Κοινή δρυς (Quercus robur L.)

Η βελανιδιά είναι δέντρο που γνωρίζουν όλοι και μπορεί να φτάσει περίπου τα 40 m σε ύψος. Διαθέτει μεγάλες και πολύ διακλαδισμένες ρίζες. Πολλοί τη θεωρούν σύμβολο αντοχής, δύναμης, ομορφιάς και μακροζωίας. Τα φύλλα της έχουν αντίστροφα ωοειδές σχήμα και τις περισσότερες φορές δεν είναι συμμετρικά. Ανθίζει τον Μάιο. Ο καρπός της είναι το βελανίδι, που καλύπτεται έως και κατά το ένα τρίτο από το κυπελλοειδές περίβλημα.

Κοινή δρυς

Απαντάται σε δάση, σε όχθες, σε αγρούς, ενώ καλλιεργείται και σε πάρκα και οικισμούς. Η διάρκεια ζωής της μπορεί να φτάσει τα 400–500 χρόνια. Για φαρμακευτική χρήση, ο φλοιός της δρυός συλλέγεται την άνοιξη, επειδή τότε αποκολλάται πιο εύκολα. Καταλληλότερος θεωρείται ο φλοιός από δέντρα ηλικίας 2–3 ετών. Η αποξήρανση γίνεται σε χώρο με καλό αερισμό. Όταν στεγνώσει, η επιφάνειά του αποκτά γυαλάδα, γίνεται εύθραυστος, δεν έχει οσμή και χαρακτηρίζεται από στυφή γεύση. Σε καλά κλεισμένα δοχεία και σε αεριζόμενο χώρο μπορεί να διατηρηθεί για πέντε χρόνια. Η λεζάντα και το σχετικό ένθετο του αρχικού κειμένου αφαιρούνται.

Ο φλοιός περιέχει έως 20% ταννίνες, το φλαβονοειδές κερκετίνη, γαλλικό και ελλαγικό οξύ, σάκχαρα, φλοβαφαίνες, πεντοζάνες (13–14%), πηκτίνη (6%), ρητίνες, βλέννες και ανόργανα άλατα. Τα βελανίδια περιέχουν άμυλο (40%), πρωτεΐνες και ταννίνες, καθώς και σάκχαρα. Στα φύλλα ανιχνεύονται κερκιτρίνη, κερκετίνη, πεντοζάνες, ταννίνες, φυτονκτόνα και άλλες ουσίες. Ο φλοιός χρησιμοποιείται θεραπευτικά επειδή οι ταννίνες του έχουν στυπτική δράση, συμβάλλουν στην αντιμετώπιση φλεγμονών και βοηθούν στη διακοπή αιμορραγιών. Το αφέψημα φλοιού δρυός προτείνεται να λαμβάνεται σε διάφορα προβλήματα του πεπτικού: διάρροια, χρόνιο εντεροκολίτιδα, αιμορραγία στομάχου και εντέρου, φλεγμονές νεφρών, ουροδόχου κύστης και ουρητήρων, σε δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα κ.ά.

Ouercus robur l

Για την παρασκευή αφεψήματος από φλοιό δρυός απαιτούνται 10 g (μία κουταλιά της σούπας) ψιλοκομμένης πρώτης ύλης. Προστίθεται σε ένα ποτήρι νερό σε θερμοκρασία δωματίου, σκεπάζεται και, με ανάδευση, θερμαίνεται σε βραστό υδατόλουτρο για 30 λεπτά. Έπειτα αφήνεται να κρυώσει για 10 λεπτά, σουρώνεται, το υπόλειμμα της πρώτης ύλης πιέζεται ώστε να αποδοθούν τα υγρά, και συμπληρώνεται με βρασμένο νερό μέχρι να επανέλθει στον αρχικό όγκο. Χορηγείται σε δόση μία κουταλιά της σούπας 2–3 φορές την ημέρα.

Για εξωτερική χρήση, το αφέψημα ετοιμάζεται ως εξής: χρησιμοποιούνται 20 g (δύο κουταλιές της σούπας) ψιλοκομμένης πρώτης ύλης σε ένα ποτήρι νερό και ακολουθείται η ίδια διαδικασία που περιγράφηκε παραπάνω. Με αυτό το αφέψημα γίνεται έκπλυση της στοματικής κοιλότητας, ιδιαίτερα σε φλεγμονές βλεννογόνου, αμυγδαλίτιδα, στοματίτιδα, ουλίτιδα, φαρυγγίτιδα, σε αιμορραγία από τα ούλα κ.ά. Επιπλέον, εφαρμόζονται κομπρέσες για πυώδεις δερματικές παθήσεις, εγκαύματα, κρυοπαγήματα, έκζεμα, κατακλίσεις, δοθιήνες, καθώς και για πόδια με έντονη εφίδρωση (μπορούν να γίνονται και ποδόλουτρα).

Τα φύλλα της δρυός χρησιμοποιούνται στο τουρσί αγγουριών, ενώ από τα βελανίδια ορισμένοι παρασκευάζουν ρόφημα τύπου καφέ και τα αξιοποιούν ως ζωοτροφή. Τα βελανίδια είναι θρεπτικά και περιέχουν σημαντικές ποσότητες πρωτεϊνών, υδατανθράκων, λιπών και άλλων ουσιών απαραίτητων για τον οργανισμό. Ως προς τη θρεπτική τους αξία συγκρίνονται με τους σπόρους των δημητριακών, όμως δεν χρησιμοποιούνται ως τρόφιμο, επειδή περιέχουν πικρές αλκαλοειδείς ουσίες. Τα βελανίδια τα προτιμούν ιδιαίτερα οι χοίροι, ενώ τα καταναλώνουν επίσης λαγοί, ποντίκια, σκίουροι, αγριογούρουνα και άλλα ζώα. Οι ταννίνες της δρυός αξιοποιούνται στη βιομηχανία επεξεργασίας δερμάτων.