luteus, ενώ παρουσιάζει χαμηλότερη δραστικότητα απέναντι σε αρνητικά κατά Gram μικροοργανισμούς. Η σύνθεση του μελιού αναστέλλει ακόμη και τη δράση βακτηρίων που δημιουργούν βιομεμβράνες, όπως το Clostridium difficile. Για αυτό το λόγο, προϊόντα manuka χρησιμοποιούνται συχνά στην επούλωση τραυμάτων, σε δερματικές λοιμώξεις, έλκη ή φλεγμονές, τόσο στον άνθρωπο όσο και στα ζώα.

Αντιφλεγμονώδης και άλλες δράσεις

Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα προϊόντα manuka, όταν εφαρμόζονται τοπικά, μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονή και να συμβάλλουν στην ταχύτερη αποκατάσταση τραυματισμένων περιοχών του δέρματος. Ορισμένες μελέτες σε γυναίκες υποδηλώνουν ότι μπορεί να ελαττωθεί ο πόνος και να βελτιωθεί η γενική αίσθηση μετά από ακτινοθεραπεία ή σε βλάβες του στοματικού βλεννογόνου, όμως τα δείγματα ήταν περιορισμένα και τα αποτελέσματα ασαφή. Σε κάποιες έρευνες το έλαιο έδειξε δραστικότητα έναντι ειδών του μύκητα Candida, συμβάλλει στην ανακούφιση των εντερικών σπασμών και παρουσιάζει ήπιες καταπραϋντικές επιδράσεις στο νευρικό σύστημα.

Δοσολογία και τρόπος χρήσης

Δεν έχουν οριστεί σαφείς δοσολογίες για το αιθέριο έλαιο manuka. Το μέλι manuka καταναλώνεται με διάφορους τρόπους, συνήθως ως φυσικό συμπλήρωμα ή διατροφικό προϊόν, χωρίς καθορισμένη θεραπευτική δόση. Σε ορισμένες μελέτες χρησιμοποιήθηκαν ποσότητες έως 20 γραμμάρια μελιού ημερησίως ή 20 χιλιοστόλιτρα τέσσερις φορές τη μέρα, ωστόσο κάθε περίπτωση πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά, ιδίως όταν εξετάζεται η χρήση για συγκεκριμένες παθήσεις.

Περιορισμοί στη χρήση

Η χρήση του αιθέριου ελαίου manuka ή αντίστοιχων φυτικών ενώσεων δεν συνιστάται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς υπάρχουν πειραματικά δεδομένα σε ζώα για πιθανή σπασμολυτική δράση. Τα δεδομένα για άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι λίγα, επομένως οι έγκυες και οι θηλάζουσες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές.

Πιθανές αλληλεπιδράσεις

Δεν έχουν αναφερθεί σημαντικές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα διατροφής, όμως λόγω της περιορισμένης κλινικής τεκμηρίωσης απαιτείται προσοχή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις συνδυασμού με διάφορα φυσικά προϊόντα ή φάρμακα.

Παρενέργειες

Κλινικές δοκιμές έχουν δείξει ότι ορισμένοι άνθρωποι δεν ανέχονται καλά μεγάλες ποσότητες μελιού manuka, ειδικά όταν εφαρμόζεται για την αντιμετώπιση τραυματισμών του στοματικού βλεννογόνου. Στο φυτό ανιχνεύεται και λιποφιλική κατηγορία φλαβονοειδών που αλληλεπιδρά με τους υποδοχείς GABA-A στον εγκέφαλο, αυξάνοντας θεωρητικά την πιθανότητα ελαφριάς καταπραϋντικής ή υπναγωγού επίδρασης.

Τοξικολογικά δεδομένα

Παρότι η χρήση της manuka ως φυσικό αντισηπτικό είναι διαδεδομένη, δεν υπάρχουν εκτενή επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν την ασφάλεια ή τον πιθανό κίνδυνο τοξικότητας σε μακροχρόνια χρήση. Αναφορές για δηλητηριάσεις ή σοβαρές παρενέργειες είναι ελάχιστες, παρ’ όλα αυτά σε έγκυες γυναίκες δεν συνιστάται η χρήση λόγω της πιθανής χαλάρωσης λείων μυών.

Για θεραπευτική εφαρμογή του ελαίου ή του μελιού manuka, καλό είναι να προηγείται συμβουλή με γιατρό, ειδικά σε περιπτώσεις χρόνιας πάθησης ή λήψης άλλων φαρμάκων, αφού οι ανάγκες κάθε ατόμου διαφέρουν και ενδέχεται να συνυπάρχουν επιπρόσθετοι παράγοντες κινδύνου.