Κέντρο Υγείας για Παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ): Συμβουλές για Γονείς, Μαθησιακές Στρατηγικές και Άλλα

Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) αποτελεί μια νευρολογική αναπτυξιακή διαφορά που μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα συγκέντρωσης και τον έλεγχο των παρορμήσεων στα παιδιά.

Πρώτες ενδείξεις σε προσχολική ηλικία

Συχνά τα συμπτώματα γίνονται αντιληπτά ακόμα και σε παιδιά τριών ετών. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι σε αυτά τα παιδιά η διάγνωση της ΔΕΠΥ κατά την εφηβεία είναι συχνή. Η έγκαιρη αναγνώριση διευκολύνει την παροχή της απαιτούμενης υποστήριξης ήδη από τα πρώτα χρόνια.

Εκδήλωση της διαταραχής σε αγόρια και κορίτσια

Υπάρχει διάχυτη αντίληψη ότι αυτή η διαταραχή είναι κυρίως συχνότερη στα αγόρια, ωστόσο παρατηρείται και στα κορίτσια. Στα αγόρια τα χαρακτηριστικά υπερκινητικότητας διαπιστώνονται συνήθως νωρίτερα, ενώ στα κορίτσια το φαινόμενο εκδηλώνεται συχνότερα με αφηρημάδα, ήσυχη ονειροπόληση ή δυσκολία στην οργάνωση καθημερινών δραστηριοτήτων.

Παράγοντες όπως το φύλο ενδέχεται να επηρεάσουν τον κίνδυνο εμφάνισης της διαταραχής, ωστόσο κάθε παιδί έχει τη δική του μοναδικότητα.

Τύποι ΔΕΠΥ

Ανάλογα με τα βασικά συμπτώματα, διακρίνονται τρεις τύποι διαταραχής:

• Υπερκινητικός-παρορμητικός τύπος. Το παιδί δυσκολεύεται έντονα να παραμείνει σε μια θέση, κινείται συνεχώς, δεν ησυχάζει και μιλά ακατάπαυστα. Συχνά αυτό εκλαμβάνεται ως αυξημένη ενεργητικότητα, αλλά μπορεί να οφείλεται στη ΔΕΠΥ.
• Τύπος με κυρίαρχο το έλλειμμα προσοχής. Σε αυτήν την περίπτωση, το κυριότερο ζήτημα αφορά τη διατήρηση της συγκέντρωσης – το παιδί εμφανίζει δυσκολία στην προσοχή, ξεχνά αντικείμενα ή δραστηριότητες.
• Μεικτός τύπος. Οι περισσότεροι μαθητές εμφανίζουν συνδυασμό των δυο προηγούμενων μορφών, με πιθανά επιπρόσθετα προβλήματα συμπεριφοράς ή συναισθήματος. Αυτό ονομάζεται σύνθετη ΔΕΠΥ.

Συχνά συμπτώματα και πώς αναγνωρίζονται

Τα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ εντοπίζονται συνήθως στην παιδική ηλικία, ιδιαίτερα με την έναρξη του σχολείου. Γονείς και εκπαιδευτικοί μπορεί να διαπιστώσουν επίμονη δυσκολία στη συγκέντρωση, κινητικότητα, παρορμητικότητα, καθώς και συχνές καθυστερήσεις ή ξεχασμένα αντικείμενα. Παρόλα αυτά, πολλές φορές παρατηρούνται σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα παιδιά, γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή τόσο στη συμπεριφορά όσο και σε αιφνίδιες αλλαγές διάθεσης ή στην εμφάνιση δυσκολιών στη μάθηση ή την προσαρμογή.

Πότε τα συμπτώματα σχετίζονται με κάτι άλλο

Η προσοχή ή η αυξημένη κινητικότητα ενός παιδιού δεν οφείλονται πάντοτε στη ΔΕΠΥ. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να σχετίζονται με συναισθηματικά ζητήματα ή με διαταραχές του μεταβολισμού. Επίσης, το άγχος, το στρες ή ιδιαιτερότητες στην ανάπτυξη μπορούν να παρουσιάσουν παρόμοια συμπτώματα.

Πιθανές συνοδές δυσκολίες

Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών με διαγνωσμένη ΔΕΠΥ αντιμετωπίζει επιπλέον προκλήσεις όπως δυσκολίες στην εκπαίδευση, στη συμπεριφορά ή στη διάθεση. Συχνά παρουσιάζεται και δυσκολία στα μαθηματικά, γνωστή ως δυσαριθμησία, η οποία μπορεί να συνυπάρχει με τη ΔΕΠΥ.

Άλλος τομέας που επηρεάζεται είναι το γραπτό, καθώς τόσο παιδιά όσο και ενήλικες με αυτή τη διαταραχή εμφανίζουν συχνά δυσανάγνωστη ή βιαστική γραφή.

Επίδραση της ΔΕΠΥ στη λειτουργία του εγκεφάλου

Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου παιδιών με ΔΕΠΥ μπορεί να είναι μικρότερες ή να λειτουργούν διαφορετικά συγκριτικά με συνομηλίκους τους. Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί χαμηλότερη συγκέντρωση ντοπαμίνης, ενός νευρομεταβιβαστή που παίζει ρόλο στη συγκέντρωση και το κίνητρο.

Στρες, τραύμα και ΔΕΠΥ

Σε αρκετές περιπτώσεις τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ συγχέονται με αντίδραση σε τραυματικές εμπειρίες ή δύσκολες καταστάσεις. Μετά από ισχυρό στρες, η συμπεριφορά ενός παιδιού μπορεί να παρουσιάζει σημεία έλλειψης συγκέντρωσης ή αυξημένης κινητικότητας, για αυτό απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης.

Πότε είναι σωστό να ζητηθεί βοήθεια

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, όταν διαπιστωθούν σημάδια σχετιζόμενα με τη ΔΕΠΥ, οι γονείς να απευθυνθούν αρχικά στον παιδίατρο. Η σωστή διάγνωση παρέχει το κατάλληλο θεμέλιο για εξατομικευμένη υποστήριξη και εκπαιδευτικό σχεδιασμό.

Επιλογή κατάλληλου ειδικού

Όταν επιβεβαιωθεί η διάγνωση της ΔΕΠΥ, παρέχεται υποστήριξη από μια διεπιστημονική ομάδα ειδικών. Η ομάδα μπορεί να περιλαμβάνει νευρολόγους, ψυχολόγους ή ειδικούς στην παιδική ανάπτυξη, ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ένα υποστηρικτικό περιβάλλον και η κατάλληλη εκπαιδευτική προσέγγιση.

Διαδικασία διάγνωσης της ΔΕΠΥ

Δεν υπάρχει κάποιο απλό διαγνωστικό τεστ που να επιβεβαιώνει άμεσα τη διαταραχή. Οι επαγγελματίες υγείας συγκεντρώνουν πληροφορίες μέσω συζήτησης με την οικογένεια και παρατήρησης της συμπεριφοράς του παιδιού σε διάφορα περιβάλλοντα. Χρησιμοποιούνται επίσης διάφορες αξιολογητικές κλίμακες όπου χρειάζεται.

Τι είναι η κλίμακα Conners;

Η κλίμακα Conners αποτελεί ένα εργαλείο αξιολόγησης της ΔΕΠΥ που επιτρέπει μια αντικειμενική μέτρηση της έντασης και της μορφής των συμπτωμάτων. Συμπληρώνεται με τη βοήθεια ειδικών, διευκολύνοντας τον ακριβή προσδιορισμό της ανάγκης για πρόσθετη εκτίμηση ή στήριξη του παιδιού.